İnfografik
Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İktisat Lisans Programı » Uluslararası İktisat Teorisi
← Ünite 2
Uluslararası İktisat Teorisi

Ünite 2: Arz ve Talep Koşulları Altında Dış Ticaret

Arz ve Talep Koşulları Altında Dış Ticaret - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 60
Türkiye Ekonomisi Kapalı Denge Örneği
AA dönüşüm eğrisine göre Türkiye ekonomisi kapalı ekonomide maksimum toplumsal refaha E noktasında ulaşmakta ve bu noktada 500 birim elbise ile 50 birim televizyon üretebilmektedir.
Uluslararası Fiyat ve Dönüşüm Oranı
Kapalı ekonomide iç fiyat oranı 1 TV = 10 Elbise iken, dış ticarette uluslararası fiyat (UF) 1 TV = 8 Elbise olarak belirlenmekte ve Türkiye daha az elbise vererek daha fazla televizyon elde etmektedir.
TUİK Tarafından Yapılan Endeks Yayınları
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Uluslararası Standart Sanayi Sınıflaması (ISIC) Revizyon 3'e göre Türkiye'nin ihraç ve ithal ettiği mallara ait fiyat endekslerini düzenli bir şekilde yayınlamaktadır.
Salvatore (2013) ve Gıda Talebi
Salvatore'nin 2013 yılındaki çalışmalarına göre 19. yüzyılla karşılaştırıldığında günümüzde gıda ve hammadde talebi daha az büyümekte, bu durum gelişmekte olan ülkelerin aleyhine sonuç doğurmaktadır.

Anahtar Kavramlar

Marjinal İkame OranıKayıtsızlık eğrisi boyunca tüketicilerin aynı fayda düzeyinde kalabilmek adına bir malın tüketimini artırırken diğer malın tüketiminden vazgeçme oranıdır. Örneğin elbise tüketimi 50 adet artarken televizyon tüketimi 5 adet azaldığında marjinal ikame oranı -0.1 olarak hesaplanır.
OtarşiÜlkenin dış ticaret yapmadığı, yani ihracat ve ithalatın bulunmadığı kapalı ekonomi durumunu ifade eder. Bu durumda ülke kendi kendine yeterlidir ve ne üretiyorsa o kadarlık tüketim yapmak zorundadır.
Dönüşüm EğrisiÜlkenin sahip olduğu sınırlı kaynaklar ve mevcut üretim teknolojisi ile üretebileceği maksimum mal ve hizmet miktarlarını gösteren eğridir. Üretim olanakları eğrisi olarak da bilinir ve dışa doğru genişlemesi ekonomik büyümeyi gösterir.
Üretim KazançlarıSerbest dış ticaret sayesinde ülkelerin üretim kaynaklarını en verimli oldukları sektörlere kaydırması ve uluslararası iş bölümü ile uzmanlaşmaya giderek dünya üretimini artırması sonucunda elde edilen verimlilik kazançlarıdır.
Tüketim KazançlarıÜlkenin dış ticarete açılarak kapalı ekonomi durumunda elde etmesinin mümkün olamayacağı uygun uluslararası fiyatlardan daha fazla mal bileşenini tüketebilmesi ve toplumsal refah düzeyini yükseltmesi sonucu elde ettiği kazançlardır.
Mal Ticaret Haddi (Trampa Ticaret Haddi)İhraç edilen malın fiyatının ithal edilen malın fiyatına oranlanmasıyla hesaplanan ve malların parasal fiyatları üzerinden trampa değerlerini gösteren ticaret haddi türüdür. Türkiye için PE/PT formülüyle hesaplanır.
Net Trampa Ticaret HaddiGerçek hayatta çok sayıda malın ticaretinin yapıldığı durumlarda, ülkenin ihraç ettiği malların fiyat endeksinin ithal ettiği malların fiyat endeksine oranlanması (PX/PM) suretiyle hesaplanan ticaret haddidir.
Gelir Ticaret HaddiNet trampa ticaret haddinin ihracat miktar endeksi ile çarpılmasıyla bulunan ve ülkenin toplam ihracat gelirleri ile ne miktar mal ithal edebileceğini (ithalat yapabilme kapasitesini) gösteren kavramdır.
Tek Faktörlü Ticaret HaddiNet trampa ticaret haddinin ihracatçı sektörlerdeki verimlilik endeksiyle çarpılması suretiyle elde edilen ve ticaret haddindeki değişmelerin ihracat sektörlerindeki verimlilik kazançlarıyla ilişkisini ölçen kavramdır.
Çift Faktörlü Ticaret HaddiTek faktörlü ticaret haddinin, ithalatın yapıldığı ülkedeki ihracatçı sektörlerin verimlilik endeksine bölünmesiyle hesaplanan ve her iki ülkenin ihracat verimliliklerini dikkate alan ticaret haddi tanımıdır.
Singer-Prebish TeziSanayileşmiş ülkeler ile az gelişmiş ülkeler arasındaki ticaret hadlerinin uzun dönemde az gelişmiş ülkeler aleyhine bozulduğunu, tarım ürünleri fiyatlarının sanayi malları karşısında zamanla azaldığını savunan tezdir.
Ekonomik BüyümeBir ülkenin ürettiği mal ve hizmetlerin fiziki miktarlarındaki (Reel GSYİH) artış olarak tanımlanan ve kıt üretim faktörlerindeki artışlar ya da teknolojik gelişme verimlilik artışlarıyla sağlanan süreçtir.
Yansız (Sapmasız) Büyümeİşgücü ve sermaye faktörlerinde aynı oranda (örneğin %5) artış meydana gelmesi sonucunda dönüşüm eğrisinin ilk durumuna paralel bir şekilde dışarıya doğru genişlemesi durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Engel Kanunu ve İthalat Esnekliği

Ghoshray (2011) ile Dunn ve Mutti'nin (2004) Engel Kanunu'na dayanarak belirttiği gibi, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelerden ithal ettikleri gıda ve hammadde grubunun gelir esnekliği birden düşüktür.

Husted ve Melvin (2013) Beklentileri

Husted ve Melvin'e (2013) göre uzun zamanlı genel beklenti, temel veya ilkel ürünlerin endüstrileşmiş veya gelişmiş ülkelerin ithalatındaki payının giderek azalacağı yönündedir.

Kuzey-Güney Dengesizliği

Avustralya ve Yeni Zelanda hariç sanayileşmiş ülkelerin Kuzey yarımkürede, az gelişmiş ve yoksul ülkelerin çoğunun Güney yarımkürede yer alması coğrafyanın kalkınmadaki rolünü gösteren dengesizliktir.

Taşçı ve Erçakar (2016) Çalışması

Taşçı ve Erçakar (2016), Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi'nde yayınlanan makalelerinde Prebisch-Singer tezinin dış ticaret hadleri aracılığıyla Türkiye için test edilmesini incelemişlerdir.

Seyidoğlu (2013) ve Emek-Yoğun Ürünler

Seyidoğlu (2013), nüfustaki artışın gelişmekte olan ülkelerin ihraç ettikleri emek-yoğun ürünlerin üretim miktarını artırırken fiyatını aşağı çeken önemli bir unsur olduğunu açıklamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Kapalı ekonomi dengesinde Marjinal Dönüşüm Oranı ile Marjinal İkame Oranının birbirine eşit olduğunu (MRPT = MRS) sınavda kesinlikle unutmayın.
  • Dış ticaretten elde edilen kazançların 'üretim kazançları' ve 'tüketim kazançları' olarak ikiye ayrıldığını karıştırmayın.
  • Net trampa ticaret haddinin ihracat fiyat endeksinin ithalat fiyat endeksine oranlanması (PX/PM) olduğunu iyi kavrayın.
  • Ticaret haddindeki yükselmenin ülke lehine iyileşme, düşmenin ise ülke aleyhine bozulma anlamına geldiğini unutmayın.
  • Singer-Prebish tezinin az gelişmiş ülkelerin ticaret hadlerinin uzun dönemde aleyhine bozulduğunu savunduğunu ve bunun hem arz hem talep kaynaklı nedenleri olduğunu hatırlayın.
  • Yansız (sapmasız) büyümede işgücü ve sermayenin aynı oranda arttığını, dönüşüm eğrisinin ise paralel kaydığını iyi öğrenin.