Tam rekabet piyasasında belirli bir mal veya hizmete olan toplam piyasa talebi ile tek bir firmanın ürettiği mala olan talep birbirinden tamamen farklıdır. Tam rekabet piyasasında faaliyet gösteren her satıcı firma, piyasa fiyatını veri olarak kabul etmek zorundadır; bu nedenle firmalar fiyatı etkileyemez ve 'fiyat kabullenici' konumundadır. Firmanın malı hiç talep edilmese veya çok talep edilse bile fiyatı değişmeyecektir. Ayrıca firma, talebi artırmak gibi bir amaçla bile olsa fiyatını kendi isteğine göre değiştiremez. Bu durum, tam rekabet piyasasındaki firma talep eğrisinin yatay eksene paralel ve sonsuz esnek olmasına yol açar. Talep eğrisinin sonsuz esnekliğe sahip olması, firmanın belirlenen piyasa fiyatından sonsuz sayıda mal satabileceğini, fiyatı bu fiyatın üzerine çıkarması durumunda tüm müşterilerini kaybedeceğini, fiyatı piyasa fiyatının altına indirmenin ise rasyonel olmadığını gösterir. Piyasa arz eğrisi tüm firmaların üretimlerinin toplamından oluşurken, piyasa talep eğrisi tüm tüketicilerin taleplerinin toplamından meydana gelir. Piyasadaki denge miktar ve fiyatı, piyasa arz ve talep eğrilerinin kesişim noktasıyla belirlenir ve piyasa talep eğrisi negatif eğime sahiptir. Küçük veya büyük her firmanın ekonomi teorisindeki temel amacı kâr maksimizasyonudur. Kâr (π), toplam hasılat (TR) ile toplam maliyet (TC) arasındaki pozitif farktan oluşur (π = TR - TC). Toplam hasılat, firmanın ürettiği mal miktarının (Q) piyasa fiyatıyla (P) çarpılmasıyla elde edilir (TR = P . Q). Ortalama hasılat (AR), firmanın talep edilen mallarının bir birimi başına düşen gelirini ifade eder. Tam rekabet piyasasında firma malını sürekli aynı fiyata sattığından, ortalama hasılat satış fiyatına eşittir (AR = TR / Q = P . Q / Q = P). Marjinal hasılat (MR), firmaların sattığı son birim maldan elde ettiği ek hasılattır. Tam rekabet piyasasında firma fiyatı değiştiremediğinden, sattığı son birim maldan yine o malın sabit fiyatı kadar hasılat elde eder; yani marjinal hasılat fiyata eşittir (MR = P). Bu eşitlikler neticesinde tam rekabet piyasalarında AR = MR = P = d olduğu görülür. Düşey eksende toplam hasılatın, yatay eksende ise miktarın yer aldığı grafikte, eğri pozitif eğime sahip olduğundan satılan miktar arttıkça toplam hasılat da doğru orantılı olarak artacaktır. Tam rekabet piyasasında kısa dönem firma dengesi, toplam hasılat ile kısa dönem toplam maliyet (TR - TC) yaklaşımı ya da marjinal hasılat ile kısa dönem marjinal maliyet (MR - MC) yaklaşımı incelenerek açıklanır. Hangi yaklaşım kullanılırsa yapılsın aynı sonuca ulaşılır. Toplam Hasılat - Toplam Maliyet yaklaşımında, firma toplam hasılatın toplam maliyete eşit olduğu başa baş noktalarından (TR = TC) sonra kâra geçer. Q1 ve Q3 üretim düzeyleri başa baş noktalarıdır; bu noktalarda ne kâr ne de zarar söz konusudur. Firma maksimum kâra, TR ile TC arasındaki dikey aralığın en geniş olduğu noktada ulaşır. Marjinal Hasılat - Marjinal Maliyet yaklaşımına göre ise, marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu (MR = MC) üretim düzeyinde firmanın kısa dönem kârı maksimizasyon düzeyine ulaşır. Bu noktada Q2 üretim düzeyinde firma dengesini kurar. Eğer piyasa fiyatı ortalama maliyetin (AC) üzerindeyse firma normalüstü (aşırı) kâr elde eder. Fiyat ortalama maliyete eşitse normal kâr, ortalama değişken maliyetin (AVC) altına inmişse firma zarar eder ve kapanma durumunu değerlendirir. Firmalar zarar etmeleri durumunda kapanıp kapanmama kararını ortalama değişken maliyetlerine (AVC) bakarak verirler. Eğer piyasa fiyatı firmanın değişken maliyetlerini dahi karşılayamıyorsa (P < AVC), firmanın piyasadan çekilmesi en rasyonel karardır çünkü kapanması halinde katlanacağı zarar sadece sabit maliyetleri kadar olacaktır. Firmanın piyasa fiyatı ortalama değişken maliyete eşitse (P = AVC), firma sabit maliyetlerini karşılayamasa bile değişken maliyetlerini karşılayabilmektedir. Bu durumda firma, ileride fiyatların artacağına dair bir beklentisi varsa kapanmak yerine üretime belirli bir süre ara vermeyi (faaliyet durdurmayı) tercih edebilir. Tam rekabetçi piyasalarda kısa dönem firma arz eğrisi, ortalama değişken maliyetin minimum olduğu noktadan başlayan ve yukarı doğru giden marjinal maliyet eğrisidir. Fiyat AVC'nin minimum noktasının altına indiğinde firma üretimi durdurur ve kapanır. Her bir firmanın kısa dönem arz eğrilerinin yatay toplamı, o piyasanın toplam kısa dönem endüstri arz eğrisini verir. Piyasa arz eğrisi aynı zamanda firmaların marjinal maliyet eğrilerinin toplamıdır. Uzun dönemde tam rekabet piyasasında kısa dönemde elde edilen normalüstü kârlar, dışarıda bekleyen potansiyel firmaların piyasaya girmesine neden olur. Piyasaya yeni firmaların girmesi piyasa arz eğrisini sağa kaydırır ve fiyatları düşürür. Firmaların girişi, uzun dönemde kârlar sıfırlanıp normal kâr düzeyine gelinceye kadar devam eder. Uzun dönemde denge fiyatı ortalama maliyetin minimum olduğu noktada (P = AC) oluşur; bu fiyat ne yeni firmaları cezbedecek ne de mevcutları kaçıracak düzeydedir. Uzun dönem piyasa arz eğrisi piyasa maliyet yapısına göre değişir. Sabit maliyetli piyasalarda uzun dönem arz eğrisi yatay eksene paralelken, artan ara malı fiyatları veya sınırlı etkin firma varlığı nedeniyle artan maliyetli piyasalarda pozitif eğimlidir. Azalan maliyetli piyasalarda ise üretim arttıkça maliyetler düştüğü için uzun dönem arz eğrisi negatif eğimli bir yapı sergiler. Ayrıca iktisatçılar kârı hesaplarken hem açık hem örtük maliyetleri (fırsat maliyeti) hesaba kattıkları için, sıfır ekonomik kâr durumunda muhasebeci kârı pozitif kalmaya devam eder. Toplumun refahı (W), tüketici artığı (CS) ile üretici artığının (PS) toplanmasıyla ölçülür (W = CS + PS). Tam rekabetçi piyasalarda toplumun refahının maksimize edildiği, iktisat teorisinin en çarpıcı ve önemli sonuçlarından biridir. Tam rekabetçi çıktı seviyesinin altında veya üstünde gerçekleştirilen her türlü üretim miktarı toplumun refah seviyesini düşürür ve etkinsizliğe yol açar. Altındaki üretimde tüketiciler marjinal maliyetten fazla değer verirken, üstündeki üretimde maliyet değeri aşmaktadır. Tam rekabet piyasalarında refahın maksimize edilmesinin temel sebebi, denge noktasında fiyatın marjinal maliyete eşit olmasıdır (P = MC). Bu eşitlik, arz ve talebin birbirine eşit olduğunu ve kaynakların en etkin şekilde dağıtıldığını garantiler. Tüketicilerin üretilen son birime ödedikleri fiyat, o birimin marjinal maliyetine tam olarak eşittir. Bu nedenle tam rekabet piyasaları hem tüketici hem üretici refahı açısından en ideal ve referans kabul edilen piyasa yapısıdır.