Ünite 1: Muhasebenin Temel Esasları ve Kavramsal Çerçeve — Önemli Kavramlar

İşletmelerde gerçekleştirilen mali karakterdeki işlemleri sistemli bir şekilde kaydeden, sınıflandıran, özetleyen, analiz eden, yorumlayan ve raporlayan bir bilgi sistemidir. Örneğin, bir işletmenin ödediği kira faturasının defterlere işlenmesi bu sistemin bir parçasıdır.

İşletme sahiplerinin veya ortaklarının işletmeye koydukları sermaye ve işletmede bırakılan kârlardan oluşan, işletmenin ortaklarına olan borcunu temsil eden kaynaktır. İşletmenin kuruluşunda ortakların koyduğu nakit para öz kaynaklara örnek teşkil eder.

İşletmenin faaliyetlerini finanse etmek amacıyla üçüncü kişilerden, bankalardan veya diğer kurumlardan borçlanma yoluyla sağladığı kaynaklardır. Bir bankadan çekilen 5 yıllık nakit kredi yabancı kaynak olarak tanımlanır.

İşletmenin sahip olduğu, parayla ölçülebilen ve gelecekte ekonomik fayda sağlaması beklenen tüm ekonomik değerlerdir. İşletmenin kasasındaki nakit para, banka hesapları, ticari malları, binaları ve demirbaşları varlıklara örnektir.

Muhasebe uygulamalarının yürütülmesinde ve mali tabloların hazırlanmasında belirli kişi veya grupların değil, tüm toplumun çıkarlarının gözetilmesi gerektiğini ifade eden kavramdır. İşletmenin kâr elde etmesine rağmen vergi kaçırmak amacıyla bilerek zarar göstermemesi bu kavramın gereğidir.

İşletmenin, onu kuran ortaklardan, yöneticilerden ve çalışanlardan tamamen ayrı ve bağımsız bir kişiliğe sahip olduğunu öngören kavramdır. Örneğin, şirket ortağı Ali Bey'in kişisel mutfak harcamalarının şirketin muhasebe kayıtlarına gider olarak yazılmaması bu kavram uyarıncadır.

İşletmenin faaliyetlerini herhangi bir zaman sınırlaması olmaksızın, sonsuza kadar sürdüreceği varsayımını ifade eden kavramdır. Bu kavram, varlıkların bilançoda elde edilme maliyetleriyle (maliyet esası) gösterilmesinin temel gerekçesini oluşturur.

İşletmenin sınırsız kabul edilen ömrünün belirli takvim dönemlerine bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanmasıdır. Gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre ilgili oldukları yıla kaydedilmesi bu kavramın sonucudur.

İşletme tarafından edinilen varlık ve hizmetlerin muhasebeleştirilmesinde, bunların elde edilme tarihindeki satın alma veya üretim maliyetlerinin esas alınması gerektiğini belirten kavramdır. Satın alınan bir hizmet binasının tapu kayıt değerinin esas alınması buna örnektir.

Muhasebe işlemlerinde temkinli davranılması, olası risk ve zararlar için karşılık ayrılması, ancak kesinleşmemiş gelirler için işlem yapılmaması gerektiğini belirten kavramdır. Vadesi gelen ama tahsil edilemeyen bir alacak için şüpheli alacak karşılığı ayrılması bu kavrama örnektir.

İşlemlerin muhasebeye yansıtılmasında, hukuki biçimlerinden ziyade ekonomik özlerinin ve gerçek durumlarının esas alınması gerektiğini ifade eden kavramdır. İşletmenin elindeki vadeli müşteri çeklerinin, özü itibarıyla bir alacak senedi gibi değerlendirilerek reeskonta tabi tutulması bu kavrama örnektir.

İşletmelerin mali olaylarını kaydeden, sınıflandıran, özetleyen ve yasal mevzuata uygun olarak dış taraflara raporlayan, muhasebe sisteminin temel omurgasını oluşturan muhasebe türüdür. Dönem sonu bilançosunun hazırlanması genel muhasebenin görevidir.

İşletmede üretilen mal veya hizmetlerin birim maliyetlerini belirlemek, maliyet kontrolü sağlamak ve planlama yapmak amacıyla kurulan muhasebe türüdür. Bir tekstil fabrikasında üretilen bir adet tişörtün kumaş, işçilik ve enerji maliyetlerinin hesaplanması bu muhasebenin konusudur.

Genel muhasebe ve maliyet muhasebesinden elde edilen verileri kullanarak işletme yöneticilerinin geleceğe yönelik planlama yapmasını ve karar almasını sağlayan muhasebe türüdür. Gelecek yılın bütçesinin hazırlanması bu muhasebe tarafından gerçekleştirilir.

SMMM yetkilerine ek olarak, işletmelerin mali tablolarının ve vergi beyannamelerinin mevzuata uygunluğunu tasdik etme yetkisine sahip, ancak defter tutması yasak olan üst düzey meslek mensubudur. Şirketlerin yıllık kurumlar vergisi beyannamesini onaylayarak devlete sunulmasını sağlarlar.