← Ünite 5
Yeni Teknolojiler ve Çalışma Hayatı

Ünite 5: Hizmet Sektöründe Teknoloji ve Yeni Çalışma Biçimleri

1950 Yılı ABD İstihdam Kırılması
1950 yılında ABD'de ilk defa imalat sektöründe çalışan işçilerin sayısı, hizmetler sektöründe çalışanların gerisinde kalmıştır. Bu tarihi gelişme, yeni toplum yapısının hizmet ağırlıklı olacağını müjdeleyen ilk somut veri olmuştur.
2017 Yılı Sektörel İstihdam Verileri
CIA World Factbook 2017 verilerine göre, ABD'de hizmetler sektörünün istihdam payı %80.2'ye ulaşırken, tarım %0.9 ve sanayi %18.9 düzeyinde kalmıştır. Türkiye'de ise hizmetler %61.4, sanayi %31.8 ve tarım %6.7 olarak kaydedilmiştir.
1956 Yılı Beyaz Yakalı Üstünlüğü
Çalışma yaşamında ilk defa 1956 yılında zihin gücüyle çalışan beyaz yakalı çalışanların toplam sayısı, kol gücüyle çalışan geleneksel mavi yakalı çalışanların sayısını aşmıştır.
İlk Çağrı Merkezi Örneği (Ford - 1960'lar)
Dünyadaki ilk çağrı merkezi uygulaması, 1960'ların sonlarında Ford firması tarafından müşterilerin hatalı araçları bildirmesi amacıyla AT&T işbirliğiyle 800'lü hatlar üzerinden kurulmuştur.

Anahtar Kavramlar

Hizmetler SektörüSanayileşme sonrasında tarım ve sanayi sektörlerindeki istihdamın gerilemesiyle öne çıkan, eğitim, sağlık, turizm, finans ve iletişim gibi doğrudan fiziksel mal üretmeyen alanları kapsayan ve gelişmiş ülkelerde istihdamın %70'inden fazlasını barındıran sektördür.
TeknolojiBir sanayi alanında gücü ve bilgiyi biriktirme, denetleme, işleme ve iletme gibi amaçlarla oluşturulan makinelerin, araç gereçlerin, yöntemlerin tümünü kapsayan uygulama bilgisidir.
Bilgi İşçisiİşine el becerisi ve kol gücü yerine, eğitimi sırasında edindiği kuramsal kavramları, fikirleri ve analiz yeteneğini katan, zihinsel emeğiyle değer üreten çalışandır.
Tele Çalışmaİşyeri merkezinden uzak bir mekanda, yeni bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak asıl işyeriyle elektronik bağlantı kurmak suretiyle yürütülen esnek çalışma biçimidir.
Çağrı MerkeziKurumların müşterileri, tedarikçileri ve bayileriyle telefon, e-posta, web ve faks gibi kanallar üzerinden etkileşim kurmasını sağlayan bilgisayar destekli iletişim merkezleridir.
Duygusal EmekÇalışanın iş ortamında örgüt tarafından belirlenen kurallara uygun mimiksel, bedensel ve sözel duygu gösterimlerini sunabilmek için kendi hislerini yönetmesi ve çaba harcaması sürecidir.
Dördüncü SektörHizmetler sektörünün gelenekselleşmesiyle ortaya çıkan, mikroteknoloji, bilgi işlem ve yüksek teknolojiye dayalı stratejik bilgi sektörünü tanımlayan kavramdır.
Yüzeysel DavranışÇalışanın içsel duygularını değiştirmeden, sadece dışarıya karşı örgütün beklediği olumlu mimikleri ve tebessümü sergilemesiyle oluşan duygusal emek türüdür.
Derinlemesine DavranışÇalışanın sergilemesi gereken duyguyu gerçekten hissedebilmek için kendi içsel hislerini, hayal gücünü veya anılarını kullanarak değiştirmeye çalışması sürecidir.
Doğal DavranışÇalışanın yansıtmak durumunda olduğu olumlu duygular ile o anda hissettiği gerçek duyguların birebir örtüşmesi sonucu ortaya çıkan samimi davranış biçimidir.
Duygu AyarıBireylerin hangi duyguları nerede ve nasıl sergileyecekleri konusundaki anlayışlarına dayanarak yaptıkları bilinçli içsel ve dışsal düzenlemelerdir.
Öncel Odaklı AyarlamaDuygusal tepkiyi doğuracak durum veya olay henüz gerçekleşmeden önce bireyin ortamı seçerek, değiştirerek veya bilişsel olarak yorumlayarak yaptığı ayarlamadır.
Tepki Odaklı AyarlamaDuygu bizzat yaşandıktan sonra ortaya çıkan fizyolojik ve davranışsal tepkilerin birey tarafından bastırılması, gizlenmesi veya hafifletilmesi sürecidir.
Duygusal UyumsuzlukÖrgütün sergilenmesini talep ettiği duygu kuralları ile çalışanın o anda hissettiği gerçek duygular arasında meydana gelen uyumsuzluk ve çatışma durumudur.
Evde ÇalışmaTele çalışmanın en yaygın türü olup, çalışanların işlerini düzenli olarak evlerinde kurdukları bilgisayar ve iletişim altyapısı üzerinden yürütmeleridir.
Uydu BüroHem merkez işyerinden hem de çalışanın evinden ayrı, müşterilere ve çalışanlara daha yakın bölgelerde kurulmuş olan teknolojik donanımlı küçük ofislerdir.
Komşu BüroBirden fazla şirketin ortaklaşa kiraladığı ve masraflarını paylaştığı, farklı firmalara bağlı çalışanların kendi merkezlerine bağlanarak çalıştığı ortak ofis alanlarıdır.
Mobil ÇalışmaBelirli bir ofise bağlı kalmaksızın, çoğunlukla yolda, otelde veya saha görevindeyken iletişim teknolojileriyle merkeze bağlanarak yürütülen gezici çalışma şeklidir.
Gelen (Inbound) ÇağrıMüşterilerin bilgi alma, şikayet bildirme veya işlem yaptırma amacıyla çağrı merkezini aramasıyla başlayan etkileşim sürecidir.
Giden (Outbound) ÇağrıMüşteri temsilcilerinin kampanya tanıtımı, anket yapma veya satış amacıyla müşterileri doğrudan telefonla araması sürecidir.
Duygu Gösterim SıklığıÇalışanın görevi gereği ne kadar sıklıkla ve hangi yoğunlukta belirli duygu gösterim kurallarına uymak zorunda olduğunu belirten boyuttur.
Duygu Çeşitliliğiİşin doğası gereği çalışanın gün içinde pozitif, nötr veya negatif olmak üzere birbirinden farklı birçok duyguyu sergilemek durumunda kalmasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

İlk Otomatik Çağrı Dağıtıcısı (ACD - 1970'ler)

1970'lerin başında Continental Havayolları tarafından tedarik edilen ilk ACD (Automatic Call Distributor) uygulaması, çağrı merkezi teknolojilerinde otomatik yönlendirmenin ilk pahalı örneği olmuştur.

Erzurum Turkcell Çağrı Merkezi Yatırımı

Şubat 2006'da Turkcell tarafından Erzurum'da açılan ve 850 gencin istihdam edildiği çağrı merkezi, Türkiye'de bölgesel kalkınma ve Anadolu'ya çağrı merkezi yatırımlarının ilk sembolik örneğidir.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 1990 Tanımı

ILO, 1990 yılında tele çalışmayı resmi olarak tanımlayarak, işyeri merkezinden uzak bir mekanda, yeni iletişim teknolojilerinin verdiği imkanlarla yapılan çalışma şekli olarak tescillemiştir.

The Managed Heart (1983)

Arlie Hochschild, duygusal emek kavramını ilk kez 1983 yılında yayınladığı 'The Managed Heart' (Yönetilen Kalp) isimli çığır açıcı kitabında kabin memurları üzerinden inceleyerek literatüre kazandırmıştır.

2011 Yılı Küresel Çağrı Merkezi İstatistikleri

2011 yılı verilerine göre dünyada yaklaşık 130 bin çağrı merkezinde, toplam 9 milyon çağrı masası (seat) üzerinden 12 milyon çağrı merkezi çalışanı istihdam edilmektedir.

Türkiye Çağrı Merkezi İstihdam Artışı

2010 yılı verilerine göre Türkiye'deki müşteri temsilcisi sayısı bir önceki yıla kıyasla %24 oranında büyük bir artış göstererek 50.000 seviyesine yükselmiştir.

Yalova Belediyesi Tele Çalışma Kararı

Ocak 2011'de Yalova Belediye Başkanı Yakup Koçal, belediyede çalışan 600 personelden uygun olanlarını kapsayacak şekilde 15 memuru fiilen evden çalışmak üzere görevlendirerek kamuda bir ilki başlatmıştır.

Holiday Inn Pan-European Rezervasyon Sistemi

Amsterdam yakınlarında 90 personelle kurulan merkezde, 65 satış temsilcisi 13 farklı dilde yılda 800 binden fazla telefon çağrısını Ethernet LAN ve Macintosh sistemleriyle yönetmektedir.

2020 Yılı Bilgi Sektörü Tahmini

Amerikan ekonomisi için yapılan projeksiyonlara göre, 2020 yılında toplam işgücünün %60'a yakın bir kısmının doğrudan bilgi sektöründe istihdam edileceği öngörülmüştür.

Lüksemburg ve Malta Hizmet Sektörü Rekoru

2017 yılı verilerine göre hizmetler sektöründe istihdam payı en yüksek olan ülkeler %87.9 ile Lüksemburg ve %88.1 ile Malta olarak kaydedilmiştir.

Up in the Air (Aklı Havada) Filmi Örneği

George Clooney'nin canlandırdığı Ryan Bingham karakterinin tüm iş yaşamını uçaklarda ve seyahatlerde geçirmesi, değişen işyeri organizasyonunun ve mobil ofis kavramının popüler bir kültürel örneğidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Duygusal emek yaklaşımlarını savunucularıyla eşleştirin: Hochschild (Yüzeysel/Derin), Ashforth ve Humphrey (Doğal Davranış eklemesi), Morris ve Feldman (Dört boyut), Grandey (Duygu Ayarı).
  • Geleneksel işçi ile bilgi işçisi arasındaki farklar tablosuna dikkat edin; bilgi işçisinin iş güvencesini reddedip kişisel sorumluluk aldığını unutmayın.
  • Tele çalışma türlerinin (Evde, Uydu, Komşu, Mobil) ayırt edici tanımlarını iyi öğrenin; özellikle 'Komşu Büro'nun ortak masraflı ortak kullanım alanı olduğunu aklınızda tutun.
  • Çağrı merkezlerindeki gelen (inbound) aramaların müşteri kaynaklı sorun çözme, giden (outbound) aramaların ise şirket kaynaklı satış/anket aramaları olduğunu karıştırmayın.
  • Grandey'in 'Öncel Odaklı' ve 'Tepki Odaklı' ayarlama farkını bilin; tepki odaklı ayarlamanın duygu oluştuktan sonra tepkiyi bastırmakla ilgili olduğunu unutmayın.