Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Diğer Yabancı Kaynaklar grubu, ticari borçlar dışında kalan, işletmenin ortakları, ortaklarla ilişkili tarafları, iştirakleri, bağlı ortaklıkları, personeli ve diğer çeşitli ilgili tarafları ile olan temel faaliyet konusu dışındaki borçlarının izlendiği kapsamlı bir gruptur. Bu gruptaki borçlar en çok bir yıl içinde veya bir yıldan daha uzun sürede ödenebilecek nitelikte olabilir.
İşletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmek için yabancı kaynaklar ve öz kaynaklar olmak üzere iki temel finansman kaynağı mevcuttur. Ancak hissedarlar bazen şirketlerin finansman ihtiyacını sermaye artırımı yerine borç vererek karşılamayı tercih etmektedirler. Özellikle aile şirketlerinde sermaye artırılmamakta, işletme ihtiyacı ortakların borç vermesiyle karşılanmaktadır.
Ortakların şirketlere borç olarak aktardığı fonların belirli durumlarda örtülü sermaye olarak değerlendirilmesi kanuni bir zorunluluktur. Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre, ortaklardan veya ortaklarla ilişkili kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak alınan borçların ilgili mali yıl içinde herhangi bir tarihte öz sermayenin üç katını aşan kısmı örtülü sermaye kabul edilmektedir.
Örtülü sermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faiz, kur farkı gibi giderler işletme kazancının hesaplanmasında kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) olarak nitelendirilmektedir. İşletmenin örtülü sermaye katsayısı, örtülü sermayenin toplam ortaklara olan borç tutarına oranlanması suretiyle bulunmaktadır.
Ana ortaklık olarak bilinen başka bir işletme tarafından dolaylı bir şekilde kontrol edilen işletmeler bağlı ortaklık olarak adlandırılmaktadır. Ana ortaklığın bağlı ortaklıkları vasıtasıyla bir şirketteki oy haklarının yarıdan fazlasını kontrol etmesi durumunda kontrolün var olduğu kabul edilir. İşletmenin bağlı ortaklığından ticari işlemden kaynaklanmayan kısa vadeli borç alması durumunda '333 Bağlı Ortaklıklara Borçlar', uzun vadeli borç alması durumunda ise '433 Bağlı Ortaklıklara Borçlar' hesabında izlenir.
Uzun vadeli bir borcun vadesinin bir yıla inmesi durumunda 433 no.lu hesap 333 no.lu hesaba devredilmektedir. Borcun vadesi geldiğinde veya işletme nakden ödeme yaptığında ilgili bağlı ortaklıklara borçlar hesabı borçlandırılarak Kasa veya Bankalar hesabı alacaklandırılır.
İştirak ise yatırımcı işletmenin, adi ortaklık gibi tüzel kişiliği olmayan işletmeler dahil olmak üzere, iş ortaklığı veya bağlı ortaklık niteliğinde olmayan, ancak üzerinde önemli etkisi bulunduğu işletmelerdir. İştirak ilişkisinden bahsedebilmek için sermaye payı dikkate alınmaksızın sahip olunan oy hakkı veya yönetime katılma hakkının en az %20 en fazla %50 oranında bulunması gerekir (MSUGT'de bu oran %10-%50 arasındadır).
İştiraklerin ana ortaklıkla olan finansman ilişkilerinden kaynaklanan kısa vadeli borçları '332 İştiraklere Borçlar' hesabında, uzun vadeli borçları ise '432 İştiraklere Borçlar' hesabında izlenir. Uzun vadeli borcun vadesi bir yılın altına düştüğünde kısa vadeli iştirakler hesabına aktarılır ve nakden ödendiğinde kapatılır.
Zihinsel ve fiziksel yeteneklerini işletmenin kullanımına sunan insan gücü işçilik olarak tanımlanır. İşletmenin işçisine tahakkuk edip henüz ödemediği ücret, maaş, sosyal güvenlik yardımları, ücretli yıllık izin, ikramiyeler ve mevcut çalışanlara sağlanan parasal olmayan faydalar '335 Personele Borçlar' hesabının alacağında izlenir. İşçilere bir yıldan uzun vadeli borçların olmayacağı varsayıldığı için Tekdüzen Hesap Planı'nda uzun vadeli personel borçlarına yer verilmemiştir.
İşçilerin işletmeye maliyeti sadece ödenen net ücretle sınırlı değildir; brüt ücrete ek olarak işverenin işçi adına SGK'ye ödediği sigorta ve işsizlik sigortası primleri de maliyet unsurudur. Brüt ücretten yapılan kesintiler '360 Ödenecek Vergi ve Fonlar' (Gelir Vergisi ve Damga Vergisi) ile '361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri' hesaplarında takip edilirken, kalan net ücret Personele Borçlar hesabına kaydedilir.
Diğer çeşitli borçlar; işletmenin ortakları, ortaklarla ilişkili tarafları ve çalışanları dışında kalan diğer ilgili taraf ve kişilerle temel faaliyet konusu dışındaki borçların izlendiği hesaptır. Bu kapsamda maddi ve maddi olmayan duran varlık alımlarına ilişkin senetli veya senetsiz borçlanmalar, kira borçları, Ar-Ge transferleri, lisans ve finansman anlaşmaları yer alır.
İşletmelerin üçüncü kişilerle ticari faaliyetlerine ilişkin satışlarında alıcının vazgeçmesini önlemek amacıyla talep ettiği peşin ödemeler 'Alınan Sipariş Avansları' grubunda izlenir. Mal veya hizmetin teslimi ve tüm risklerin devriyle birlikte hasılat doğar ve alınan avans mahsup edilerek '340 Alınan Sipariş Avansları' hesabı borçlandırılır.
Bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak tutarının ne olacağı kesin olarak bilinmeyen veya ne zaman tahakkuk edeceği tahmin edilemeyen kısa vadeli borçlar ve giderler için ayrılan karşılıklar bu grupta izlenir. Bu karşılıklar aktifle ilgili karşılıklar olarak da bilinir ve dönemsellik kavramı gereğince dönem kârından indirilmesini sağlar.
Dönem kârına ilişkin yasal yükümlülükler kapsamında devlet, işletmelerin üç aylık tahmin kazançları üzerinden geçici vergi hesaplatarak peşin tahsil eder. Dönem içinde ödenen geçici vergiler '193 Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar' hesabında izlenir, dönem sonunda kesinleşen kâr üzerinden hesaplanan vergi yükümlülüğü ise '370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karşılığı' hesabında gösterilir.
İş Kanunu'nun 14. maddesi çerçevesinde kıdem tazminatı; emeklilik ikramiyesi, çeşitli mevzuat veya sözleşme gereğince işçinin işletmeden ayrılması durumunda yapılacak ödemeler için ayrılan karşılıklardır. İşçinin ne zaman ayrılacağı kesin bilinmediğinden her yılın sonunda hizmet akdi devam ettiği sürece her geçen tam yıl için işverence 30 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı uzun vadeli bir borç olarak '472 Kıdem Tazminatı Karşılığı' hesabında biriktirilir.
Cari yılda ödenmesi öngörülen kıdem tazminatı karşılıkları '372 Kıdem Tazminatı Karşılığı' hesabına devredilir. Vergi mevzuatımızda kıdem tazminatının ancak fiilen ödendiği dönemde gider yazılması kabul edildiğinden, karşılık yoluyla gider yazılan tutar ile fiilen ödenen tutar arasındaki fark kanunen kabul edilmeyen giderdir.
Bu grup, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak gelecek aylara ait gelirler ile faaliyet dönemine ait olup ödenmesi gelecek aylarda veya yıllarda yapılacak giderlerden oluşur. Dönemsellik kavramı gereği, işletmenin dönem içinde yarattığı gelir ve giderlerin ait olduğu dönemle ilişkilendirilmesini sağlar.
İşletmeler gelire konu olan olay veya hizmet henüz doğmadan tahsilat yapmış olabilir. Örneğin bir yıllık kira gelirinin peşin tahsil edilmesi durumunda, bir yıldan kısa vadeye ait kısımlar '380 Gelecek Aylara Ait Gelirler', bir yıldan uzun vadeye ait kısımlar ise '480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler' hesabında izlenir. Her ay sonunda gerçekleşen gelir ilgili dönemin gelir hesaplarına aktarılır.
Gider tahakkukları ise tahakkuk esası gereği, bir gider cari dönemde doğmuş ancak bedeli gelecek dönemlerde ödenecekse bu giderin cari dönemin giderlerine yazılmasını sağlar. Tekdüzen hesap planında bu amaçla '381 Gider Tahakkukları' ve '481 Gider Tahakkukları' hesapları kullanılır.
Gider tahakkukları, cari dönemde doğmasına rağmen alacaklısı tarafından ancak işin veya hizmetin tamamlanması ile istenebilecek ve işletmenin ödemesini yapabileceği koşullu borçlardır. Örneğin tahvil faizlerinin veya banka kredi faizlerinin vade sonunda ödenmesi durumunda aylık bazda gider tahakkuku yapılarak dönemsellik ilkesi yerine getirilir.