Sesli Özet
← Ünite 8

Ünite 8: Denetimin Tamamlanması ve Raporlama — Sesli Özet

Dinleme Premium'a özel. Seslendirme metninin tamamı aşağıda ücretsiz okunabilir.
Premium'u İncele
Metni oku

Denetim sürecinin son evresi olan denetimin tamamlanması, denetçinin nihai görüşünü şekillendirmek üzere ek kanıtlar topladığı ve o ana kadar biriktirilen tüm belgelemeleri bütüncül bir bakış açısıyla gözden geçirdiği kritik bir aşamadır. Bu evrede denetçi, finansal tabloların genel görünümünü incelemek ve yapılan düzeltmelerden sonraki durumu analiz etmek amacıyla analitik yordamlar uygular. Son evrede uygulanan analitik yordamların temel amacı, denetim sürecinde yapılan değerlendirmeleri toplu halde ele alarak büyük resmi görebilmektir. Bu aşamada gerçekleştirilmesi gereken en önemli faaliyetlerden biri de yönetimden yazılı bir beyan mektubu (açıklama/teyit mektubu) alınmasıdır. BDS 580 Yazılı Açıklamalar standardına göre, bu mektubun tarihi denetçi raporu tarihinden sonra olmamalı ve bu tarihe mümkün olduğunca yakın olmalıdır. Yönetimden beyan mektubu alınması, yönetimin finansal tabloların hazırlanmasındaki sorumluluğunu teyit etmesini sağlar ve olası yanlış anlaşılmaları önler. Yönetimin bu mektubu vermekten kaçınması, denetçi için çok önemli bir kapsam sınırlaması oluşturur. Ayrıca denetçi, finansal tabloların sunum ve açıklamalarını, dipnotların yeterliliğini ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygunluğunu değerlendirir. İşletmenin sürekliliği (BDS 570) ve ilişkili taraf işlemleri (BDS 550) bu evrede yeniden ve titizlikle gözden geçirilir. Denetim kalitesine yönelik gözden geçirmeler (KKS-1) yapılarak denetim ekibinin vardığı yargıların tarafsızlığı değerlendirilir. Son olarak, tespit edilen önemli iç kontrol eksiklikleri, hile ve usulsüzlükler ile önemli denetim bulguları denetim komitesi ve yönetim ile paylaşılır. Kilit denetim konuları, denetçinin mesleki yargısına göre denetlenen döneme ait finansal tabloların denetiminde en çok önem arz eden hususlardır. Günümüzde finansal tablo kullanıcılarının daha açıklayıcı ve şeffaf bilgi taleplerine yanıt vermek amacıyla geliştirilen bu uygulama, BDS 701 standardı ile düzenlenmiştir. Kilit denetim konularının bildirilmesi, denetçi raporunu daha etkin bir iletişim aracı haline getirir ve kullanıcıların denetim sürecini daha iyi anlamasını sağlar. Kilit denetim konularının belirlenmesi denetçi için aşamalı bir karar alma sürecidir. Denetçi öncelikle üst yönetimden sorumlu olanlara bildirilen konuları listeler. Bu konular arasından, denetimin yürütülmesi sırasında azami düzeyde dikkat gerektiren alanları (örneğin yüksek riskli alanlar, karmaşık muhasebe tahminleri, önemli ilişkili taraf işlemleri veya dönem içi olağan dışı büyük birleşmeler) belirler. Son aşamada ise bu alanlar içinden en çok önem arz edenleri seçerek kilit denetim konuları olarak raporunda açıklar. Kilit denetim konuları, denetçi raporunda ayrı bir bölüm altında ve genellikle görüşün dayanağı bölümünden hemen sonra sunulur. Her bir konu için uygun bir alt başlık açılarak konunun neden kilit denetim konusu seçildiği, denetimde nasıl ele alındığı ve ilgili dipnot referansı belirtilir. Ancak, denetçinin görüş bildirmekten kaçındığı durumlarda kilit denetim konularına raporda yer verilmez. Ayrıca mevzuatın izin vermediği veya açıklanmasının doğuracağı olumsuz sonuçların kamu yararını aşacağı istisnai durumlarda da bu konular bildirilmez. Denetçi raporu, denetim sürecinin nihai ürünü olup finansal tabloların işletmenin gerçeğe uygun durumunu yansıtıp yansıtmadığına dair denetçi görüşünü içeren resmi bir belgedir. Raporlama standartlarına uygun olarak hazırlanan bu rapor, başlık, muhatap, görüş, görüşün dayanağı, kilit denetim konuları, yönetimin sorumlulukları, denetçinin sorumlulukları, tarih, imza ve adres gibi zorunlu bölümlerden oluşur. Denetçi, elde ettiği kanıtların niteliğine ve tespit ettiği yanlışlıkların yaygınlığına göre farklı rapor türleri düzenler. Eğer denetçi yeterli ve uygun kanıt toplamış ve tabloların önemli yönleriyle geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlandığına kanaat getirmişse 'Olumlu Görüş' bildirir. Ancak olumlu görüşten sapmayı gerektiren durumlar ortaya çıktığında önemlilik, nitelik ve yaygınlık kriterlerine göre üç farklı rapor türünden biri seçilir: Şartlı (Sınırlı) Olumlu Görüş, Olumsuz Görüş veya Görüş Bildirmekten Kaçınma. Bu süreçte denetçinin mesleki muhakemesi en belirleyici unsurdur. Şartlı olumlu görüş, önemli ancak yaygın olmayan yanlışlıkların varlığında veya yeterli kanıt toplanamayan ancak etkisi yaygın olmayan durumlarda verilir. Olumsuz görüş, finansal tablolarda hem önemli hem de yaygın etkileri olan yanlışlıklar tespit edildiğinde düzenlenir. Görüş bildirmekten kaçınma ise denetçinin görüşe dayanak oluşturacak yeterli ve uygun kanıt elde edemediği ve bu durumun olası etkilerinin hem önemli hem de yaygın olabileceği durumlarda, yani ciddi bir kapsam kısıtlamasıyla karşılaşıldığında tercih edilir.