Ünite 2: Antikçağ Yunan Dünyasında Tarih Anlayışı — Önemli Kavramlar

İnsanlığın zamana bağlı olarak sürekli kötüye gittiğini ve özelliklerinin olumsuza doğru değiştiğini savunan, tarih felsefesinin oluşumunda öncü olan öğretidir. Hesiodos bu görüşüyle tarihte kötüye gidiş fikrini ilk kez ilke olarak kabul etmiştir.

Tanrı Dionisos onuruna söylenen, onun acı ve tatlı serüvenlerini konu alan ezgilerdir. Zaman içinde birden fazla anlama kavuşmuş olan bu terim, Pindaros tarafından eleştirilmiş ve dönemin edebiyat tartışmalarında yer almıştır.

Antik Yunan dilinde evren/düzen anlamındaki kosmos ile doğum/köken anlamındaki goneia sözcüklerinin birleşiminden oluşan, evrenin kökeni hakkında ortaya atılmış bilimsel ya da efsane temelli açıklamalardır.

Eski Yunancada yabancı bir devletten veya toplumdan gelen, Yunanca konuşmayan kimse anlamına gelir. Günümüzdeki vahşi veya medeniyet bilmeyen anlamından farklı olarak Antik çağda dil temelli bir nitelemedir.

Halkını silah gücüyle yöneten, kendini toplumunun üzerinde gören ve vatandaşlarına karşı sorumluluk duymayan zorba yöneticilik biçimidir. Platon ve Aristoteles'e göre tiranlık, monarşinin yozlaşmış biçimidir.

Asıl anlamı şehir olan, ancak Antikçağ Yunan dünyasında şehir-devleti anlamına gelen siyasal terimdir. Antik Yunan medeniyetinin en önemli şehir-devletlerinin başında Atina gelir.

Platon'un hem felsefesinin hem de tarih anlayışının anahtar kavramı olan, ölümsüz, maddesiz ve görünmez varlıktır. Tutku, cesaret ve akıl olmak üzere üç bileşeni bulunur ve tüm tarihsel değişimlerin arkasındaki itici güçtür.

İnsanı bütünlüklü bir yapı olarak ele alıp tarih bağlamında ortaya koyan, insanın kökenini, amacını ve tarihte ilerleme olup olmadığını felsefi temelde inceleyen düşünce tarzıdır.

Platon'da felsefece düşünmenin bilgisine, bilginin gerçek nesneleri olan ideaları kavrama yoluna yönelten yöntemdir. Karşıtlıklar içinde ilerleyen bir akıl yürütme ve kavrayış yoludur.

Platon'un felsefeye armağan ettiği, zaman ve mekandan bağımsız, sonsuz-ölümsüz ve hiçbir zaman değişmeyen soyut varlıklardır. Sağlam temelli doğru bilgi yalnızca ideaları bilme yoluyla elde edilebilir.

Antikçağ Yunan düşüncesinde deneyimlere ve algılara bağlı olarak değişmeyen, kalıcı ve hakiki varlık düzeninin bilgisine verilen isimdir. Sanı bilgisi olan doxa'nın karşısında yer alır.

Antik Yunan felsefesinde duyu deneyimlerine ve geçici görünüşlere dayanan, kesin olmayan sanı veya historik bilgi anlamına gelir. Epistemenin zıttıdır.

İyon lehçesinde haber alma yoluyla bilgi edinme iken, Attika lehçesinde tanık olarak bilme ve doğa olaylarını kapsayan geniş bir anlam içeriğine sahip olan kavramdır. Herodotos ve Thukydides ile tarih yazımı anlamını kazanmıştır.

Felsefede aklın gözüyle görme, deneyimden bağımsız olarak düşünülenler alanındaki değişmeyenleri kavrama etkinliğidir. Bilgiyi başka bir şeyin aracı değil, başlı başına amaç olarak görür.

Aristoteles'in bilgi sınıflamasında yer alan, bilgiyi bilgi olarak değil güzel şeyler yapmak için bir araç olarak kullanan alanlardır. Tragedya, müzik, resim ve heykel gibi sanatlar bu kapsama girer.