İnfografik
← Ünite 3
Psychology

Ünite 3: Motivation and Emotion

Eysenck'in Homeostazis Tanımı (2004)
Eysenck'e göre homeostazis, bir organizmanın iç ortamının oldukça sabit ve dengede kalma eğilimidir. Kelime kökeni Yunanca 'aynı' anlamına gelen 'homos' ve 'ısı' anlamına gelen 'therme' sözcüklerinden türetilmiştir.
Marmara Depremi ve Güvenlik İhtiyacı
Doğal afetler gibi büyük kriz anlarında bireylerin Maslow piramidindeki üst düzey ihtiyaçları önemini yitirir. Depremi yaşayan insanlar öncelikle barınma, gıda ve güvenlik gibi en temel alt basamak ihtiyaçlarına geri dönerler.
Konrad Lorenz ve Kaz Palazları Deneyi
Etolog Konrad Lorenz, yeni yumurtadan çıkmış kaz yavrularının karşılaştıkları ilk hareketli nesneye bağlandıklarını (imprinting/mühürleme) keşfetmiştir. Kendisini ilk gören yavrular, anneleri yerine Lorenz'in peşinden gitmişlerdir.
William McDougall'ın 18 İçgüdüsü
Psikolog William McDougall, insan davranışlarını açıklamak için içgüdü teorisini kullanan ilk kişilerden biridir. Merak, annelik, gülme, cinsellik ve açlık gibi unsurları içeren 18 farklı temel içgüdü tanımlamıştır.

Anahtar Kavramlar

Motive (Güdü)Organizmayı belirli bir amaca doğru harekete geçiren, davranışa enerji veren ve onu yönlendiren istek, ihtiyaç ve dürtülerin genel adıdır.
Drive (Dürtü)Açlık, susuzluk ve cinsellik gibi biyolojik ihtiyaçlardan kaynaklanan ve organizmayı harekete geçiren fizyolojik kökenli güdülerdir.
Need (İhtiyaç)Organizmanın yaşamını sürdürebilmesi veya dengesini koruyabilmesi için gerekli olan maddelerin veya sosyal desteklerin eksikliği durumudur.
Homeostasis (Homeostazis)Vücudun iç ortamını dengeli, kararlı ve sabit bir durumda tutma eğilimidir; tıpkı bir termostat gibi çalışır.
Incentive (Özendirici)Bireyin biyolojik bir ihtiyacı olmasa bile onu cezbederek eyleme geçiren dışsal, biyolojik olmayan unsurlardır; fırından yeni çıkmış kek kokusu gibi.
Instinct (İçgüdü)Bir türün tüm üyelerinde öğrenilmemiş, doğuştan gelen ve sabit bir örüntü gösteren karmaşık davranış kalıplarıdır; örümceklerin ağ örmesi gibi.
Primary Motives (Birincil Güdüler)Biyolojik ihtiyaçlardan doğan, öğrenilmemiş ve tüm insanlarda ortak olan açlık, susuzluk gibi temel dürtülerdir.
Social Motives (Sosyal Güdüler)Bireylerin toplum içinde yaşayarak, öğrenme yoluyla edindikleri başarı, güç ve ilişki kurma gibi sosyal içerikli güdülerdir.
Need for Achievement (Başarı İhtiyacı)Bir görevde en iyisini yapma, zorlukların üstesinden gelme ve yüksek standartlara ulaşarak bundan kişisel doyum sağlama isteğidir.
Need for Affiliation (İlişki Kurma İhtiyacı)Diğer insanlarla yakın ilişkiler kurma, bir gruba ait olma, kabul görme ve sosyal uyum içinde yaşama arzusudur.
Need for Power (Güç İhtiyacı)Çevredeki insanları, olayları veya durumları kontrol etme, yönlendirme ve onlar üzerinde etki sahibi olma isteğidir.
Self-Actualization (Kendini Gerçekleştirme)Maslow'un hiyerarşisinde en üst basamakta yer alan, bireyin sahip olduğu tüm potansiyeli ve yetenekleri sonuna kadar kullanma ihtiyacıdır.
Transduction (Transdüksiyon)Duyu organlarındaki reseptörlerin, dış dünyadan aldıkları fiziksel enerjiyi sinir sisteminin işleyebileceği elektrik sinyallerine dönüştürmesidir.
Absolute Threshold (Mutlak Eşik)Bir uyarıcının duyu organları tarafından fark edilebildiği en düşük enerji veya yoğunluk seviyesidir.
Difference Threshold (Fark Eşiği)İki uyarıcı arasındaki farkın duyu organları tarafından ayırt edilebildiği en küçük yoğunluk değişimidir.
Blind Spot (Kör Nokta)Retinada optik sinirin gözden ayrıldığı, üzerinde hiç ışığa duyarlı fotoreseptör bulunmayan ve görmenin gerçekleşmediği alandır.
Yerkes-Dodson Law (Yerkes-Dodson Yasası)Performans ile uyarılma/kaygı düzeyi arasındaki ilişkiyi açıklar; en yüksek başarıya orta (optimal) düzeydeki kaygı ile ulaşıldığını savunur.
James-Lange Theory (James-Lange Teorisi)Duyguların, vücudun çevresel olaylara verdiği fizyolojik tepkilerin beyin tarafından algılanması sonucu oluştuğunu savunan teoridir.
Cannon-Bard Theory (Cannon-Bard Teorisi)Duygusal yaşantı ile vücuttaki fizyolojik tepkilerin talamusun uyarılmasıyla aynı anda ve eş zamanlı olarak ortaya çıktığını savunan teoridir.
Cognitive Theory (Bilişsel Teori)Duyguların oluşumunda ve farklılaşmasında bireyin zihinsel süreçlerinin, beklentilerinin ve çevresel ipuçlarını yorumlama biçiminin belirleyici olduğunu savunan teoridir.
Placebo Effect (Plasebo Etkisi)Bireyin fizyolojik etkisi olmayan sahte bir ilacı gerçek sanarak alması sonucu, bilişsel beklentilerine bağlı olarak psikolojik veya fiziksel rahatlama yaşamasıdır.
Non-verbal Communication (Sözsüz İletişim)Duygu ve düşüncelerin kelimeler kullanılmadan jestler, mimikler, göz teması, vücut dili ve kişisel mesafe aracılığıyla aktarılması sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

David G. Myers ve İçgüdü Kriteri

Myers'a göre bir davranışın içgüdü sayılabilmesi için o türün tüm üyelerinde öğrenilmemiş olması ve mutlaka sabit bir davranış örüntüsü (fixed pattern) sergilemesi gerekir.

Bebeklerdeki Doğuştan Gelen Refleksler

İnsan bebeklerinde görülen emme, arama (rooting), Moro (irkilme) ve Babkin refleksleri öğrenilmemiş davranışlardır. Bu reflekslerin eksikliği doktorlar tarafından gelişimsel sorunların tespiti için kontrol edilir.

Mide Ameliyatı Olan Kanser Hastaları

Kanser nedeniyle mideleri tamamen alınan hastalar üzerinde yapılan araştırmalar, bu kişilerin mideleri olmamasına rağmen açlık hissetmeye devam ettiklerini göstermiştir. Bu durum açlığın beyindeki hipotalamus tarafından kontrol edildiğini kanıtlar.

Barlardaki Ücretsiz Atıştırmalık Stratejisi

Pazarlama stratejisi olarak barlar müşterilerine ücretsiz tuzlu fıstık sunar. Tuz vücuttaki tuz-su dengesini bozarak susuzluk dürtüsünü artırır ve müşterilerin daha fazla içecek sipariş etmesine neden olur.

Robert Plutchik'in Duygu Çarkı (1980)

Plutchik, uyumu kolaylaştıran 8 temel duygu tanımlamıştır: korku, sevinç, öfke, üzüntü, iğrenme, beklenti, kabul ve şaşkınlık. Bu duyguların birleşimiyle ikincil duygular (örneğin sevinç + beklenti = iyimserlik) oluşur.

İsrail'de Hakimler Üzerinde Yapılan Çalışma (2011)

Araştırmacılar, İsrailli hakimlerin öğle yemeğinden hemen önce yapılan duruşmalarda şartlı tahliye taleplerini reddetme oranının çok yüksek olduğunu, yemekten hemen sonra ise kabul oranının normale döndüğünü saptamıştır.

Stanford Hukuk Fakültesi Protesto Deneyi (2012)

Katılımcılara aynı protesto videosu izletilmiş; protestocular 'kürtaj karşıtı' olarak tanıtıldığında sol görüşlüler eylemi şiddet içerikli bulurken, 'gey hakları savunucusu' dendiğinde muhafazakarlar eylemi şiddet içerikli olarak algılamıştır.

Himba ve Hadza Kabileleri Araştırması

Namibya'daki Himba ve Tanzanya'daki Hadza kabileleri üzerinde yapılan çalışmalar, bu kültürlerin duyguları içsel zihinsel durumlar yerine sadece dışsal fiziksel eylemler (gülmek, ağlamak) olarak gördüklerini ortaya koymuştur.

Sırt Çantası ve Uzaklık Algısı Deneyi

Katılımcıların sırtlarında ağır bir çanta taşırken önlerindeki mesafeyi, çantasız veya hafif çantalı duruma göre çok daha uzak tahmin ettikleri deneysel olarak kanıtlanmıştır. Bu durum fiziksel çabanın algıyı etkilediğini gösterir.

Kör Nokta ve İllüzyon Deneyleri

Retinada ışığa duyarlı hücrelerin bulunmadığı kör nokta, beynimizin boşluğu çevreye göre doldurması nedeniyle günlük hayatta fark edilmez. Ancak özel görsel illüzyon testleriyle bu noktanın varlığı kolayca gösterilebilir.

Renk Körlüğünün Erkeklerde Sık Görülme Nedeni

Renk algısını sağlayan koni fotopigment genleri X kromozomu üzerinde taşınır. Erkeklerde yalnızca bir adet X kromozomu bulunduğu için erkeklerde renk körlüğü kadınlara oranla çok daha yaygın görülür.

Sınavda Dikkat Et

  • Duyum ve algı farkına dikkat edin: Duyum biyolojik veri toplama sürecidir, algı ise bu verilerin beyinde anlamlandırılmasıdır.
  • James-Lange ve Cannon-Bard teorilerini karıştırmayın: James-Lange'de fizyolojik tepki önce gelir; Cannon-Bard'da ise duygu ve fizyolojik tepki aynı anda (eş zamanlı) oluşur.
  • Yerkes-Dodson Yasası'nı unutmayın: Sınavda en yüksek performansın yüksek veya düşük değil, orta (optimal) kaygı düzeyinde elde edildiği sorulabilir.
  • Koniler ve çomakların işlevlerini iyi ayırt edin: Koniler renkli/gündüz görmeyi, çomaklar ise renksiz/gece görmeyi sağlar.
  • Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi sırasını ezberleyin: En alttan en üste doğru sırasıyla; Fizyolojik, Güvenlik, Sosyal, Saygınlık ve Kendini Gerçekleştirme basamakları bulunur.
  • Sempatik ve parasempatik sistemlerin etkilerini bilin: Sempatik sistem heyecan/korku anında vücudu uyarır (savaş veya kaç), parasempatik sistem ise sakinleştirir.