Ünite 6: Enflasyon Hedeflemesi Rejimi — Önemli Kavramlar

Merkez bankalarının doğrudan kontrolünde olmayan enflasyon oranını hedef değişken olarak seçtiği, gelecek döneme odaklanan ve politika aracı olarak kısa vadeli faiz oranlarını kullanan bir para politikası stratejisidir. Örneğin, merkez bankası gelecekteki enflasyonu hedefle uyumlu kılmak için faiz oranlarını ayarlar.

Merkez bankasının doğrudan kontrolü altında olan M1 ve M2 gibi parasal büyüklükleri ara hedef olarak belirleyip yönettiği klasik para politikası stratejisidir. Para ile enflasyon arasındaki kısa vadeli ilişkinin istikrarsızlaşmasıyla terk edilmiştir.

Merkez bankasının doğrudan kontrolü altında olan politika faiz oranını hedefleyerek ekonomik faaliyetleri ve piyasa faizlerini yönlendirdiği para politikası stratejisidir. Enflasyon hedeflemesi rejimini benimseyen merkez bankaları aynı zamanda faiz hedeflemesini de takip eder.

Merkez bankalarının kısa dönemde aşırı genişlemeci para politikası izleyerek üretim ve istihdamı artırma cazibesine kapılması ancak bunun uzun vadede yüksek enflasyon beklentilerine yol açması durumudur. Enflasyon hedeflemesindeki hesap verme zorunluluğu bu tuzağa düşme olasılığını azaltır.

Merkez bankasının para politikasının nihai amacını (örneğin fiyat istikrarını) hükümetin baskısı altında kalmaksızın kendisinin belirleme yetkisine sahip olmasıdır.

Merkez bankasının belirlenen para politikası amaçlarına ulaşmak için hangi para ve döviz kuru politikası araçlarını kullanacağına tamamen kendisinin karar vermesidir.

Hükümet ile merkez bankası arasında borçlanma ilişkisinin yasal olarak engellenmesi ve bütçe açıklarının finansmanında merkez bankasına başvurulamaması durumudur.

Yüksek bütçe açığının olduğu ve kamu gelirlerinin harcamaları karşılayamadığı durumlarda aradaki farkın para basılarak veya borçlanılarak kapatıldığı, para politikasının pasif konumda kaldığı ekonomik yapıdır.

Belirli bir zaman aralığında hanehalklarının tüketim harcamalarında yer alan mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimleri gösteren, günlük yaşam maliyetini ölçen ve enflasyon hedeflemesinde temel alınan endextir.

Enerji fiyatlarında artış, mevsimsel koşullar, maliye politikası gibi dışsal koşullara daha açık olan geçici nitelikteki mal ve hizmetlerin (gıda, enerji vb.) TÜFE sepetinden çıkarılmasıyla hesaplanan dar kapsamlı enflasyon tanımıdır.

Enflasyon hedeflemesinde tek bir enflasyon oranının (örneğin %5) belirlenmesi ve hedefe tam olarak ulaşılmasının amaçlandığı stratejidir. İletişim açısından çok avantajlıdır ancak tutturulması çok zordur.

Hedeflenen enflasyon oranlarının %1-3 veya %3-5 gibi bir aralığa bağlandığı ve enflasyonun bant içinde kalmasının yeterli kabul edildiği esnek bir hedefleme stratejisidir.

Nokta hedef belirlenen ülkelerde, hedeften aşırı sapma olabilecek alt ve üst eşikleri (örneğin hedefin her iki yönde 2 puan altı ve üstü) göstermek üzere tanımlanan aralıktır.

Açık enflasyon hedeflemesine geçiş için gereken ön koşulların henüz sağlanmadığı dönemlerde uygulanan, enflasyon hedefi açıklanan ancak kurumsal altyapı ve şeffaflığın tam oluşmadığı yakınsama stratejisidir (Türkiye'de 2002-2005 dönemi).

Gerekli ön koşulların sağlandığı, enflasyon hedefinin kamuoyuna açıkça ilan edildiği, Para Politikası Kurulu'nun etkin çalıştığı, enflasyon raporlarıyla tam şeffaflık ve hesap verebilirliğin sağlandığı rejimdir (Türkiye'de 2006 sonrası).

TCMB'de faiz kararlarının alınmasında esas yetkili merci olan; Başkan, 4 Başkan Yardımcısı, Banka Meclisi ve ortak kararla atanan üyelerden oluşan 7 kişilik karar organıdır.

Disiplinsiz maliye politikaları sonucu artan kamu borçlarının ve bütçe açıklarının merkez bankası tarafından para basılarak finanse edilmeye zorlanması sürecidir.

Merkez bankalarının enflasyonun izlediği seyri, ekonomik gelişmeleri, finansal sistemi ve gelecek döneme ilişkin enflasyon tahminleri ile risk faktörlerini kamuoyuna duyurduğu temel iletişim aracıdır.