Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İşletme Lisans Programı » Mikro İktisat

Ünite 6: Eksik Rekabet Piyasaları-Monopol, Monopolcü Rekabet ve Oligopol Piyasaları — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Fiyat Farklılaştırması — Aynı maliyet ve kaliteye sahip bir mal veya hizmete, farklı piyasalarda veya farklı miktarları için farklı fiyat talep edilmesidir. Amacı tüketici rantını kısmen veya tamamen ele geçirerek kârı artırmaktır; metne göre elektrik, su ve doğal gazda ikinci derece uygulamalarına rastlanır.

Damping — Bir malın üreticisi olan monopolcü firmanın, malını yabancı piyasalarda yerli piyasaya göre daha düşük fiyatlardan satmasıdır. Uluslararası ticarette sıklıkla karşılaşılan bu uygulama, dış piyasadaki rekabet koşulları veya stok eritme amacıyla yapılabilir.

Monopolcü Rekabet Piyasası — Piyasaya giriş ve çıkışların kolay olduğu, benzer fakat farklılaştırılmış mallar üreten çok sayıda firmanın faaliyet gösterdiği ve firmaların belli ölçüde fiyat belirleme gücüne sahip olduğu piyasa yapısıdır. Örneğin deterjan, kozmetik veya giyim sektörlerinde bu yapı gözlemlenir.

Mal Farklılaştırması — Firmaların ürettikleri malların fiziksel özelliklerinde değişiklik yaparak (gerçek) veya ambalaj, marka, reklam ve satış sonrası hizmetlerle farklı imaj vererek (yapay) tüketicileri etkilemesidir. Örneğin benzin tüm istasyonlarda aynı olmasına rağmen reklamla farklılaştırılmaya çalışılır.

Kullanılmayan Kapasite (Atıl Kapasite) — Monopolcü rekabette uzun dönem dengesinde firmanın optimum üretim miktarından (uzun dönem ortalama maliyetin minimum olduğu noktadan) daha düşük üretim miktarında kalması durumudur. Optimum üretim düzeyi ile firmanin gerçekleştirdiği üretim düzeyi arasındaki farkı ifade eder.

Oligopol — Birbirlerine etki edebilecek kadar az sayıda satıcının çok sayıda alıcı ile karşı karşıya geldiği ve yüksek giriş engelleri ile korunan piyasa yapısıdır. Otomobil, çelik, sigara ve beyaz eşya piyasaları oligopole örnek gösterilebilir.

Oligopolistik Bağımlılık — Oligopol piyasasındaki firmalardan birinin fiyat, üretim, reklam veya ürün geliştirme gibi konularda aldığı kararın diğer firmaların satışlarını ve davranışlarını etkileyerek tepki vermelerine yol açması durumudur. Bu durum tek bir denge teorisinin kurulmasını engeller.

Saf Oligopol — Oligopol piyasasında faaliyet gösteren firmaların standartlaştırılmış (homojen) bir mal üretip sattığı piyasa türüdür. Örneğin alüminyum, bakır ve demir çelik gibi sanayi hammaddelerinin üretildiği piyasalar saf oligopoldür.

Farklılaştırılmış Oligopol — Oligopol piyasasında faaliyet gösteren firmaların farklılaştırılmış (heterojen) mal üretip sattığı piyasa yapısıdır. Otomobil, bilgisayar, bira, deterjan ve sigara piyasaları bu gruba girmektedir.

Cournot Modeli — Augustin Cournot tarafından geliştirilen, iki firmanın homojen mal ürettiği ve stratejik değişkenin üretim düzeyi olduğu klasik oligopol modelidir. Her firma rakibinin üretimini sabit kabul ederek eş anlı karar verir ve sonuçta her biri tam rekabet miktarının 1/3'ünü arz eder.

Bertrand Paradoksu — Bertrand modelinde firmaların fiyat düzeyi üzerinden rekabet etmesi sonucu, kâr maksimizasyonu çabasının fiyatı marjinal maliyete eşitleyinceye kadar düşmesine yol açmasıdır. Oligopol piyasası olmasına rağmen firmalar tam rekabet sonuçlarına ulaşarak sıfır ekonomik kâr elde eder.

Dirsekli Talep Eğrisi Modeli (Sweezy Modeli) — Paul Sweezy tarafından geliştirilen ve oligopolde fiyat katılığını açıklayan modeldir. Firmaların fiyat artışlarında esnek, fiyat düşüşlerinde inelastik taleple karşılaşması ve rakiplerin simetrik olmayan tepkileri cari fiyat düzeyinde talep eğrisinde bir dirsek oluşturur.

Kartel — Aynı üretim dalında faaliyet gösteren iki veya daha fazla firmanın aralarındaki rekabeti önleyerek fiyatları düzenlemek ve monopol oluşturmak amacıyla, hukuki ve ekonomik bağımsızlıklarını koruyarak oluşturdukları birliktir. Uluslararası alanda en bilinen örneği OPEC'tir.

Hâkim Firma Modeli — Tek bir büyük hâkim firma ile küçük firmalardan oluşan endüstrilerde uygulanan gizli anlaşmalı oligopol modelidir. Hâkim firma piyasa talebinin kalan kısmını karşılayacak şekilde marjinal maliyetini marjinal hasılatına eşitleyerek fiyatı belirler, küçük firmalar ise tam rekabetçi gibi davranır.