Ünite 2: Vergi Ceza Hukukunun Temel Esasları ve İlkeleri

Magna Carta Libertatum (1215)

Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesinin tarihsel kökenini oluşturan ve kişilerin ancak yürürlükteki kanunlara göre cezalandırılabileceğini kabul eden ilk önemli uluslararası belgedir.

Anayasa Madde 38

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda suç ve cezalara ilişkin esasları düzenleyen, ceza sorumluluğunun şahsiliğini ve cezaların ancak kanunla konulabileceğini hükme bağlayan temel maddedir.

Türk Ceza Kanunu Madde 5

TCK'nın genel hükümlerinin, özel ceza kanunları ve ceza içeren diğer tüm kanunlardaki (VUK dahil) suçlar hakkında da uygulanacağını belirten köprü niteliğindeki maddedir.

Kabahatler Kanunu Ek Madde 1

5348 sayılı Kanunla eklenen bu hükümle, Vergi Usul Kanunu'nda yer alan vergi mahkemelerinin görevine ilişkin hükümler saklı tutularak vergi cezalarının idari yargıda dava konusu yapılması sağlanmıştır.

Anahtar Kavramlar

Vergi Ceza HukukuVergi kanunlarına aykırı fiilleri, bu fiillere uygulanacak vergi cezalarını ve adli cezaları, sorumluluk rejimini ve yaptırımların uygulanma usullerini düzenleyen hukuk dalıdır.

Vergi Ödevi İlişkisiMaddi anlamda vergi borcunu ödeme yükümlülüğünün yanı sıra, vergilendirme sürecinde ortaya çıkan beyanname verme, defter tutma gibi şekli ve usule ilişkin ödevlerin tamamını yerine getirme ilişkisidir.

Masumiyet KarinesiSuçluluğu yetkili mahkeme kararı ile kesin olarak sabit oluncaya kadar, suç isnat edilen hiç kimsenin suçlu sayılamayacağını ve suçsuz kabul edilmesi gerektiğini belirten anayasal ilkedir.

Suçların Kanunîliği İlkesiKişilerin işledikleri fiiller nedeniyle cezalandırılabilmesi için, söz konusu fiilin işlendiği sırada yürürlükte olan kanunlarda açıkça suç olarak tanımlanmış olması gerektiğini öngören ilkedir.

Kabahatlerin Kanunîliği İlkesiHangi fiillerin kabahat oluşturduğunun kanunda açıkça tanımlanmasını veya çerçevesi kanunla belirlenmek şartıyla idarenin düzenleyici işlemleriyle doldurulabilmesini öngören ilkedir.

Yaptırımların Kanunîliği İlkesiKabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların türünün, süresinin ve miktarının idari işlemlerle belirlenemeyip mutlaka kanunla düzenlenmesi zorunluluğudur.

SuçKanuni tanıma (tipe) uygun, hukuka aykırı ve kusurlu bir insan davranışıdır. Suçun oluşması için kural olarak kastın varlığı, kanunun açıkça belirttiği hallerde ise taksirin bulunması gerekir.

KabahatKanunun, karşılığında idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi gibi idari yaptırımların uygulanmasını gerekli gördüğü, suça göre daha hafif nitelikteki haksızlıktır.

CezaSuç işleyen kişiye, usulüne uygun olarak yapılan ceza yargılaması sonucunda bağımsız mahkemeler tarafından hükmedilen hürriyeti bağlayıcı veya adli para cezası niteliğindeki müeyyidedir.

Güvenlik TedbiriHukuka aykırı davranışta bulunan kişiyi veya toplumu belirli zarar tehlikelerinden korumak amacıyla uygulanan, ceza niteliğinde olmayan geçici hukuki koruma önlemleridir.

İdarî YaptırımKabahat işlenmesi durumunda idari makamlar tarafından doğrudan uygulanan idari para cezaları ile mülkiyetin kamuya geçirilmesi gibi idari tedbirlerin genel adıdır.

FiilCeza hukuku anlamında, yapma (icra) veya yapmama (ihmal) şeklinde ortaya çıkan, hukuka aykırı ve dış dünyaya yansıyan iradi insan davranışıdır.

FailKanunda suç veya kabahat olarak tanımlanan ve cezalandırılan hukuka aykırı fiili bizzat gerçekleştiren veya gerçekleştirilmesine iştirak eden gerçek kişidir.

Vergi SuçuVergi ödevlilerinin vergi kanunlarında belirtilen usul, şekil veya görevlere aykırı olarak gerçekleştirdikleri ve karşılığında hapis veya adli para cezası öngörülen ağır ihlallerdir.

Vergi KabahatiVergi kanunlarına aykırı davranılması sonucunda ortaya çıkan, karşılığında vergi dairesi tarafından vergi ziyaı veya usulsüzlük cezası kesilmesini gerektiren idari ihlallerdir.

Ceza Sorumluluğunun ŞahsîliğiAnayasa ve TCK uyarınca, hiç kimsenin başkasının işlediği fiilden dolayı cezalandırılamayacağını ve cezanın sadece fiili işleyen faile uygulanabileceğini öngören temel hukuk ilkesidir.

Müteselsil SorumlulukBirden fazla borçlunun veya sorumlunun, alacaklıya karşı borcun veya cezanın tamamından şahsen, ayrı ayrı ve birlikte sorumlu olması durumudur.

Rücû HakkıBaşkasına ait bir borcu veya cezayı kanuni zorunluluk nedeniyle ödemek durumunda kalan kişinin, ödediği bu tutarı asıl yükümlü veya kusurlu olan kişiden geri talep etme hakkıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Vergi Usul Kanunu Madde 332

Küçüklerin ve kısıtlıların veli, vasi veya kayyımlarının kanuna aykırı fiillerinden dolayı cezaya muhatap tutulamayacağını, cezanın doğrudan bu temsilcilere kesileceğini düzenleyen koruyucu maddedir.

Vergi Usul Kanunu Madde 333

Tüzel kişilerin idare ve tasfiyesinde vergi kanunlarına aykırı hareketlerden doğan vergi cezalarının şahıslar yerine doğrudan tüzel kişi adına kesileceğini öngören temel düzenlemedir.

Anayasa Mahkemesi'nin Araç Sahibi Kararı

06.01.2005 tarihli kararla, dur ikazına uymayan sürücü yerine araç sahibi adına özel usulsüzlük cezası kesilmesi, vergi güvenliğini sağlama amacı taşıdığı için anayasaya aykırı bulunmamıştır.

Vergi Usul Kanunu Madde 251

Zamanında vergi karnesi almayan veya vergisini tarh ettirmeyen hizmet erbabının vergisinin ve cezasının işveren adına kesilerek onlardan tahsil edilmesini öngören sorumluluk hükmüdür.

Damga Vergisi Kanunu Madde 24

Damga vergisinin ödenmemesinden doğan cezalardan, kağıtları imzalayanların veya ibraz edenlerin mükellefe rücu hakkı saklı kalmak üzere müteselsilen sorumlu olacağını düzenleyen maddedir.

Vergi Usul Kanunu Mükerrer Madde 227

Beyannameleri imzalayan SMMM ve YMM'lerin, defter ve belgelere uygun olmayan beyanlardan kaynaklanan vergi ziyaı, ceza ve gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müteselsilen sorumlu olacağını öngörür.

Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu Madde 13

Vergisi ödenmemiş taşıtların satışını yapan noterlerin veya fenni muayenesini yapan görevlilerin, ödenmeyen vergi ve cezalardan mükellefle birlikte müteselsilen sorumlu olacağını düzenler.

Vergi Usul Kanunu Madde 362

Vergi mahremiyetini ihlal eden görevlilerin, TCK'nın 239'uncu maddesine atıfla bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılacağını hükme bağlayan maddedir.

Vergi Usul Kanunu Madde 363

Vergi işlemlerinde görevli memurların mükelleflerin özel işlerini yapmasını yasaklayan ve bu yasağa uymayanların bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmasını öngören maddedir.

Sınavda Dikkat Et

Vergi suçları ile vergi kabahatleri arasındaki ayrımı iyi öğrenin; suçların cezası adli yargıda (Asliye Ceza) hapis cezası iken, kabahatlerin cezası vergi dairesince kesilen idari para cezalarıdır.
Küçük ve kısıtlıların temsilcilerinin fiillerinden dolayı cezaya muhatap tutulamayacağını (VUK m.332) unutmayın; bu durumda cezanın muhatabı doğrudan veli, vasi veya kayyımdır.
Tüzel kişilerde cezaların tüzel kişilik adına kesildiğini, ancak tahsil edilememe durumunda kanuni temsilcilere gidilebileceğini (VUK m.333 ve m.10 ilişkisi) sınavda karıştırmayın.
Müteselsil sorumluluğun sadece vergi kabahatlerinden doğan para cezalarında uygulanabileceğini, hapis cezası gerektiren vergi suçlarında cezaların şahsiliği ilkesi gereği asla müteselsil sorumluluk olamayacağını unutmayın.
Vergi mahremiyeti ihlali ve mükellefin özel işlerini yapma suçlarının memurlar için 'görevden doğan suçlar' olduğunu ve cezalarının TCK'ya atıfla hapis cezası olarak belirlendiğini aklınızda tutun.