← Ünite 2
Kültürlerarası İletişim

Ünite 2: Toplumsal Yaşam, Kültür ve İletişim

Edward T. Hall ve Enformasyon Sistemleri Kuramı
Amerikalı antropolog Edward T. Hall (1914-2009), kültürün sözsüz bileşenlerini ve iletişim üzerindeki etkilerini açıklamak için Enformasyon Sistemleri Kuramı'nı geliştirmiştir. Hall, insan etkinliklerini etkileşim, toplumsal yaşam, geçimini sağlama, savunma gibi birincil bildirim sistemleri olarak sınıflandırmıştır.
William Graham Sumner ve Etnomerkezcilik
Dünyanın ilk sosyoloji profesörü olan William Graham Sumner (1840-1910), 1906 yılında yayımladığı Gelenekler adlı kitabında etnomerkezcilik kavramını ilk kez kullanmıştır. Sumner bu kavramla, emperyalistlerin diğer halklara yönelik tutumlarındaki temel gerekçeyi açıklamaya çalışmıştır.
Almanya - Willkommen in Deutschland (2010)
Yasemin Şamdereli’nin yönettiği bu film, 1960’lı yıllarda Almanya’ya giden ilk Türk işçilerinden Hüseyin Yılmaz ve ailesinin karşılaştığı uyum sorunlarını ve kültürel çatışmaları konu almaktadır.
Richard Kirwan ve Phlogiston Teorisi (1787)
İnsanlık tarihinin anlaşılmayan durumları açıklama çabalarına örnek olarak, Richard Kirwan 1787'de cisimlerin salgıladıkları 'phlogiston' adlı anlaşılmayan madde yüzünden yandığını ileri sürmüş ve toplum uzun süre bu yanılgıya inanmıştır.

Anahtar Kavramlar

DeğerDiğerlerine göre tercih edilen fikir, duygu, davranış ve duruma denir. Örneğin, bir turizm işletmesinin müşteri memnuniyetini değer olarak seçmesi veya bir toplumun dürüstlüğü değer olarak benimsemesi bu kapsamdadır.
NormBir kültürün tercih ettiği düşünce ya da davranış kurallarına göre belirlenen davranış modelleridir. Değerlerin toplumsal işleyişe aktarılmasını sağlayan kurallar bütünüdür.
AlışkanlıkToplumsal normlar içinde en zayıf olan, kolayca yayılan ve terk edilen, herhangi bir yasal veya toplumsal yaptırımı bulunmayan davranış biçimidir.
ModaToplum içinde hızla yayılan, alışkanlıktan sonra gelen ve genellikle toplumsal yaşamın somut yönlerinde görülen zayıf yaptırımlı normdur.
ÂdetGenel kabul görmüş iş yapma biçimleri ve davranış örüntüleridir. Uymayanlar alay konusu olur ve ayıplama ile cezalandırılır.
GörenekAlışkanlık, moda ve âdetleri içeren geniş kapsamlı bir normdur. Göreneklere uygun davranmayanlar görgüsüzlükle suçlanır ve ayıplanır ya da dışlanır.
GelenekYaşamın belirli dönemlerine (doğum, evlenme, ölüm) geçiş aşamalarında uygulanan törensel uygulamalar çerçevesinde uyulması gereken uzun ömürlü normlardır.
ÖrfGelenekten daha dar kapsamlı yaşam alanlarında uyulması zorunlu olan, yasalara kaynaklık eden ve aykırı davrananların toplumdan dışlandığı normlardır.
YasaToplumsal normlar içinde kuralları ve yaptırımları belirlenmiş, yazılı olarak kaydedilmiş en güçlü ve kurumsallaşmış normdur.
Toplumsal SenaryoGeleneklerce belirlenen durumlarda bireylerin toplumdaki konumlarına göre nasıl davranacaklarını ve ne söyleyeceklerini belirleyen kalıplardır (Örn. eve konuk geldiğinde uygulanan kurallar).
Stereotip (Kalıp Düşünce)İnsanları birtakım tiplere bölmeyi ifade eden, gerçeğe ve olumlu kanıtlara dayanmaksızın sınanmamış, eleştirisiz genellemeler içeren zihinsel yapılardır.
Ön YargıKalıp düşüncelerle bireysel deneyime dayalı duygusal tutumların etkileşimi sonucunda ortaya çıkan, nesne, grup veya ilişkilerle ilgili değerlendirici yargılardır (Örn. 'İstanbul’da yankesicilik yaygındır' inancı).
EtnomerkezcilikBireyin, kendi grubunun izlediği yolu diğerlerinden üstün görmesi ve diğer kültürleri kendi kültürel bakış açısıyla değerlendirerek aşağılaması eğilimidir.
Kültürel YeterlikBireyin toplumsal yaşam içinde hangi durumda, hangi rolü, nasıl oynayacağını ve hangi sözleri söyleyeceğini bilme ve buna uygun davranabilme becerisidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Hermann Bausinger'in Stereotip Tanımı

Alman halkbilimci Hermann Bausinger (1988), stereotipleri 'değişmelere göreceli olarak direnen, sınamalardan kaçan, eleştirisiz genellemeler' olarak tanımlamış ve stereotipin bilimsel olmayan düşüncenin bilimsel adı olduğunu belirtmiştir.

Çevirmenlerevinde Kültürlerarası Karpuz Deneyimi

Sevgi Can Yağcı'nın anlattığı olayda; bir İtalyan, bir Rus, bir Norveçli, bir Macar, bir Hollandalı ve bir Türk ortak bir karpuz etrafında buluşmuş, İtalyan dilimlemiş, Türk çatalla yemiş, Hollandalı didikleyerek tüketmiş, Norveçli ise karpuz yemek yerine besin değerlerini listeleyerek kültürel farklılıkları somutlaştırmıştır.

Schöneberg'in Ön Yargı ve Korku Analizi (1990)

Schöneberg (1990), ön yargıların arkasında dışa açılmanın, yeni ve farklı olanı kabul etmenin sahip olunanları azaltacağı, normalliği ve istikrarı bozacağı korkusunun yattığını ortaya koymuştur.

Samovar ve Porter'ın Etnomerkezcilik Görüşü

Samovar ve Porter (1976), bireyin öteki hakkında varsayımda bulunurken etnomerkezcilik yaptığının farkında olmadığını ve bilinç dışı bir şekilde kendi normlarını standart olarak kabul etme eğilimi gösterdiğini belirtmişlerdir.

Türkiye'nin Turist Ağırlama Kapasitesi

Metinde birkaç yüzyıl önce ülkeye ancak meraklı gezginlerin geldiği belirtilirken, günümüzde Türkiye'nin yılda yirmi beş milyondan fazla turisti ağırladığı ve turizm sektöründe kültürlerarasılığın çok kritik olduğu vurgulanmıştır.

Hülya Doğan'ın Küreselleşme ve Medya Çalışması (2005)

Hülya Doğan'ın 2005 yılındaki yüksek lisans tezinde, küreselleşme sürecinde kültürel değişim ve medya ilişkisi Ankara'daki Corn Flakes tüketimi örneği üzerinden incelenmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Normların zayıftan güçlüye sıralamasını (Alışkanlık -> Moda -> Âdet -> Görenek -> Gelenek -> Örf -> Yasa) mutlaka ezberleyin; sınavda bu sıralama sıklıkla soru olarak gelmektedir.
  • Değer ile norm arasındaki ilişkiyi karıştırmayın; değerler başlangıç noktasıdır, normlar ise bu değerleri uygulamaya koyan davranış kurallarıdır.
  • Kalıp düşünce (stereotip) ile ön yargı arasındaki ince çizgiye dikkat edin; kalıp düşüncede tutum yokken, ön yargıda deneyime dayalı değerlendirici tutum ve yargı vardır.
  • Etnomerkezciliğin William Graham Sumner tarafından ortaya atıldığını ve 'ilgisizlik, sakınma, aşağılama mesafesi' olmak üzere üç tür mesafe içerdiğini unutmayın.
  • Belirsizliğin bilişsel (bilgi eksikliği), kaygının ise duygusal (olumsuz sonuç endişesi) bir tepki olduğunu ayırt edebilmeniz sınavda hayat kurtarır.
  • Kalıp düşünce ve ön yargıların işlevlerinin (bilişsel, ruh sağlığı, toplumsal işlev) maddelerini iyi okuyun; 'hangisi toplumsal işlevi değildir' tarzı sorulara hazırlıklı olun.
  • Görenek normuna uymayanların 'görgüsüz' olarak suçlanıp ayıplandığını, örfe uymayanların ise toplumdan dışlandığını karıştırmayın.