Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İktisat Lisans Programı » Hukukun Temel Kavramları

Ünite 8: Kamu Hukukunun Dalları — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Kamu Hukuku — Devlet teşkilatını, devletin başka bir devletle veya bireylerle olan ilişkilerini düzenleyen, devletin iradesini tek taraflı ortaya koyduğu ve üstün konumda olduğu hukuk kuralları bütünüdür. Örneğin, devletin vergi toplarken veya kamulaştırma yaparken vatandaşın onayını aramaması bu ilişkiye dayanır.

Hukuka Uygunluk Karinesi — Devletin yaptığı idari işlemlerin ve tasarrufların, yetkili bir yargı makamı tarafından iptal edilinceye kadar hukuka uygun kabul edilmesi varsayımıdır. Örneğin, bir idari para cezası mahkeme tarafından iptal edilene kadar hukuken geçerlidir.

Uluslararası Kamu Hukuku — Egemen devletlerin birbiriyle ve uluslararası kuruluşlarla olan ilişkilerini düzenleyen, hiyerarşik üstünlük yerine eşitlik ilkesine dayanan hukuk dalıdır. Örneğin, iki devlet arasında imzalanan uluslararası antlaşmalar bu alanın konusudur.

Anayasa Hukuku — Devletin yönetim biçimini, erklerini, erklerin birbirleriyle olan ilişkilerini ve bireylerin temel hak ve özgürlüklerini düzenleyen temel kurallar bütünüdür. Örneğin, 1982 Anayasası’na göre Türkiye'nin devlet biçiminin cumhuriyet olması bu kapsamdadır.

Laik Devlet — Hukuk kuralı koyma yetkisinin beşeri iradeye (insana) dayandığı, kamusal faaliyetlerde dini referansların alınmadığı ve devletin tüm inançlara eşit mesafede olduğu devlet modelidir. Örneğin, Anayasa m.24 ile herkesin vicdan ve inanç hürriyetinin güvence altına alınmasıdır.

Sosyal Devlet — Serbest piyasa ekonomisinin yanında devletin bireylere minimum yaşam standartları sağlamayı amaç edindiği refah devleti anlayışıdır. Örneğin, devletin yaşlılara maaş bağlaması veya ücretsiz sağlık hizmeti sunması sosyal devletin gereğidir.

Hukuk Devleti — Devlet organlarının ve yöneticilerin de tıpkı sıradan bireyler gibi konulan hukuk kurallarıyla bağlı olduğu, idarenin yargı denetimine tabi tutulduğu sistemdir. Örneğin, bir vatandaşın idari bir işleme karşı idare mahkemesinde iptal davası açabilmesi hukuk devleti ilkesinin sonucudur.

Yasama Sorumsuzluğu — Milletvekillerinin Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşüncelerinden dolayı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaması ve bu nedenle meclis kararıyla bile kaldırılamayan mutlak bağışıklığıdır. Örneğin, bir milletvekilinin Meclis kürsüsünde yaptığı eleştirilerden ötürü yargılanamamasıdır.

Yasama Dokunulmazlığı — Milletvekillerinin seçimden önce veya sonra işledikleri iddia edilen suçlar nedeniyle Meclis kararı olmadıkça tutulamaması, sorguya çekilememesi, tutuklanamaması ve yargılanamaması güvencesidir. Örneğin, hakkında suç isnadı bulunan bir vekilin dokunulmazlığı kalkmadıkça sorgulanamamasıdır.

Kanuni Hakim İlkesi — Somut bir uyuşmazlığı yargılayacak mahkemenin kuruluşunun, yetkilerinin ve yargılama usulünün o uyuşmazlık ortaya çıkmadan önce kanunla belirlenmiş olması zorunluluğudur. Örneğin, kişiye özel özel (ad hoc) mahkemelerin kurulamaması bu ilkeyle sağlanır.

Genel Kamu Hukuku — Devletin tanımını, unsurlarını, tarihsel gelişimini ve insan hakları teorisini hukuk felsefesi ekseninde inceleyen kamu hukuku dalıdır. Örneğin, devletin "şiddet tekelini elinde bulunduran insan topluluğu" olarak tanımlanması bu alana girer.

Negatif Statü Hakları — Kişinin devlet tarafından dokunulamayacak özel alanını çizen ve bireyi devlete karşı koruyan birinci kuşak klasik haklardır. Örneğin, kişi dokunulmazlığı ve konut dokunulmazlığı bu gruptadır.

Pozitivist Statü Hakları (Sosyal Haklar) — Bireylerin devletten olumlu bir davranış, hizmet veya yardım talep etme hakkını veren ikinci kuşak haklardır. Örneğin, çalışma hakkı, eğitim hakkı ve sosyal güvenlik hakkı bu kapsamdadır.

Maddi Ceza Hukuku — Suçu, suçun unsurlarını, cezai yaptırımları ve bunlara etki eden koşulları inceleyen dar anlamdaki ceza hukukudur. Örneğin, Türk Ceza Kanunu'nda kasten öldürme suçuna öngörülen hapis cezası hükümleri maddi ceza hukukudur.

Adli Para Cezası — Beş günden az ve kanunda aksine hüküm yoksa 730 günden fazla olmamak üzere, gün karşılığı belirlenen miktar ile çarpılarak hesaplanan ve devlet hazinesine ödenen para cezası yaptirimidir.

İdari İşlem — İdarenin kamusal faaliyetleri yürütmek ve hukuki bir amacı gerçekleştirmek amacıyla tek yanlı olarak yaptığı irade açıklamalarıdır. Örneğin, belediyenin bir ruhsatı iptal etmesi idari işlemdir.

Kamu Malları — Devletin mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan, satılamayan, kamulaştırılamayan ve haczedilemeyen mallardır. Örneğin, orta malları, hizmet malları ve sahipsiz mallar bu statüdedir.

Mali Hukuk — Devletin kamu hizmetlerini yürütmek için gerekli gelirleri elde etmesi, bütçeyi yapması ve harcamalarda bulunması ile ilgili kurallar bütünüdür. Örneğin, devlet bütçesinin hazırlanması ve uygulanması mali hukukun konusudur.

Vergi Hukuku — Kamu giderlerini karşılamak üzere devletin vergilendirme yetkisine dayanarak kişilerden aldığı ekonomik değerlerle ilgili hak, ödev ve yargı kurallarını düzenleyen mali hukuk dalıdır. Örneğin, gelir vergisi ve katma değer vergisi uygulamaları bu alandadır.

İcra ve İflas Hukuku — Özel hukuk alanındaki haklarını kendi rızasıyla ödemeyen borçluların, devlet gücü ve zorlamasıyla bu borçları yerine getirmesini sağlayan medeni muhakeme tamamlayıcısı hukuk dalıdır. Örneğin, borcunu ödemeyen bir kişinin mallarına icra dairesince haciz konulmasıdır.

Ceza Muhakemesi Hukuku — Bir suç işlendiği şüphesiyle başlayan cezai uyuşmazlığın soruşturma ve kovuşturma evreleri yoluyla mahkemelerce çözüme kavuşturulmasını inceleyen daldır. Örneğin, savcının iddianame düzenlemesi ve mahkemenin yargılama yapması bu alandadır.