← Ünite 3
Kültürlerarası İletişim

Ünite 3: Kültürlerarası İletişim Kuramları

Avrupa Birliği Ekonomik Farklılıkları
Avrupa Birliği içinde Batı Kültürü'nün üyeleri olan toplumlar, aynı para birimi ve ekonomik sistemlere sahip olmalarına rağmen kültürel farklılıklar nedeniyle farklı ekonomik sonuçlar almaktadır.
Anadolu ve İngiliz Okul Bahçeleri Mekân Algısı
Anadolu'da öğrenciler okul bahçesinde kollarını birbirinin omzuna atıp sarılarak yürüyebilirken, İngiliz çocuklarında sınıf arkadaşı dahi olsa kişisel mekâna bu kadar yaklaşılması rahatsızlık yaratmaktadır.
Edward T. Hall'ün Zaman Sınıflaması
Edward T. Hall ve M. R. Hall'ün 1983 yılında yayınladıkları çalışmalarına göre kültürler zamanı kullanma açısından monokronik (zamanı dilimlere ayıran) ve polikronik (eşzamanlı etkinlik yürüten) olarak iki gruba ayrılmaktadır.
Kuzey Amerika ve Orta Avrupa Öğrenme Farkı
Kuzey Amerika kültürlerinde yaparak öğrenme başlıca yol olarak görüldüğünden uygulamalı bilimler gelişmişken, sözel öğrenmeye yatkın olan Orta Avrupa kültürlerinde felsefe alanı gelişim olanağı bulmuştur.

Anahtar Kavramlar

Geçişme EtkinlikleriBütün insanların yaşamlarını devam ettirebilmek, beslenmek, örtünmek ve barınmak için gerçekleştirdikleri ortak insan etkinliklerinin bütünüdür. Her toplum coğrafi, mali ve teknolojik olanaklarına göre bu etkinlikleri şekillendirir; örneğin Batı kültüründeki ülkelerin aynı ekonomik sistemde olmalarına rağmen farklı ekonomik sonuçlar alması buna dayanır.
Toplumsal CinsiyetKültürün insanları cinsiyetlerine göre ayırmasına neden olan ve biyolojik temeli bulunmayan bütün kural ve normları kapsayan uygulamalardır. Bu uygulamalar kadınların toplumsal yaşamda erkeklerden daha dezavantajlı durumda kalmalarına yol açar; örneğin aile içinde ev işlerinin kadınlara yüklenmesi toplumsal cinsiyet algısının bir yansımasıdır.
Kişisel MekânBireyin kendinden başka hiç kimsenin girmesine izin vermediği, kültür tarafından belirlenen görünmez uzamsal sınırdır. Bazı kültürlerde bu mesafe birkaç santimetreyken bazı kültürlerde 50-60 santimetreyi bulabilir; örneğin Türk öğrencilerin birbirine sarılarak yürümesi kabul görürken İngiliz çocuklarında bu durum kişisel mekân ihlali sayılır.
Egemenlik MekânıBirey merkezli halkaların en dışında yer alan ve toplumsal hiyerarşi ile bireylerin statülerine göre genişliği değişen mekândır. Güç aralığının büyük olduğu kültürlerde yöneticilerin makam odalarının büyüklüğü ve ulaşılmazlığı bu mekânın genişliği ile doğrudan ilişkilidir.
Doğal ZamanDoğanın belirlediği döngüsel zamanlamayı ifade eden kavramdır; kalp atışları, gece ile gündüzün birbirini izlemesi ve mevsimlerin döngüsü bu kapsamdadır. İlk çağlarda insanlar etkinliklerini tamamen doğal zamana göre belirlemiştir.
Kültürel ZamanKültürel birikimlerin artmasıyla aydınlatma ve seralar gibi yöntemler kullanılarak doğal zamanın dışına çıkılıp insan tarafından kurulan düzendir. İş saatleri ve yemek öğünleri bu zamana göre düzenlenir; her toplumun yaşam koşullarına göre kendine özgü kültürel zaman sistemi vardır.
Monokronik KültürZamanın dilimlere ayrılarak her dilimde tek bir etkinliğe yoğunlaşıldığı, planlama ve hesaplamanın büyük önem taşıdığı kültür türüdür. Bu kültürlerin üyeleri zamanı geçmişten geleceğe uzanan doğru olarak algılar ve plan hatalarının bedeli ağırdır; Alman ve İskandinav kültürleri buna örnektir.
Polikronik Kültürİnsanlar arasındaki etkileşimin zamandan daha önemli olduğu, zamanın bir nokta olarak algılandığı ve birçok etkinliğin eşzamanlı olarak devam ettiği kültür türüdْر. Bu kültürlerde detaylı planlama yapılmaz, "kervan yolda dizilir" mantığı geçerlidir.
ÖğrenmeBireyin çevreye uyumu için gerekli olan bilgileri edinme sürecini ifade eden ortak insan etkinliklerinden biridir. Kültürden kültüre farklılık gösterir; örneğin Kuzey Amerika kültürlerinde yaparak öğrenme ön plandayken Orta Avrupa kültürlerinde sözel öğrenme yaygındır.
OyunYaşamın kural ve koşullarının yarattığı tedirginlik ve kaygıdan kurtulmaya yarayan en önemli ortak enformasyon sistemidir. Batı kültürlerinde rekabet ve yarışma içeren oyunlar tercih edilirken, Anadolu'da karşılıklı sevgi ve saygıyı teşvik eden oyunlar öne çıkar.
SavunmaCanlıların dışarıdan gelecek tehlikelere karşı geliştirdiği içgüdüsel ve toplumsal koruma sistemidir. İnsanlarda hastalıklara karşı tıbbi, doğa olaylarına karşı dini ve toplumsal yaşamda normlar ve yasalarla kurulan sistemleri kapsar.
Maddi Kültür ÜrünleriBilgi, inanç, fikir ve düşüncelerin dışında kalan, insan yapısı olan ve yaşamımızı kolaylaştıran her şeydir. Giyim, mimari tarz, yemekler ve otomobiller maddi kültür ürünlerine örnektir ve her kültürde farklı şekillerde algılanıp kullanılır.
Bağlamlama SüreciAşırı enformasyon yüküyle baş etmek için bilgilerin sınıflandırılması, önemine göre sıralanması ve güncel enformasyonun bellekteki ilgili bilgiyle birleştirilerek anlamlandırılması sürecidir.
Geniş Bağlamlı KültürAz miktarda enformasyon işleyerek ve sözsüz sembollerden yaygın olarak yararlanarak anlam yaratan kültürlerdir. Bu kültürlerin üyeleri "leb demeden leblebiyi anlamak" ilkesiyle hareket eder; Akdenizliler ve Uzak Doğulular buna örnektir.
Dar Bağlamlı KültürAşırı enformasyon yükünden kurtulmak için her defasında tek bir konu ile ilgili bütün ayrıntılı enformasyonu alan ve yazılı/sözlü kodlardan yararlanan kültürlerdir. Alman ve İskandinav kültürleri bu gruba girer ve detaylı sorular sorarlar.
İnsan DoğasıBütün insanların doğanın verdiği ortak, kalıtsal niteliklere sahip olduğu alandır; Hofstede bunu bilgisayarın teknik donanımına (hardware) benzetir. Korkmak, sevmek, üzülmek ortak insan duygularıdır.
Kültür (Zihnî Yazılım)Çocuk yaşlardan itibaren edinilen düşünme, hissetme ve dış dünyayı anlamlandırma tarzıdır; Hofstede tarafından zihnî yazılım veya işletim sistemine benzetilir. Kalıtımla geçmez, yaşantı yoluyla öğrenilir.
KişilikBireyin çeşitli durumlarda düşünce, duygu, güdü ve davranışlarını etkileyen düzenlenmiş, dinamik nitelikler bütünüdür. Genetik özellikler ile sonradan kazanılan niteliklerin birleşimiyle oluşur ve aynı toplumdaki bireylerin farklı davranmasına yol açar.
Güç AralığıBütün toplumlarda gözlenen sosyal konumlar çerçevesinde, bireyler arasındaki uzlaşmaya dayalı iktidar, otorite veya güç farklarının büyüklüğünü ifade eden kültürel boyuttur. Geleneksel Arap kültüründe güç aralığı büyükken, İskandinav kültürlerinde azdır.
Ortaklaşa Davranışçılık (Kolektivizm)Grup veya toplum çıkarlarını bireyin çıkarlarından üstün tutan, geniş aile bağlarını, dayanışmayı ve normlara uyumu teşvik eden kültürel boyuttur. Bu kültürlerde "biz" kavramı ön plandadır.
Erillik - DişillikCinsiyete dayalı rollerin belirgin olarak ayrıldığı (eril), hırs ve rekabetin desteklendiği ile rollerin kesiştiği, alçakgönüllülük ve yaşam kalitesinin önem kazandığı (dişil) kültürleri ayırt eden boyuttur.
Belirsizlikten SakınmaBir kültürün üyelerinin tanımadıkları durumlarda kendilerini tehdit altında hissetme düzeyidir. Bu derecenin yüksek olduğu kültürlerde kurallara aşırı bağlılık ve ani tepkiler gözlenir.

Diğer Önemli Bilgiler

Mevlüt Özhan'ın Çocuk Oyunları Araştırması

Mevlüt Özhan'ın 1990 yılında yayımlanan "Çocuk Oyunlarımız" çalışmasına göre Anadolu'da çocuk oyunları, rekabet yerine çocuğun yaşama uyumunu ve birlikte karşılıklı sevgi-saygı içinde yaşamasını teşvik etmektedir.

Türkiye'de İlk Okulların Açılış Amacı

Türkiye'deki eğitim kurumlarının gelişim çizgisinde ilk tıp, mühendislik ve yönetim okullarının askerî amaçlarla, yani savunma gereksinmesini karşılamak üzere kurulduğu görülmektedir.

Geert Hofstede'nin Kültürel Boyutlar Araştırması

Geert Hofstede, çok uluslu şirketlerde çalışanları inceleyerek 40 ülkeyi kapsayan araştırmasının sonuçlarını 1980 yılında yayımlamış ve kültürel boyutlar kuramının temelini atmıştır.

Japon Kültüründe Harakiri Olgusu

Güç aralığının büyük olduğu kültürlerde yöneticiler veya bireyler saygınlıklarını yitirdiklerinde en büyük cezayı almış sayılırlar; nitekim güç aralığı yüksek olan Japon kültüründe bu durum harakiri denilen intihar yolunu seçmelerine yol açabilmektedir.

BMW Otomobil Fabrikasındaki Türk İşçi Araştırması

1993 yılında Almanya'nın Münih kentindeki BMW fabrikasında yapılan gözlemde, Alman ustabaşının ayrıntı vermeyen tarzı nedeniyle zorlanan bir Türk işçinin, hiyerarşik fark bulunmayan başka bir Türk işçiden işi çok çabuk öğrendiği saptanmıştır.

Emile Durkheim'in İntihar Araştırması

Fransız sosyolog Emile Durkheim 19. yüzyılın sonlarında çeşitli ülkelerdeki intihar oranlarının nüfusa oranla yıllar değişse bile sabit kaldığını saptamış ve bunu kültürlerin korkuya ve belirsizliğe karşı tutumlarıyla açıklamıştır.

Inkeles ve Levinson'un Toplumsal Sorun Alanları

Alex Inkeles ve Daniel J. Levinson 1954 yılında yaptıkları çalışmalarda otorite ile ilişkiler, birey-grup ilişkileri, cinsiyetin toplumsal etkileri ve bilinmeyen karşısında tutum olmak üzere 4 temel ortak toplumsal sorun alanı saptamışlardır.

İngiltere Anayasa Geleneği

Belirsizlikten sakınma derecesi düşük kültürlere örnek olan İngiltere'de yazılı bir anayasa bulunmamakta, sorunlar ve ayrıntılar müzakere ve uzlaşı yoluyla çözümlenmektedir.

Hollandalı ve Amerikalı Gençlerin İş Başvuruları

Geert Hofstede, Hollandalı gençlerin öz geçmişlerinde yalnızca önemli gördükleri konulara değindiklerini, Amerikalı gençlerin ise tüm niteliklerini abartarak en ince ayrıntısına kadar yazdıklarını saptayarak erillik-dişillik boyutunu ortaya koymuştur.

March ve Olsen'in Belirsizlik Kavramı

James G. March ve Johan P. Olsen 1976 yılında Amerikan işletmelerinde yaptıkları araştırmalarda belirsizliklerle mücadele yollarını ifade etmek için "belirsizlikten sakınma" kavramını literatüre kazandırmışlardır.

Asker Kartarı'nın Kültürlerarası İletişim Çalışmaları

Asker Kartarı, 1997 yılında yayımlanan Alman-Türk iş yeri iletişimine dair çalışmasında, kültürel farklılıkların ast-üst ilişkilerine ve öğrenme biçimlerine etkisini somut örneklerle ortaya koymuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Edward T. Hall'ün zaman, mekân ve bağlam kavramlarının kültürlerarası iletişimdeki temel ayrımlar olduğunu unutmayın; monokronik (planlı) ve polikronik (eşzamanlı) ayrımını karıştırmayın.
  • Geert Hofstede'nin Kültürel Boyutlar Kuramı'ndaki 5 boyutu (güç aralığı, bireycilik, erillik-dişillik, belirsizlikten sakınma, zaman yönelimi) mutlaka ezberleyin, çünkü sınavda soru gelme ihtimali çok yüksektir.
  • Geniş bağlamlı kültürlerin az bilgi ve sözsüz simgelerle ("leb demeden leblebiyi anlamak"), dar bağlamlı kültürlerin ise ayrıntılı enformasyonla iletişim kurduğunu unutmayın.
  • Güç aralığının büyük olduğu kültürlerde hiyerarşi ve ast-üst ilişkilerinin katı olduğunu, güç aralığının az olduğu kültürlerde ise eşitlikçi ve bireysel inisiyatifin desteklendiğini göz önünde bulundurun.
  • Gözün kameraya değil yönetmene benzetildiği ilkesini hatırlayın; iletişim algılama ile başlar ve algıyı kültür şekillendirir.
  • Maddi kültür ürünlerinin somut ve yaşamı kolaylaştıran unsurlar (giyim, mimari, eşya) olduğunu, soyut kültür ürünlerinden (fikir, inanç) ayrı düşünülemeyeceğini aklınızda tutun.