Ünite 8: Bilimsel Araştırmalarda Etik — Önemli Kavramlar

Bilimsel çalışmaların yürütülmesi sırasında ortaya çıkan değer sorunlarını inceleyen ve araştırmacıların uyması gereken temel ahlaki ilkeleri, kuralları ve sorumlulukları belirleyen disiplindir.

Araştırma amaçları doğrultusunda üzerinde deneysel veya yarı-deneysel bir uygulama yapılan, belirli bir etkiye maruz bırakılan ve bu uygulamanın tepkileri ölçülen insan veya hayvan canlı varlıktır.

Nitel araştırmalarda veya tarama modellerinde, doğrudan bir deneysel manipülasyona maruz kalmadan, anket, görüşme veya gözlem yoluyla kendisinden veri toplanan bireydir.

Bir araştırmanın geçerliğini, güvenirliğini ve değerini olumsuz etkileyen; kasıtlı, disiplinsiz, ihmalkar veya özensiz davranışlar sonucu ortaya çıkan her türlü kural ihlalidir.

Kasıtlı bir aldatma amacı taşımayan, ancak araştırmacının bilgi, beceri, deneyim veya özen eksikliği nedeniyle bilimsel araştırma kurallarına uymaması sonucu ortaya çıkan disiplinsiz araştırma durumudur.

Araştırmacının, araştırma süreçlerini veya elde ettiği bulguları bilinçli ve kasıtlı olarak değiştirerek bilim dünyasını ve kamuoyunu yanıltması eylemidir.

Araştırmacının kendi beklentilerine veya hipotezlerine uygun sonuçlar elde etmek amacıyla, mevcut araştırma verilerini veya analiz sonuçlarını kasıtlı olarak değiştirmesidir.

Gerçekte hiç toplanmamış verileri, yapılmamış deneyleri veya gözlemleri sanki yapılmış gibi masa başında hayali olarak üreterek rapor etme ve yayınlama şeklindeki ağır sahtekarlık eylemidir.

Başkalarına ait fikir, veri, yazı, grafik veya yöntemleri, asıl sahiplerine usulüne uygun şekilde atıf yapmadan ve kaynak göstermeden kendi eseriymiş gibi sunma ve yayınlama eylemidir.

Tek bir araştırma projesinden elde edilen bütüncül verileri, akademik teşvik veya yükselme amacıyla yapay biçimde bölerek birden fazla bağımsız yayın haline getirme eylemidir.

Başka araştırmacılara ait yayınlanmış veya yayınlanmamış verileri, gerekli izinleri almadan ve kaynak göstermeden kendi çalışmasında kullanıp kendine mal etme davranışıdır.

Bilimsel dergilerdeki değerlendirme sürecinde, hakemin yazarı, yazarın da hakemi bilmemesini sağlayarak kişisel yanlılıkları ve önyargıları önlemeyi amaçlayan nesnel değerlendirme yöntemidir.