← Ünite 1
Kültürlerarası İletişim

Ünite 1: Kültürlerarası İletişim

Ruth Benedict ve Savaş Enformasyon Dairesi
Amerikalı antropolog Ruth Benedict, Amerika Birleşik Devletleri Savaş Enformasyon Dairesi için yaptığı araştırmalarda Japonların iletişim davranışlarını kültürel bağlarıyla incelemiş, 'Krizantem ve Kılıç' adlı eseriyle kültürlerarası iletişimde ilk bilimsel çalışmayı gerçekleştirmiştir.
Edward T. Hall ve 'The Silent Language'
Edward T. Hall, 1959 yılında yayınladığı 'The Silent Language' (Sessiz Dil) adlı kitabı ile kültürlerarası iletişimi bağımsız bir disiplin haline getiren enformasyon sistemleri kuramını ortaya atmış ve ilk adımı atmıştır.
Değer Yönelimleri Kuramı'nın Yayınlanması
Florence Rockwood Kluckhohn ve Fred L. Strodtbeck tarafından kaleme alınan 'Variations in Value Orientations' adlı kitap 1961 yılında yayınlanmış ve kültürlerarası iletişim disiplinine değer yönelimleri kuramını kazandırmıştır.
International Journal of Intercultural Relations
1970'lerde hızla gelişen kültürlerarası iletişim alanında araştırmacıların ortak bir tartışma platformunda buluşmasını sağlamak amacıyla uluslararası 'International Journal of Intercultural Relations' dergisi 1977 yılında yayın hayatına başlamıştır.

Anahtar Kavramlar

Kültürlerarası İletişimFarklı kültürlere mensup insanlar arasındaki etkileşim ve anlam aktarımlarını, yabancının algılanmasını ve kültürel farklılıkların gözetilmesini inceleyen disiplinlerarası bir bilim dalıdır. Örneğin, farklı uluslardan iş insanlarının müzakere sırasında yaşadıkları kültürel çatışmaları ve çözüm yollarını inceler.
Enformasyon Sistemleri KuramıEdward T. Hall tarafından geliştirilen, kültürlerin iletişim davranışları ve zaman, mekân, sözsüz iletişim kalıpları üzerinden nasıl farklılaştığını açıklayan kuramdır. Örneğin, Batı kültürleri ile Akdeniz kültürlerinin mekânı ve dokunmayı kullanma yoğunluklarındaki farkları bu kuramla açıklanır.
Değer Yönelimleri KuramıFlorence R. Kluckhohn ve Fred L. Strodtbeck tarafından 1961 yılında yayınlanan, farklı kültürlerin temel değer yönelimlerindeki çeşitlemeleri ortaya koyan kuramdır. Örneğin, toplulukların doğa ile ilişkisi veya zaman algısındaki farklılıkları bu kuram çerçevesinde incelenir.
Kültür (Geniş Antropolojik Tanım)İnsan toplulukları tarafından temel gereksinimleri karşılamak üzere üretilen somut ve soyut her türlü insan yapısı ürünler bütünüdür. Hall'ün tanımıyla iletişim kültür, kültür de iletişimsiz düşünülemez; 'iletişim kültür, kültür de iletişimsizdir'.
Sembol, Anlam ve Normların Tarihsel Aktarım SistemiKitapta kültürlerarası analizleri kolaylaştırmak için benimsenen kültür tanımıdır. Sembollerin, bu sembollerle üretilen anlamların ve davranış kuralları olan normların tarihsel süreçte yeni nesillere aktarılmasını ifade eder.
AltkültürBir ana kültür topluluğu içindeki daha küçük grupların kendilerine has sembol, kural ve normlarına sahip kültürünü ifade eden terimdir. Biyolojideki doku (kültür) ve hücre (altkültür) ilişkisine benzer; altkültürü olmayan kültür yoktur.
KültürlerarasılıkEtkileşime katılan tarafların farklı kültürlere mensup olmaları halinde ortaya çıkan durumdur. Taraflar farklı kültür kodlarına sahip olduğu için niyetlenen sonuca varmak kültürlerarası durumlarda daha zordur.
İstemsiz İletişimBireylerin bilinçli bir niyet veya kasıt taşımadan, dış görünüşü, duruşu, ses tonu veya giyim tarzıyla karşı tarafa mesaj göndermesi ve anlam üretilmesine sebep olmasıdır. Örneğin, yolda yürürken yorgun yüz ifadesine bakarak birinin üzgün olduğunu düşünmek istemsiz bir iletişimdir.
KodlamaAktarılmak istenen anlamların sözlü ya da sözsüz sembollerden oluşan bir iletiye dönüştürülmesi içsel sürecidir. Örneğin, bir duyguyu ifade etmek için uygun kelimelerin ve ses tonunun seçilerek mesaja dönüştürülmesi kodlamadır.
KodaçımıAlıcının algıladığı iletiyi oluşturan kodları kendi kültürel kalıplarına ve bağlama göre açarak anlamlandırması sürecidir. Örneğin, bir evde bayrak asılı olduğunu gören kişinin o yerel kültüre dayanarak düğün veya yas olduğunu çözmesi kodaçımıdır.
Etkin İletişimGönderenin iletmek istediği niyet ve anlam ile alıcının iletiden çıkardığı anlamın birebir örtüşmesi durumudur. Kültürlerarası iletişimde farklı kodlar nedeniyle etkin iletişime ulaşmak zorlaşabilir.
İletişimin Yararcı İşleviİletişim girişiminde amacın belirli bir enformasyon aktarmaktan ziyade niyet aktarmak ve istenilir bir davranış değişikliği gerçekleştirmek olmasıdır. Örneğin, ticari reklamlar ve propagandalar iletişimin yararcı işlevini kullanır.
Bağlamİletişim süreci gerçekleşirken içinde bulunulan fiziki ortamı, zamanı ve sosyal ilişkiler ağını ifade eden yapıdır. Örneğin, iki arkadaşın kantindeki konuşma biçemi ile cenaze törenindeki konuşma biçeminin farklı olması bağlamla ilgilidir.
ToplulukBelirli bir amaç için bir araya gelen, aralarındaki bağların çok güçlü olmadığı, uzlaşmayla belirlenmiş kurallarla yönetilen ve amaç ortadan kalkınca dağılan insan grubudur.
ToplumBireylerin kurumsal bağlantılarını ve birbirleriyle ilişkilerini kendi aralarında uzlaşmayla belirledikleri kurallar çerçevesinde yürüttükleri kalıcı bir birliktir.
EtnomerkezcilikBireyin kendi kültürünü dünyanın merkezine koyarak diğer kültürleri kendi kültürel değerlerine göre yargılaması ve değerlendirmesidir. Örneğin, kendi yemek alışkanlıklarına uymayan farklı bir kültürün mutfağını 'tuhaf' veya 'kötü' bulmak etnomerkezciliktir.
Kalıp DüşünceBelirli bir gruba mensup insanlara karşı, bireysel farkları göz ardı ederek toptancı bir yaklaşımla sahip olunan katı ve genellikle önyargılı zihinsel kategorilerdir. Örneğin, 'Bütün falanca ulustan insanlar tembeldir' şeklinde genelleme yapmak kalıp düşüncedir.

Diğer Önemli Bilgiler

Geert Hofstede ve Kültürel Boyutlar Kuramı

Hollandalı işletme bilimci Geert Hofstede, 1980-1990 yılları arasında uluslararası bir şirketin farklı kültürlerdeki çalışanlarının değer yönelimlerini araştırarak günümüzde hâlâ yaygın olarak kullanılan 'Kültürel Boyutlar Kuramı'nı geliştirmiştir.

Türkiye'de Kültürlerarası İletişim Eğitimi

Türkiye'de Kültürlerarası İletişim dersi ilk kez 1996-1997 akademik yılı bahar yarıyılında Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi'nde yüksek lisans düzeyinde okutulmuştur.

Türkiye'nin İlk Kültürlerarası İletişim Kitabı ve Anabilim Dalı

Kitabın yazarı tarafından 2001 yılında Türkiye'deki ilk kültürlerarası iletişim kitabı yayınlanmış, 2006 yılında ise Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi bünyesinde Türkiye'nin ilk Kültürlerarası İletişim Anabilim Dalı kurulmuştur.

Larry A. Samovar ve Richard E. Porter'ın Kitabı

1970'lerde Amerikan üniversitelerinde derslerin okutulmasına koşut olarak, Larry A. Samovar ve Richard E. Porter 1973 yılında kültürlerarası iletişime giriş niteliğindeki ilk kapsamlı ders kitaplarından birini yayınlamıştır.

Bilgisayar Fıkrası ve İletişimin İşlevi

Metinde geçen fıkrada, dünyanın en gelişmiş bilgisayarına 'Ne var, ne yok?' sorusu sorulduğunda bilgisayarın düz anlam algısıyla yanıt vermeye çalışıp dumanlar çıkararak bozulması, sosyal ilişkileri sürdürme işlevinin düz anlamın ötesinde olduğunu simgelemektedir.

Japon Turistin Türkiye Anıları Örneği

Ünitenin yaşamın içinden bölümünde yer alan örnekte, bir Japon turist Türk evlerindeki aşırı misafirperverlik ve ikram kültürüne hayran kalırken, aynı kişilerin trafikte ve sokakta kornalar ve kavgalarla tamamen değişmesini (kültürel bağlam ve senaryo farkını) şaşkınlıkla anlatmaktadır.

Türkçe ve Almanca Selamlaşma Farklılıkları

Ayhan Selçuk'un çalışmasına göre, Türkçe'de 'iyi günler' gibi ifadeler ilk karşılaşmada ve veda anında çoğul ve yalın halde kullanılırken, Almanca'da vedalaşmada sadece 'gute Nacht' kullanılır ve diğerleri tekil akkusativ olarak yapılandırılır.

Balıkçıların 'Rasgele!' Selamı

Türkçe'de balıkçıların birbirlerine şans dileme amacıyla kullandıkları 'rasgele!' ifadesi, Almanca ve diğer batı dillerinde doğrudan karşılığı bulunmayan, Türk kültürüne özgü özgün bir selam türü olarak öne çıkmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Edward T. Hall'ün kültürlerarası iletişimin kurucusu ve 'The Silent Language' kitabının yazarı olduğunu mutlaka unutmayın; sınavda karıştırmaya çok uygundur.
  • Ruth Benedict'in Savaş Enformasyon Dairesi için yaptığı Japon araştırmasıyla alandaki ilk bilimsel çalışmayı yaptığını, Hall'ün ise disiplini bağımsızlaştırdığını ayırt edin.
  • Kültürün maddi unsurlarının (moda, eşya) maddi olmayan unsurlara (inanç, değer) kıyasla çok daha hızlı değiştiği kuralını unutmayın.
  • Altkültür kavramının 'aşağıda' bir anlam taşımadığını, biyolojideki doku-hücre ilişkisi gibi ana kültür içindeki küçük grupları ifade ettiğini not edin.
  • İletişimin her zaman istemli olmadığını; istemsiz (farkında olmadan dış görünüşle gönderilen) iletişimlerin kültürlerarası süreçlerde büyük rol oynadığını hatırlayın.
  • Etkin iletişimin tanımında 'gönderenin niyet ettiği anlam ile alıcının çıkardığı anlamın örtüşmesi' şartına dikkat edin.
  • Bağlam kavramının fiziki ortam, zaman ve sosyal ilişkiler ağını kapsadığını ve iletişim biçemini belirlediğini unutmayın.