Ünite 1: İstatistiğin Tanımı, Temel Kavramlar ve İstatistik Eğitimi — Önemli Kavramlar

Tanımlanan belirli bir konuda, belirli bir amaç için yığın olayların çeşitli özellikleriyle ilgili olarak derlenmiş olan ve bir anlam ifade eden rakam, sayı veya simgelerdir. Örneğin, bir futbolcunun maçlarda koştuğu mesafeyi gösteren metre değerleri birer veridir.

Aynı koşullar altında gerçekleşen ve ilgilenilen özellikleri bakımından tek bir ölçüm değerine sahip olan, değişkenlik göstermeyen olaylardır. Örneğin, suyun deniz seviyesinde 100 derecede kaynaması veya aynı anda alınan kan örneklerinin tahlil sonuçları tipik olaydır.

Aynı koşullar altında gerçekleştiği halde birbirlerinden farklı sonuçlar alabilen ve tek bir gözlemle bütünü hakkında bilgi edinilemeyen olaylardır. Bir futbolcunun maçtan maça attığı gol sayıları veya koştuğu mesafeler yığın olaya örnektir.

Belirlenen bir tanım içinde yer alan, bir veya daha fazla özelliği bakımından araştırmaya konu olan yığın olay niteliğindeki olayların her biridir. Örneğin, bir futbolcunun oynadığı 5 maçlık serideki her bir maç bir istatistik birimidir.

Fiziksel bir varlığa sahip olan, elle tutulup gözle görülebilen ve en, boy, yükseklik gibi boyutları bulunan birimlerdir. Üniversite binaları, fabrikalar ve öğretim elemanları maddi birimlere örnek olarak gösterilebilir.

Özellikleri ancak meydana geldikleri an ölçülebilen veya sayılabilen, süreklilik arz etmeyen birimlerdir. Trafik kazaları, depremler, evlenmeler ve hastanede yeni doğan bebekler ani birim niteliğindedir.

Araştırmacı tarafından belirlenen ortak bir tanım kapsamına giren, hakkında araştırma yapılması planlanan ve genelleme yapılacak olan tüm birimlerin oluşturduğu topluluktur. Örneğin, Eskişehir il sınırları içindeki tüm banka şubeleri bir evrendir.

Tanımlanan araştırmanın birimlerinin ilgilenilen ve birimden birime farklı değerler alabilen özellikleridir. Bir iş yerinde çalışan personelin cinsiyeti, yaşı, medeni hali ve aylık geliri birer değişkendir.

Herhangi iki birimin aldığı değerler arasında teorik olarak sonsuz sayıda ölçüm değeri alabilen, ölçme suretiyle ifade edilen değişkenlerdir. Futbolcuların maç esnasında koştuğu mesafe (metre cinsinden) sürekli nicel değişkendir.

Herhangi iki değer arasında sadece belirli ve sınırlı sayıda tam sayı değerleri alabilen, sayma yoluyla ifade edilen değişkenlerdir. Bir futbolcunun maçta attığı gol sayısı veya bir ailedeki çocuk sayısı kesikli nicel değişkendir.

Bir araştırmada sebep-sonuç ilişkisi incelenirken araştırmacının doğrudan denetleyemediği, başka değişkenlerin etkisiyle değişen sonuç değişkenidir. Reklam harcamalarının satışlar üzerindeki etkisinin incelendiği bir araştırmada satış tutarı bağımlı değişkendir.

Tanımlanan evrendeki tüm birimler üzerinden, araştırmaya konu olan değişkenler itibarıyla eksiksiz olarak veri derlenmesi işlemidir. Genel nüfus sayımları ve genel seçimler tam sayım uygulamalarına örnektir.

Tanımlanan bir evrenin özelliklerini yansıtmak üzere, belirli bilimsel yöntemlerle o evrenden seçilen sınırlı sayıdaki birimlerin oluşturduğu topluluktur. Evrenin tamamına ulaşılamadığı durumlarda analizler bu grup üzerinden yapılır.

Tam sayım sonucu elde edilen veriler kullanılarak hesaplanan, evrenin özelliklerini tanımlayan genel ve sabit değerlerdir. Evren ortalaması (mu) ve evren standart sapması (sigma) en önemli parametrelerdendir.

Nitel değişkenlerin ölçülmesinde kullanılan, birimleri belirli kategorilere ayıran ve kategoriler arasında herhangi bir doğal sıralama veya üstünlük barındırmayan en basit ölçek türüdür. Cinsiyet (kadın/erkek) ve göz rengi bu ölçekle ölçülür.