Ünite 6: Öz Kaynaklar — Önemli Kavramlar

İşletme sahip veya sahiplerinin işletmenin varlıkları üzerindeki toplam haklarının parasal ifadesidir. İşletmenin net varlıkları ile borçları arasındaki fark olarak hesaplanır; örneğin ödenmiş sermaye, yedekler ve kârlar bu grupta yer alır.

İşletme sahibi ya da ortakların şirketin kuruluşunda koymayı taahhüt ettikleri sermaye paylarının toplamının parasal ifadesidir. Şirket ana sözleşmesinde belirlenen ve tescil edilen temel sermaye tutarıdır.

İşletmeye tahsis edilen veya ortaklarca taahhüt edilen sermayenin henüz ödenmemiş kısmının parasal ifadesidir. Ortakların sermaye taahhüt borçlarını gösterir ve 501 numaralı hesapta izlenir.

Enflasyon düzeltmesi sonucunda ödenmiş sermaye tutarında meydana gelen artışların kaydedildiği öz kaynak hesabıdır. Örneğin, ödenmiş sermayenin enflasyon düzeltmesiyle 150.000 TL'den 160.000 TL'ye çıkması durumunda oluşan 10.000 TL'lik fark bu hesaba yazılır.

Ödenmiş sermayenin enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucunda ödenmiş sermaye tutarında meydana gelen azalışların izlendiği, öz kaynaklarda indirim mahiyetindeki borç bakiyeli hesaptır.

İşletmenin faaliyet kârı dışında kalan; hisse senedi ihraç primleri, hisse senedi iptal kârları gibi sermaye hareketlerine dayalı etmenler sonucu ortaya çıkan ve işletmede bırakılan tutarlardır.

Yeni çıkarılan hisse senetlerinin nominal değerinden daha yüksek bir değerle (emisyon primli) satılması sonucunda ödenmiş sermayenin üzerinde yapılan tahsilat farkıdır. Örneğin 20 TL nominal değerli hissenin 24 TL'ye satılmasıyla oluşan fark 520 hesabında izlenir.

Sermaye taahhüdünü yerine getirmeyen ortağın payının iptal edilerek yeni ortaklara satılması sonucunda eski ortağın taahhüt kalanından ve yapılan ödemelerden doğan olumlu farkların izlendiği hesaptır.

Kanun, ana sözleşme hükümleri ya da ortaklıkların yetkili organları tarafından alınan kararlar uyarınca dağıtılmamış ya da işletmede alıkonulmuş kârlardır; yasal, statü ve olağanüstü yedekler olarak sınıflandırılır.

Türk Ticaret Kanunu hükümleri gereği ayrılması zorunlu olan birinci ve ikinci tertip yedek akçelerin izlendiği öz kaynak hesabıdır. Örneğin sermaye şirketlerinin yıllık kârın %5'ini ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar ayırması gerekir.

Şirket ana sözleşmesi hükümleri gereği ayrılması öngörülen, yasal zorunluluk dışında ana sözleşmeye konulan hükümlerle ayrılan yedeklerin izlendiği hesaptır.

Yasal ve statü yedekler dışında, yönetim kurulunun teklifi ve şirket genel kurulunun kararı üzerine yeni yatırımlar veya düzenli kâr payı dağıtımı amacıyla ayrılan yedek akçelerdir.

Yedek akçelerden farklı olarak genel bir amaca değil, özellikle belirli bir amaca hizmet etmek üzere genel kurul kararı veya yasal düzenlemeler gereği ayrılan fonların izlendiği hesaptır.

İşletmelerde amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satışından veya hasar hâlinde sigortadan alınan tazminatlar nedeniyle doğan kârın, yeni kıymetin alınması amacıyla en fazla üç yıllığına ayrıldığı özel fon türüdür.

Geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan ve işletme sahibine veya ortaklarına dağıtılmamış bulunan kârlardan ilgili yedek hesaplarına alınmayan tutarların izlendiği 570 numaralı hesaptır.

Geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan dönem net zararlarının yedeklere, kârlara veya sermayeye mahsup edilinceye kadar izlendiği, öz kaynaklarda indirim kalemi olan borç karakterli hesaptır.

İşletmenin faaliyet dönemine ilişkin vergi ve yasal yükümlülükler düşüldükten sonra ulaşılan net kâr tutarını ifade eden ve bilanço öz kaynak grubunda yer alan 590 numaralı hesaptır.