Ders Raporu
← Üretim Yönetimi
Ders Raporu

Üretim Yönetimi

Açıköğretim Fakültesi » İşletme Lisans Programı » Anadolu Üniversitesi AÖF · 8 ünite

Konu Özeti

Ünite 1: İşletmelerde Üretim Yönetimi ve Sistemi

İnsanlar varoluşlarından itibaren hayatlarını sürdürebilmek için üretmek zorunda kalmışlardır. İlk üretim faaliyetleri bireysel ihtiyaçları karşılamaya yönelik iken, zamanla başkaları için üretim yapılmasıyla toplumsal boyut kazanmıştır. Üretim, en sade şekliyle 'yaratılan bir değer' ya da 'ekonomik bir anlamı olan herhangi bir şeyi ortaya çıkarmak için yapılan faaliyetler' olarak tanımlanır.

Ünite 2: İşletmelerde Üretim Stratejisi ve Verimlilik

Strateji kelimesi, Yunanca'da bir ordunun idare edilmesi anlamına gelen 'strategos' kelimesinden türetilmiştir. Günümüzde ekonomi ve yönetim bilimlerinde ise belirlenen bir hedefe ulaşabilmek için uzun dönemli planların tasarlanması anlamında kullanılmaktadır. İşletmeler açısından strateji, işletmeye yön vermek ve rekabet üstünlüğü sağlamak amacıyla işletme ve çevresini sürekli analiz ederek uyum sağlayacak amaçların belirlenmesi, faaliyetlerin planlanması ve gerekli araç ile kaynakların yeniden düzenlenmesi sürecidir.

Ünite 3: Ürün Tasarımı ve Üretim Süreci Seçimi

Pazardaki her işletme, müşterilerin satın almak isteyeceği mal ya da hizmetleri üretmeyi amaçlar. Ancak bunu gerçekleştirebilmek için öncelikle müşterinin ne istediğini tam olarak anlamak ve bu isteklerin teknik olarak nasıl üretileceğini bilmek gerekir. Müşteri istek ve gereksinimleri dinamik bir yapıya sahip olup sürekli değişmektedir.

Ünite 4: Tesis Yerleşimi ve Kapasite Planlaması

Tesis yerleşim planlaması, bir üretim veya hizmet sisteminde iş gücü, makine, teçhizat, ham madde, yarı mamul ve personel gibi tüm fiziksel kaynakların en uygun şekilde konumlandırılması sürecidir. Bir işletmenin kuruluş aşamasında stratejik bir karar olarak verilen yerleşim düzeni, zaman içerisinde kapasite değişiklikleri, verimlilik problemleri veya teknolojik yenilikler nedeniyle yeniden yapılandırılabilmektedir. Winston Churchill'in binalar için söylediği 'Önce bizler binaları şekillendiririz, daha sonra onlar bizi.' sözü, tesis yerleşiminin organizasyonel davranış ve verimlilik üzerindeki derin etkisini özetlemektedir.

Ünite 5: Üretim ve Kaynak Planlaması

Günümüz modern üretim işletmelerinde stoklar, her düzeyden yöneticiyi yakından ilgilendiren ve işletmenin finansal sağlığını doğrudan etkileyen kritik bir unsurdur. Yanlış stok kontrol politikaları veya hatalı uygulamalar, birçok işletmenin nakit sıkıntısına düşmesine ya da pazar payını kaybetmesine yol açmaktadır. Sektör fark etmeksizin, stok fazlalığı veya stok kıtlığı işletme ekonomisini sarsan temel nedenler arasında yer alır.

Ünite 6: Stok Yönetimi

Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde finansal ve doğal kaynakların kısıtlı olması, elde bulundurulan her türlü kaynağın en etkin şekilde kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Rekabetin yoğun yaşandığı günümüz pazarlarında, işletmelerin en önemli sorunlarından biri hammadde, işgücü, enerji, makine, donanım, sermaye ve bilgi gibi girdilerin karlılık gözetilerek verimli yönetilmesidir. Bu amaçla geliştirilen Üretim Kaynakları Planlaması (Manufacturing Resource Planning - MRP II), üretimin verimliliğini ve etkinliğini artırmak amacıyla gereksinim duyulan anda, yerde ve miktarda kaynağın hazır bulundurulmasını hedefler.

Ünite 7: Kalite Yönetimi

Son yıllarda küreselleşmenin etkisiyle dünya tek bir pazar haline gelmiş, küresel üretim, küresel tüketim ve küresel rekabet kavramları ön plana çıkmıştır. Farklı ülkelerdeki binlerce işletmenin birbiriyle rekabet ettiği bu yeni düzende, değişimi görebilen ve ayak uydurabilen yöneticiler işletmelerini geleceğe hazırlayarak rekabet avantajı elde edebilirler. Küresel rekabet ortamında ayakta kalabilmenin en temel koşulu müşteri memnuniyetini ön planda tutmaktır.

Ünite 8: Tedarik Zinciri Yönetimi

Lojistik kavramı, sanayide gelişmiş ülkeler tarafından 1990'ların başlarında tedarik zinciri yönetimi kavramıyla birlikte yoğun şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Ancak bu süreçte lojistik ile tedarik zinciri yönetimi kavramları uzun süre birbirinin yerine kullanılarak ciddi tartışmalara yol açmıştır. Zamanla bu kavramların sınırları netleşmiş; lojistiğin, malzemelerin tedarikçilerden işletmeye ulaştırılması, işletme içi süreçlerden geçirilmesi ve nihai müşteriye ulaştırılmasından sorumlu olan spesifik bir işlev olduğu kabul edilmiştir.

Öne Çıkan Kavramlar

ÜretimDoğadaki kaynakların, ham madde ve malzemelerin insan gereksinimlerine daha uygun mal ve hizmetler biçimine dönüştürülmesi için yapılan fiziksel, kimyasal ve yersel çalışmaların bütünüdür.
SistemBelirli bir amacı gerçekleştirmek üzere bir araya gelen, bir bütünlük oluşturan elemanlar ve bu elemanlar arasındaki ilişkiler dizisidir.
SinerjiSistemi oluşturan elemanların bir araya geldiklerinde, tek başlarına yaratabilecekleri değerlerin toplamından daha büyük bir toplam değer (çıktı) ortaya koyması durumudur (2+2>4).
Sistem YaklaşımıProblemleri bileşenlerine ayırıp tek tek incelemek yerine, bileşenlerin birbirleriyle olan ilişkilerini göz önünde bulundurarak resmi bir bütün olarak ele alan yaklaşımdır.
VerimlilikÜretim sürecinden elde edilen çıktı miktarının, bu çıktıyı elde etmek için kullanılan girdi miktarına oranıdır; girdilerin ne kadar iyi kullanıldığını ölçer.
EtkinlikÜretim sisteminin belirlenen amaçları gerçekleştirme derecesidir; verimlilik işi doğru yapmakla ilgiliyken, etkinlik doğru işi yapmakla ilgilidir.
KapasiteBir üretim sisteminin belirli bir zaman diliminde gerçekleştirebileceği en yüksek (maksimum) üretim miktarıdır.
Esneklikİşletmenin değişen pazar taleplerine, miktar dalgalanmalarına ve yeni ürün tasarımlarına maliyetleri artırmadan hızla uyum sağlayabilme yeteneğidir.
Şekil DeğeriGirdilerin fiziksel veya kimyasal biçimlerinin değiştirilerek tüketicinin kullanımına daha uygun ve yararlı bir forma dönüştürülmesiyle yaratılan değerdir.
Yer DeğeriÜretim sisteminin, ürünü veya müşteriyi lojistik ve ulaştırma araçları vasıtasıyla istenilen coğrafi noktaya getirmesiyle yarattığı faydadır.
Zaman DeğeriÜrünün veya hizmetin, müşterinin ihtiyaç duyduğu ve talep ettiği en uygun zamanda ona sunulmasıyla ortaya çıkan faydadır.
Sahiplik DeğeriTanıtım, reklam ve dağıtım kanalları aracılığıyla müşterinin ürüne sahip olması için gerekli bilgi ve araçların sağlanmasıyla yaratılan değerdir.
Stoğa ÜretimMüşteriden herhangi bir sipariş gelmeden önce, talep tahminlerine dayanarak ürünlerin üretilmesi ve depolarda stoklanması esasına dayanan üretim şeklidir.
Siparişe Göre ÜretimÜrünün ne miktarda, ne zaman ve hangi özelliklerde üretileceğinin tamamen müşteriden gelen kesin siparişe göre belirlendiği esnek üretim şeklidir.
Siparişe Göre MontajStandart alt parçaların stoğa üretilip depolandığı, müşteriden sipariş geldiğinde ise bu parçaların hızlıca birleştirilerek nihai ürünün oluşturulduğu karma sistemdir.
Kesikli ÜretimFarklı ürünlerin düşük miktarlarda ve düzensiz aralıklarla üretildiği, genel amaçlı makinelerin ve kalifiye iş gücünün kullanıldığı üretim sistemidir.
Sürekli ÜretimYüksek talebi olan standart bir ürünün, özel amaçlı otomasyon makineleriyle kesintisiz ve çok yüksek miktarlarda üretildiği sistemdir.
Proje Tipi ÜretimKöprü veya gemi gibi eşsiz ve tek bir ürünün, ürün sabit bir konumdayken iş gücü ve makinelerin onun etrafında hareket etmesiyle belirli bir sürede üretilmesidir.
Yalın ÜretimÜretim sürecinde katma değer yaratmayan tüm israfların (bekleme, fazla stok, gereksiz taşıma vb.) elenerek en az kaynakla en kısa sürede üretimi hedefleyen yaklaşımdır.
Altı SigmaSüreçlerdeki değişkenliği ve hataları en aza indirerek, her bir milyon fırsatta en fazla 3,4 hata oranına ulaşmayı hedefleyen istatistiksel kalite yönetim felsefesidir.
Kitlesel Özel ÜretimYüksek miktardaki kitlesel üretimin düşük maliyet avantajı ile siparişe göre üretimin kişiselleştirme (esneklik) avantajını birleştiren modern üretim yaklaşımıdır.
Stratejiİşletmeye yön vermek ve rekabet üstünlüğü sağlamak amacıyla işletme ve çevresini sürekli analiz ederek uyum sağlayacak amaçların belirlenmesi, faaliyetlerin planlanması ve gerekli araç ve kaynakların yeniden düzenlenmesi sürecidir.
MisyonBir organizasyonun ileride ulaşmak istediği hedefleri tanımlayan, hizmet edilecek sektör ile müşteri profilini ortaya koyan ve organizasyonun iş yapma biçimlerini açıklayarak temel var olma nedenini vurgulayan ifadedir.
Çevresel Taramaİşletmenin dış çevresindeki ekonomik, politik ve sosyal eğilimleri, pazardaki fırsat ve tehditleri belirlemek amacıyla sürekli olarak izlemesi ve analiz etmesi sürecidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sinerji kavramına dikkat edin; sınavda '2+2'nin 4'ten fazla etmesi' veya 'parçaların toplamından daha büyük çıktı elde edilmesi' şeklinde sorulabilir.
  • Verimlilik ve Etkinlik farkını unutmayın; verimlilik girdilerin ne kadar iyi kullanıldığı (oran), etkinlik ise hedeflere ulaşma derecesidir.
  • Dönüşüm sürecinde yaratılan değerleri (şekil, yer, zaman, sahiplik) örnekleriyle eşleştirin; preslenmiş sac şekil değerine, soğuk hava deposu zaman değerine örnektir.
  • Sürekli üretim ve Kesikli üretim farkını iyi bilin; petrol rafinerisi sürekli üretime, hazır giyim veya atölyeler kesikli üretime girer.
  • Taylor, Ford ve Mayo'nun tarihsel rollerini karıştırmayın; Taylor bilimsel yönetimi, Ford montaj hattını, Mayo ise insan ilişkilerini (Hawthorne) temsil eder.
  • Tam Zamanında Üretim (JIT) sisteminin bir 'çekme sistemi' olduğunu, Malzeme Gereksinim Planlamasının (MRP) ise bir 'itme sistemi' olduğunu unutmayın.
  • Altı Sigma'nın milyonda 3,4 hata oranını hedefleyen istatistiksel bir metodoloji olduğunu sınavda doğrudan rakamsal olarak sorabilirler.
  • Strateji düzeyleri piramidini iyi öğrenin; Şirket, İşletme ve Fonksiyonel Strateji sıralaması sınavda sıklıkla soru olarak karşınıza çıkar.
  • SWOT matrisindeki strateji kombinasyonlarına (SO, WO, ST, WT) dikkat edin; hangisinin içsel zayıflıkları azaltıp dış fırsatları kullanmayı amaçladığı (WO) gibi sorular kritik öneme sahiptir.
  • Hayes ve Wheelwright'ın 4 aşamalı modelindeki aşama isimlerini ve içeriklerini ezberleyin; özellikle Aşama 4'ün (Dışsal destekçi) üretimin stratejiyi yönlendirdiği aşama olduğunu unutmayın.
  • Verimlilik hesaplama sorularında formülleri karıştırmayın; toplam verimlilikte tüm girdiler toplanırken, kısmi verimlilikte sadece tek bir girdi değişkeninin (örneğin sadece işgücü saati) paydaya yazılacağını bilin.
  • Ödünleşme (Trade-off) kavramının mantığını iyi kavrayın; bir işletmenin aynı anda hem en düşük maliyetli hem de en yüksek esnekliğe sahip olamayacağı gerçeği sınavda yorum sorusu olarak gelebilir.