İnfografik
← Ünite 8
Halkla İlişkiler

Ünite 8: Bilgi Toplumunda Halkla İlişkiler ve Halkla İlişkilere Eleştirel Yaklaşımlar

Edward Bernays ve Sigmund Freud Akrabalığı
Halkla ilişkilerin kurucusu Edward Bernays, ünlü psikanalist Sigmund Freud'un çift taraflı yeğenidir. Bernays, amcası Freud'un bireysel bilinçaltı kuramlarını kitle psikolojisine uyarlayarak halkla ilişkilerde ikna ve rıza üretimi tekniklerini geliştirmiştir.
Goebbels'in Kütüphanesindeki Bernays Kitabı
Nazi Almanyası'nın Propaganda Bakanı Joseph Goebbels, kitleleri manipüle etmek için Edward Bernays'in 1923 yılında yazdığı 'Kamuoyunun Kristalleşmesi' (Crystallizing Public Opinion) kitabını en önemli başvuru kaynağı olarak kütüphanesinde bulundurmuştur.
Paul Lazarsfeld'in 1941 Yöntem Ayrımı
Sosyolog Paul Lazarsfeld, 1941 yılında iletişim araştırmalarını 'yönetsel araştırmalar' ve 'eleştirel araştırmalar' olarak ikiye ayırarak, günümüz halkla ilişkiler yöntem tartışmalarının teorik temelini atmıştır.
PRSA 1950 Meslek Kodları
Amerikan Halkla İlişkiler Derneği (PRSA), halkla ilişkilerde etik standartları düzenlemek amacıyla ilk olarak 1950 yılında 'Halkla İlişkiler Uygulamaları İçin Meslek Kodları' metnini oluşturmuş, bu metni en son 2000 yılında güncellemiştir.

Anahtar Kavramlar

Ekonomik SermayeKurumun sahip olduğu finansal bütçe ve maddi kaynaklardır; bu sermayenin büyüklüğü halkla ilişkiler biriminin faaliyet sınırlarını ve dışarıdan hizmet satın alma gücünü belirler.
Bilgi SermayesiKurumun medya çalışma pratiklerine vakıf olması, çalışanlarının uzmanlık düzeyi ve sahip olduğu stratejik enformasyon birikimidir; bilgi toplumunda en kritik sermaye türüdür.
Toplumsal SermayeKurumun rakipleri, medya çalışanları, siyasetçiler, bürokratlar ve araştırmacılar gibi çevresel aktörlerle kurduğu ilişki ağlarının kapsamı ve düzeyidir.
Sembolik SermayeKurumun gücünün, haysiyetinin ve prestijinin temsilidir; çeşitli sembollerle oluşturulan imajı ve toplum nezdindeki meşruiyetini kapsar.
Yönetsel AraştırmaKamu veya özel sektör kurumlarının yönetim gereksinimleri bağlamında, onların hedeflerini gerçekleştirmek amacıyla yapılan araçsal ve nicel odaklı araştırmalardır.
Eleştirel Araştırmaİletişim ve halkla ilişkiler süreçlerini daha geniş toplumsal, kültürel, tarihsel ve iktidar ilişkileri bağlamında ele alan alternatif araştırma yaklaşımıdır.
Rıza MühendisliğiEdward Bernays tarafından ortaya atılan, kitlelerin rızasını ve onayını bilimsel yöntemler ve ikna teknikleri kullanarak planlı bir şekilde üretme sürecidir.
Aktif Hedef KitleÖrgüt veya belirli bir sorun hakkında yüksek düzeyde bilgi sahibi olan ve örgütün eylemleriyle doğrudan, aktif bir şekilde ilgilenen bireyler grubudur.
Pasif Hedef KitleÖrgüt, ürünler veya hizmetler hakkında belirli bir ilgi ve bilgi düzeyine sahip olan ancak aktif eyleme geçmeyen kamulardır.
Habersiz Hedef KitleÖrgüt hakkında hiçbir bilgiye sahip olmayan ve örgütün faaliyetleriyle herhangi bir ilgisi bulunmayan bireylerden oluşan gruptur.
Bilimsel YanıltmaAraştırmada sahtekarlık, bilim hırsızlığı veya kabul görmüş bilimsel raporlama pratiklerinden belirgin şekilde sapan her türlü etik dışı davranıştır.
Araştırma SahtekarlığıBir araştırmacının çalışmasında var olmayan yanlış veriler uydurması veya araştırma prosedürleri hakkında tamamen yalan rapor düzenlemesidir.
İradi Onay İlkesiAçıkça ve özgür bir biçimde katılmayı kabul etmediği sürece hiç kimsenin bir araştırmaya katılımcı olarak zorlanamayacağını belirten temel etik ilkedir.
Özel NüfusYaşları, mahkumiyet durumları veya zihinsel/fiziksel engelleri nedeniyle bir araştırmaya kendi iradeleriyle onay verme özgürlüğüne sahip olmayan hassas katılımcı gruplarıdır.
Döngü Doktorluğu (Spin Doctors)Halkla ilişkiler uzmanlarını, gerçekleri çarpıtarak, olayları kendi kurumlarının veya siyasi otoritelerin çıkarlarına uygun şekilde sunan manipülatörler olarak tanımlayan eleştirel terimdir.
İdeolojiİnsanlar arasındaki eşitsiz güç dağılımının sürdürülmesi için tasarlanan, inançların ve düşüncelerin asimetrik sistemidir; kurum içi halkla ilişkiler bu sistemi teyit etmek için kullanılabilir.

Diğer Önemli Bilgiler

IPRA 1965 Atina Yasası

Uluslararası Halkla İlişkiler Derneği (IPRA), mesleki ahlak ve davranış ilkelerini belirleyen Atina Yasası'nı (Code of Athens) 1965 yılında kabul etmiş ve daha sonra 1968 yılında yeniden düzenlemiştir.

Maureen Taylor'ın Malezya Araştırması

Akademisyen Maureen Taylor, Malezya Hükümeti'nin etnik şiddeti önlemek ve farklı etnik gruplar arasında ilişki inşa etmek amacıyla yürüttüğü iletişim kampanyasını örnek olay yöntemiyle inceleyerek ulusal bütünlük inşasında halkla ilişkilerin rolünü ortaya koymuştur.

Polaroid Şirketinin Katılımcı Gözlem Uygulaması

Polaroid CEO'su Gary DiCamillo, 1990'ların ortasında kurumsal manevra kararı alırken çalışanlarla mülakatların yanı sıra yönetim bölgelerini gezerek katılımcı gözlem yapmış; bu yöntem günümüzde şirkette aktif bir yıllık araştırma programı haline gelmiştir.

Stirling Üniversitesi Medya Araştırmaları Enstitüsü

İskoçya'da bulunan Stirling Üniversitesi bünyesindeki enstitü, halkla ilişkilerin pozitivist varsayımlarını sorgulayan, dil felsefesi, sosyoloji ve etik temelli eleştirel halkla ilişkiler perspektifinin dünyadaki en önemli merkezidir.

IABC 1995 Etik Kodları

Uluslararası İş İletişimcileri Derneği (IABC), ilk kez 1995 yılında 'Profesyonel İletişimciler İçin Etik Kodlar'ı yayınlamış ve üyelerinin yasal, etik ve kültürel değerlere saygılı çalışacağını taahhüt altına almıştır.

Arthur W. Page Derneği İlkeleri

Halkla ilişkiler duayeni Arthur W. Page adına kurulan dernek; 'doğruyu söylemek', 'söylediğini eylemde kanıtlamak', 'müşteriyi dinlemek' ve 'yarını yönetmek' gibi 6 temel iletişim ilkesini savunmaktadır.

Gold Paper 7 Dokümanı

IPRA tarafından yayınlanan bu doküman, halkla ilişkiler araştırmacılarının sağlam bir yöntemden ne anladıklarını, akademisyenlerin nasıl çalıştığını ve sosyal bilimlerdeki araştırma sınırlarını ortaya koyan kritik bir belgedir.

1920'ler ve Psikoloji Biliminin Yükselişi

1920'li yıllar, Sigmund Freud'un teorilerinin yaygınlaştığı, kitle üretimi ve kitle iletişiminin yükseldiği bir dönemdir. Bu dönem, halkla ilişkilerin bilimsel bir manipülasyon ve rıza mühendisliği olarak doğmasına zemin hazırlamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Bourdieu'nün sermaye türlerini (ekonomik, toplumsal, bilgi, sembolik) iyi ayırt edin; sınavda sivil toplum kuruluşlarının hangi sermayeden yoksun olduğu (ekonomik) sorulabilir.
  • Edward Bernays ve Sigmund Freud akrabalık ilişkisine ve Bernays'in kitle psikolojisinde Gustave Le Bon'dan etkilendiğine mutlaka dikkat edin; bu isimler sınavlarda sıkça eşleştirilir.
  • Lazarsfeld'in 1941 yılındaki 'Yönetsel' ve 'Eleştirel' araştırma ayrımını unutmayın; ampirik/nicel çalışmaların yönetsel, yapısal/nitel çalışmaların eleştirel olduğunu bilin.
  • Nitel araştırma tekniklerinin (örnek olay, derinlemesine mülakat, odak grup, katılımcı gözlem) özelliklerini ve özellikle odak grubun 5-10 kişiden oluştuğunu aklınızda tutun.
  • Araştırma etiği kavramlarından 'İradi Onay', 'Bilinçli Onay' ve 'Özel Nüfus' (çocuklar, engelliler) tanımlarına dikkat edin; doğrudan tanım sorusu olarak gelebilir.
  • Halkla ilişkiler uzmanlarının üstlendiği iki temel rolü (Teknisyen ve Yönetici) karıştırmayın; teknik işleri yapanlar teknisyen, planlama yapanlar yöneticidir.