İnfografik
← Ünite 3
Genel Uygarlık Tarihi

Ünite 3: Eski Yunan ve Roma Uygarlıkları

Eski Yunan ve Roma Uygarlıkları - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 94
Knossos Sarayı
Girit Adası'nda yer alan ve Minos Uygarlığı'nın kalbini oluşturan bu saray, duvar resimleri ve gelişmiş mimarisiyle ünlüdür. MÖ 1450/1375 yıllarında Miken seramiklerinin görülmesi sarayın el değiştirdiğini gösterir.
Thera Yanardağ Patlaması
Santorini Adasındaki Thera yanardağının patlaması, Minos Uygarlığı'nın ani çöküşüne yol açan en önemli doğal felaketlerden biri olarak tarihe geçmiştir.
Olimpiyat Oyunları Başlangıcı
Kıta Yunanistan'daki Olympia Zeus Kutsal Alanı'nda dört yılda bir düzenlenen ilk resmi olimpiyat oyunları MÖ 776 yılında gerçekleştirilmiştir.
Athena Parthenon Tapınağı
Perikles döneminde mimarları İktinos ve Kallikrates tarafından MÖ 447-438 yılları arasında inşa edilen, pentelikon mermeri kullanılan Dor düzenindeki en büyük tapınaktır.

Anahtar Kavramlar

Minos UygarlığıGirit Adası'nda kurulan, saray merkezli ekonomisi, duvar resimleri, Linear A yazısı ve gelişmiş deniz ticaretiyle tanınan Tunç Çağı uygarlığıdır. Örneğin, Knossos Sarayı bu uygarlığın en görkemli mimari merkezidir.
Kiklad UygarlığıEge Denizi'ndeki adalar arasında Tunç Çağı'nda gelişen, mermerden yapılan özgün idolleri ve figürinleriyle tanınan özgün bir adalar kültürüdür. Örneğin, Syros adasından çıkarılan mermer kadın figürinleri bu sanatın başyapıtıdır.
Miken (Hellas) UygarlığıKıta Yunanistan'da Peloponnessos yarımadasında kurulan, tahkimli surları, megaron planlı sarayları ve tolos mezarlarıyla öne çıkan Tunç Çağı uygarlığıdır. Örneğin, Argolis bölgesindeki Mikenai kenti bu kültüre adını vermiştir.
Linear A ve Linear BEge coğrafyasında kullanılan antik yazı sistemleridir; Linear A Minoslular tarafından kullanılmış ve çözülememiştir, Linear B ise Akalar/Mikenler tarafından kullanılmıştır. Örneğin, kazılarda binlerce Linear A tableti ele geçirilmiştir.
AkropolisAntik Yunan'da şehirlerin en yüksek ve savunmaya en elverişli yerine kurulan yukarı şehir veya iç kaledir. Örneğin, Atina Akropolisi üzerinde Parthenon gibi anıtsal tapınaklar barındırır.
MegaronBir arka oda/salon ile iki sütunla taşınan giriş kısmından oluşan, Yunan tapınak mimarisinin ve sarayların temelini oluşturan oda planıdır. Örneğin, Miken saraylarının merkezi megaron etrafında şekillenmiştir.
Tolos (Tholos)Yunan ve Miken mimarisinde dairesel planlı, kubbeli anıtsal mezar veya yapılara verilen isimdir. Örneğin, Mikenai kentinde efsanevi yöneticiler için 9 adet tolos mezar yapılmıştır.
PolisAntik Yunan'da hem şehri hem de çevre köyleri içine alan bağımsız şehir devletini ifade eden siyasi topluluktur. Örneğin, Atina ve Miletos dönemin en önemli polislerindendir.
KolonizasyonYunan kentlerinin MÖ 8-6. yüzyıllarda Akdeniz ve Karadeniz kıyılarında yeni ticaret ve yerleşim merkezleri kurma hareketidir. Örneğin, Güney İtalya ve Sicilya bu kolonizasyonda öne çıkmıştır.
OikistEski Yunan'da yeni bir koloni veya kent kurulacağı zaman göçü yönetmek üzere görevlendirilen ve Delphi'deki Apollon kahinine danışan liderdir. Örneğin, kahinin kehanetleri doğrultusunda oikist göç hareketini yönlendirirdi.
AnthropomorfizmTanrıların insan biçiminde tasvir edilmesi ve insani özelliklerle donatılması anlayışıdır. Örneğin, Eski Yunan pantheonundaki tanrılar Olympos'ta insan görünümünde yaşarlar.
Naos / CellaEski Yunan ve Roma tapınaklarında tanrı veya tanrıçanın kült heykelinin bulunduğu en kutsal iç odadır. Örneğin, Parthenon tapınağında fildişi-altın Athena heykeli bu odada yer alırdı.
Kuros ve KoreArkaik Çağ Yunan heykel sanatında sırasıyla çıplak genç erkek (Kuros) ve giysili genç kız (Kore) heykellerine verilen genel isimdir. Örneğin, Peploslu Kore dönemin dikkate değer eseridir.
KontrapostKlasik Dönem heykeltraşlığında vücut ağırlığının tek bacağa verilmesiyle sağlanan, simetriyi bozan doğal duruş ve hareket düzenidir. Örneğin, bu duruş heykellere canlılık kazandırmıştır.
Patatik İfadeMÖ 4. yüzyıl heykeltraşı Skopas'ın eserlerinde insan yüzüne aktardığı, kırışıklıklar ve çatılmış kaşlarla acı ve şiddeti yansıtan üsluptur. Örneğin, Skopas'ın eserleri bu dramatik ifadeyle doludur.
BasilikaRoma mimarisinde kalabalık kitleleri alabilen, mahkeme ve borsa binası olarak kullanılan ve sonraları ilk kiliselere model olan kamusal yapıdır. Örneğin, bu yapı tipi Roma şehirciliğinde yaygındır.
Aquadukt (Su Kemeri)Su kaynaklarını uzun mesafelerden şehir merkezlerine kemerler aracılığıyla usta mühendislikle taşıyan Roma su yapısıdır. Örneğin, İstanbul'daki Valens Su Kemeri bunun somut kanıtıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Pheidias ve Altın-Fildişi Heykeller

Klasik dönemin en büyük heykeltraşı Pheidias, 12 metre yüksekliğindeki Athena Parthenos ve Zeus Olympos kült heykellerini fildişi ve altın (khryselephantin) tekniğiyle yapmıştır.

12 İyon Kenti ve Panionion Birliği

Miletos, Ephesos, Phokaia gibi Batı Anadolu'daki 12 İyon kenti Mykale dağında Panionion adında dini ve siyasi bir birlik kurarak felsefe ve bilimi geliştirmişlerdir.

Pessinus Ana Tanrıça İdolü (Kybele)

Kartaca savaşları sırasında Roma senatosu, zafer kazanmak amacıyla MÖ 204 yılında Frigya'nın Pessinus kentinden ana tanrıça Kybele'nin göktaşı idolünü Roma'ya getirip Palatinus tepesine yerleştirmiştir.

Roma'nın Kuruluşu ve Romulus

Tiberius nehri kenarındaki yedi tepe üzerine kurulan Roma'nın kuruluş tarihi MÖ 753 kabul edilir; mitoslara göre kenti dişi kurt tarafından emzirilen Romulus kurmuştur.

Pantheon Tapınağı

Roma mimarisinde tuğla, harç ve devasa kubbe yapım tekniklerinin en anıtsal örneği olan Pantheon, geniş mekanların üstünü kapatma becerisinin zirvesidir.

Aspendos Tiyatrosu

Antalya/Serik'te bulunan Aspendos, Roma döneminde tiyatro mimarisinin orkestra, sahne binası ve anıtsal dış cephe özelliklerini tüm Akdeniz'de en iyi yansıtan örnektir.

Augustus Prima Porta Heykeli

İlk Roma imparatoru Augustus'un gücünü ve idealist portre sanatını yansıtan bu heykel, Polykleitos'un Doryphoros heykelinden esinlenilerek yapılmıştır.

Colosseum (Amfitiyatro)

Roma'da inşa edilen, tam daire veya elips planlı, toplumun farklı sınıflarının eğlence ve gösteriler için toplandığı en büyük amfitiyatrodur.

Sınavda Dikkat Et

  • Minos yazısının Linear A, Miken yazısının ise Linear B olduğunu karıştırmayın; sınavda bu ayrım sıklıkla sorulur.
  • Miken yerleşmelerinin surlarla çevrili akropolisler ve tolos mezarlarla karakterize edildiğini unutmayın.
  • Troya Savaşı'nın mitolojik sebebinin Paris'in Helene'yi kaçırması, gerçek sebebin ise ticaret yolları ve Boğazlar olduğunu aklınızda tutun.
  • Eski Yunan tapınak planında Naos (Cella)'nun en kutsal oda olduğunu, Episthodomos'un ise hazine odası olduğunu iyi öğrenin.
  • Arkaik dönem heykellerinde frontalite ve arkaik gülümseme varken, Klasik dönemde kontrapost duruş ve doğal ifadelerin hakim olduğunu unutmayın.
  • Roma mimarisinde kubbe, tonoz ve kemer kullanımının mekân örtmedeki devrim niteliğini ve Pantheon örneğini göz ardı etmeyin.
  • Octavianus'un MÖ 27'de Augustus unvanını alarak ilk Roma imparatoru olduğunu ve imparatorluk dönemini başlattığını tarihlerle ezberleyin.