Ünite 6: Denetimde Örnekleme — Önemli Kavramlar

Denetçinin bilgi edinmek istediği ve aynı türden birimlerin oluşturduğu alan veya ana kütledir. Muhasebe denetiminde satış faturaları, stok kalemleri veya alacak hesapları birer evren oluşturabilir.

Bir evrenin aynı seçilme olasılığına sahip birimlerinden oluşan ve çekildiği evreni temsil etme yeteneği bulunan sınırlı sayıdaki birimler topluluğudur. Denetçi, tüm evreni incelemek yerine bu örneklem üzerinde testler gerçekleştirir.

Evreni oluşturan tüm elemanların veya birimlerin fiziksel listesidir. Örneğin, işletmenin gerçekleştirdiği tüm satış işlemlerini denetlemek isteyen bir denetçinin kullanacağı fatura numaraları listesi örnekleme çerçevesini oluşturur.

Denetçinin örneklem üzerinden elde ettiği sonuçlar ile evrenin tamamını inceleyerek elde edeceği sonuçlar arasında fark olması olasılığıdır. Bu risk, örneklem büyüklüğü artırılarak azaltılabilir.

Denetçinin yanlış planlama yapması, yanlış yordamlar uygulaması veya sonuçları hatalı yorumlaması gibi insan hatalarından ve operasyonel aksaklıklardan kaynaklanan, matematiksel olarak ölçülemeyen risk türüdür.

İç kontrol sisteminin yeterince güvenilir ve etkin çalışmasına rağmen, denetçinin seçtiği örneklemdeki sapmalara bakarak iç kontrolün yetersiz olduğu sonucuna varması riskidir.

İç kontrol sisteminin yeterince güvenilir ve etkin çalışmamasına rağmen, denetçinin örneklem sonuçlarına dayanarak iç kontrolün güvenilir olduğu kanısına varması riskidir.

Tözel testlerde, bir hesap kalanında önemli bir yanlışlık bulunmadığı halde, örneklem sonuçlarının hesap kalanında önemli yanlışlıklar olduğunu desteklemesi riskidir.

Tözel testlerde, hesap kalanında maddi bir hata veya yanlışlık bulunmasına rağmen, örneklem sonuçlarının hesap kalanında maddi hata olmadığını desteklemesi riskidir.

İç kontrol sisteminin etkinliğini ölçmek amacıyla yapılan uygunluk testlerinde kullanılan ve evrendeki hataların ortaya çıkış (sapma) oranını tahmin etmeyi hedefleyen istatistiksel örnekleme türüdür.

Nitelik örneklemesinin bir türü olup, denetçinin evrende hata veya sapma oranını sıfıra yakın beklediği, sahte çek veya hile gibi çok özel ve nadir durumları ortaya çıkarmak için kullandığı yöntemdir.

Nitelik örneklemesi tekniklerini kullanarak bir hesap kalanındaki parasal hata tutarını tahmin etmek için uygulanan, her bir para biriminin eşit seçilme şansına sahip olduğu örnekleme modelidir.

Değişkenler örneklemesi olarak da bilinen, hesap kalanlarındaki hataların parasal tutarını tahmin etmek ve finansal tablolardaki tutarlarla karşılaştırmak amacıyla tözel testlerde kullanılan örnekleme türüdür.

Evrenin değişkenliğini azaltmak amacıyla, evren birimlerinin benzer özelliklerine veya tutar büyüklüklerine göre alt gruplara (katmanlara) ayrılarak her katmandan ayrı örneklem seçilmesi tekniğidir.