← Ünite 8
Temel Bilgi Teknolojileri 1

Ünite 8: Teknoloji, Toplum ve İnsan

Teknoloji, Toplum ve İnsan - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 202
Thomas More ve Ütopya Kitabı (1516)
Ütopya sözcüğü Yunanca yok/olmayan (ou), mükemmel (eu) ve yer/toprak (topos) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Terimin popülerleşmesi Thomas More'un 1516 yılında kaleme aldığı 'Ütopya' isimli eseriyle gerçekleşmiştir.
Nicholas Carr ve 'Yüzeysellik' Kitabı (2009-2010)
Amerikalı denemeci Nicholas Carr, İnternet kullanımının uzun dönemli belleği körelttiğini ve beynin dikkati tek noktada toplama kapasitesini zayıflatarak insanlığı yüzeyselliğe sürüklediğini nörobiyolojik çalışmalarla incelemiştir.
General Mattis ve Powerpoint Eleştirisi (2010)
Amerikalı General Mattis, 2010 yılının Nisan ayında yaptığı açıklamada, 1987'den beri kullanılan Powerpoint programının insanları budalalaştırdığını ve bu bağlamda ABD ordusunun bir numaralı düşmanı olarak ele alınması gerektiğini ifade etmiştir.
Stephen Hawking ve İBE Örneği
21 yaşında ALS hastalığına yakalanan ve sinir sistemi felç olan bilim insanı Stephen Hawking, gözlüğüne monte edilen kızılötesi alet sayesinde sadece sağ yanak kasının hareketini bilgisayara aktararak iletişim kurabilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Teknolojiİnsanın varoluşundan bu yana çevresini denetlemek, değiştirmek ve ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla geliştirdiği aletler, araçlar ve uygulamalar bütünüdür. Metne göre insanlığın avcı-toplayıcı dönemden bilgi toplumuna geçişinde temel itici güç olmuştur.
Avcı-Toplayıcı Toplumİklim ve çevre koşullarına bağlı olarak göçebe yaşayan, yabani sebze ve av hayvanlarıyla beslenen küçük insan topluluklarının oluşturduğu ilk toplum türüdür. Yiyecek toplamak ve korunmak için gelişmemiş taş aletler ve ateşi kullanmışlardır.
Tarım Toplumuİklim değişiklikleri ve kaynak dengesizlikleri sonucunda göçebe yaşamdan yerleşik köy düzenine geçilen, tarım ve hayvancılığa dayalı toplumsal yapıdır. Çömlekçilik, dokumacılık ve metalürji gibi yeni teknolojiler bu dönemde geliştirilmiştir.
Sanayi Toplumu18. yüzyıldaki Sanayi Devrimi ile ortaya çıkan; buhar makinesi, elektrik ve fabrikaların merkeze alındığı, kırdan kente göçün ve kitlesel üretim standartlarının görüldüğü toplumsal yapıdır.
Bilgi Toplumuİkinci Dünya Savaşı sonrasında elektronik, bilgisayar ve telekomünikasyon alanındaki atılımlarla şekillenen, bilginin en önemli sermaye olduğu toplumdur. İnternet ve mobil iletişim araçları bu toplumun temelini oluşturur.
Ağ ToplumuManuel Castells'in kavramsallaştırdığı, kablosuz ağlar ve mobil iletişim araçlarıyla zaman ve mekân sınırlamasının tamamen ortadan kalktığı, insanların sosyal ağlar üzerinden örgütlendiği toplumsal organizasyon türüdür.
ÜtopyaGerçekleştirilmesi imkânsız olan, savaş, hastalık, yoksulluk ve eşitsizliğin bulunmadığı ideal toplum tasarımı ve mükemmel dünya algısıdır. Thomas More'un 1516 yılındaki aynı adlı kitabıyla yaygınlaşmıştır.
DistopyaÜtopik toplum anlayışının anti-tezi olarak kullanılan, her şeyin zor, kötü ve olumsuz olduğu, teknolojinin anti-demokratik güçler tarafından baskı aracı olarak kullanılabileceği kurgusal veya toplumsal durumu ifade eder.
Dijital YerlilerMarc Prensky tarafından ortaya atılan, 1980 sonrasında doğan, teknoloji ile doğup büyüyen, dijital dili ana dil olarak kullanan ve hayatlarının her alanında teknolojiyi kullanan genç nesil bireylerdir.
Dijital Göçmenler1980 öncesinde doğmuş olan, teknoloji ile tanışması daha geç gerçekleşen ve sonradan dijital dünyaya uyum sağlamaya çalışan nesli ifade eden kavramdır.
Kullanıma Odaklanan BelirlenimcilikTeknolojinin kendi başına bir etkiye sahip olmadığını, teknolojinin etkisinin tamamen kullanıcılar tarafından belirlendiğini ve araçların insan kapasitesini artıran unsurlar olduğunu savunan felsefi yaklaşımdır.
Sosyal BelirlenimcilikTeknolojinin özelliklerinden ziyade, sosyal yapıların ve insan motivasyonlarının teknoloji kullanımını ve formunu şekillendirdiğini savunan felsefi yaklaşımdır.
Teknolojik BelirlenimcilikTeknolojinin toplumsal değişimlerin asıl itici gücü olduğunu ve toplumsal yapıyı ile kültürel değerleri doğrudan belirlediğini savunan felsefi yaklaşımdır.
Sanal ToplulukYeterli sayıda insanın, insani duygularla siber alanda kişiler arası ağ kurmak üzere kamusal tartışmalara yeterince uzun süre katılmasıyla oluşturdukları toplumsal kümelenmelerdir.
Kendini Sunum (Öz-sunum)Erving Goffman'ın izlenim yönetimi kuramına dayanan, kişinin kendini toplumsal ve kültürel normlara uygun yollardan ve arzu edilen imajı bırakacak şekilde sözlü veya sözsüz kodlarla ifade etmesidir.
İnsan Bilgisayar Etkileşimiİnsanların bilgisayarlarla ve etkileşimli teknolojilerle nasıl etkileşime girdiklerini inceleyen; psikoloji, ergonomi ve yazılım mühendisliği gibi alanlarla ilişkili disiplinler arası bir çalışma alanıdır.
KullanılabilirlikBir ürünün belirli kullanıcılar tarafından belirli amaçlarla etkili, verimli ve memnuniyetle kullanılabilme derecesidir; insan bilgisayar etkileşiminin odak noktasını oluşturur.

Diğer Önemli Bilgiler

Çin'deki İnternet Bağımlısı Genç Olayı

Çin'in Jinzhou şehrinde yaşayan 26 yaşındaki bir İnternet bağımlısı, 7 gün boyunca temel ihtiyaçlar dışında aralıksız online oyun oynayarak 150 kiloya ulaşmış, sonunda bilgisayar başında bitkin düşerek odasında ölü bulunmuştur.

Çin'in 18 Yaş Altı İnternet Bağımlısı İstatistiği

Milyarlık nüfusa sahip Çin'de yapılan istatistiksel çalışmalara göre, 20 milyona yakın internet kullanıcısı bulunan ülkenin 18 yaş altında ve internet bağımlısı olarak belirlenen 2.6 milyon civarında genç kullanıcısı bulunmaktadır.

Edward Castronova ve Sentetik Dünyalar (2001)

Ekonomist Edward Castronova, 2001 yılındaki çalışmasında sanal dünyaları 'sentetik dünyalar' olarak nitelendirmiş; buraların insanlara gerçek dünyadan farklı olarak fırsat eşitliği ve kimlik seçme özgürlüğü tanıdığını öne sürmüştür.

Howard Rheingold ve Sanal Topluluk Tanımı (1993)

Howard Rheingold, 1993 yılında kaleme aldığı eserinde sanal topluluğu, yeterli sayıda insanın insani duygularla siber alanda kişiler arası ağ kurmak üzere kamusal tartışmalara katılmasıyla oluşan toplumsal kümelenmeler olarak tanımlamıştır.

Marc Prensky ve Dijital Yerliler/Göçmenler

Gelecek bilimci Marc Prensky, 1980 sonrasında doğup teknoloji ile büyüyen nesli 'dijital yerli', 1980 öncesinde doğup teknolojiye sonradan uyum sağlamaya çalışan nesli ise 'dijital göçmen' olarak adlandırmıştır.

Franck Fromer ve 'Powerpoint Düşünü' (2010)

Franck Fromer, Fransa'da yayımlanan 'Powerpoint Düşünü' kitabında, basitleştirilmiş ve dilimlenmiş bilgileri sunan bu yazılımın eleştirel düşünme yeteneğini körelttiğini ve eğlencenin öğrenmeye baskın çıkmasına neden olduğunu incelemiştir.

Popüler Sanal Dünyalar ve Oyunlar

Metne göre Lineage, World of Warcraft, EverQuest, Second Life, Active World ve Habbo gibi oyunculara alternatif kimlikler ve farklı deneyimler sunan sanal dünya ve oyunlar günümüzde oldukça popülerdir.

Sofalising Kavramı

Bireylerin akıllı telefonlar ve mobil iletişim araçları aracılığıyla günün büyük kısmını sanal ağlarda geçirmesini, yan yana olsalar bile ekranlara bağlanmalarını ifade etmek için kullanılan güncel bir kavramdır.

Sınavda Dikkat Et

  • Toplum türlerinin sırasına (Avcı-toplayıcı -> Tarım -> Sanayi -> Bilgi) dikkat edin; sınavda geçiş aşamaları ve her dönemin anahtar teknolojileri (örneğin tarımda çömlekçilik ve dokumacılık) sıkça sorulur.
  • Felsefi yaklaşımları (Kullanıma odaklanan, Sosyal ve Teknolojik belirlenimcilik) karıştırmayın; kimin neyi belirlediğini (kullanıcı mı, sosyal yapı mı, teknoloji mi) anahtar kelimelerle ayırt edin.
  • Marc Prensky'nin 'Dijital Yerliler' (1980 sonrası doğanlar) ve 'Dijital Göçmenler' (1980 öncesi doğanlar) ayrımını kesinlikle ezberleyin.
  • Howard Rheingold'un 'Sanal Topluluk' tanımı ile Edward Castronova'nın 'Sentetik Dünyalar' kavramlarının kime ait olduğunu ve neyi ifade ettiğini unutmayın.
  • Erving Goffman'ın 'İzlenim Yönetimi' ve 'Kendini Sunum' kavramlarının sanal ortamlardaki (profil, avatar, selfie) yansımalarını iyi kavrayın.
  • İnsan Bilgisayar Etkileşimi (İBE) alanının odak noktasının 'Kullanılabilirlik' (verimlilik, etkililik, memnuniyet) olduğunu ve Stephen Hawking örneğinin İBE için klasik bir vaka olduğunu unutmayın.
  • Nicholas Carr'ın 'Yüzeysellik' kitabındaki internetin belleği körelttiği ve yüzeyselliğe yol açtığı eleştirisini sınav soruları için not edin.