Ünite 8: Engelli Bakım Hizmetleri ve Uygulamaları

5378 Sayılı Kanun

2005 yılında yürürlüğe giren 52 maddelik bu kanun, engelli bireylerin sınıflandırılması, bakımı, rehabilitasyonu, istihdamı ve eğitim haklarını yasal güvenceye kavuşturan en kapsamlı temel mevzuattır.

Evde Bakım Hizmetleri Yönetmeliği

Sağlık Bakanlığı tarafından çıkarılan ve 10.03.2005 tarihli 25751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan bu yönetmelik, evde sağlık bakımı hizmetlerinin sunum esaslarını belirlemiştir.

Bakım Ücreti Ödeme Standardı

Devlet, ekonomik gücü yetersiz olan ve özel bakım merkezlerinde kalan her bir engelli birey için ilgili kuruluşa aylık olarak iki net asgari ücret tutarında bakım ödemesi yapmaktadır.

Ücretsiz Bakım Kotası

Türkiye'deki her özel bakım merkezi, hizmet sunduğu toplam engelli birey sayısının yüzde üçü (%3) oranındaki bakıma muhtaç engelliyi ücretsiz olarak barındırmak ve bakmakla yükümlüdür.

Anahtar Kavramlar

BakımTemel ihtiyaçlarını tek başına karşılayamayan ve hayatını idame ettiremeyen kişinin; aile, akraba veya uzmanların desteğine ihtiyaç duyması durumudur.

Bakıma Muhtaç EngelliAğır engelli olduğu belgelenen, günlük hayatın tekrar eden gereklerini başkasının yardımı olmadan yerine getiremeyecek derecede düşkün olan ve hane halkı kişi başı geliri net asgari ücretin 2/3'ünden az olan bireydir.

Kurum BakımıEvde bakılması mümkün olmayan engellilerin yatılı veya gündüzlü olarak bireysel, sosyal ve psikolojik ihtiyaçlarının profesyonelce karşılandığı klasik bakım modelidir.

Evde BakımEngelli ve yaşlı bireylerin kendi sosyal ortamlarında, aile bütünlüğü korunarak yaşam kalitelerini artırmak amacıyla sunulan tıbbi, sosyal ve psikososyal destek hizmetleridir.

Bireysel Bakım PlanıBakıma muhtaç engellinin fiziksel ve psikososyal sorunlarını, ihtiyaçlarını ve bu ihtiyaçlar doğrultusunda yapılacak çalışmaları içeren, mesleki personelce hazırlanan plandır.

Manevi BakımBakıma muhtaç kişilerin morallerini güçlendirmeyi, hayata bağlılıklarını artırmayı ve iç dünyalarıyla barışık olmalarını amaçlayan insan odaklı bakım hizmetidir.

Sosyal İnceleme RaporuSosyal çalışmacının engelli ve ailesinin ortamında yaptığı gözlem, görüşme ve incelemeler neticesinde hazırladığı psikososyal ve ekonomik durum değerlendirme raporudur.

Bakım Hizmetleri Değerlendirme HeyetiEngellinin evinde inceleme yaparak hangi tür bakım hizmetinden yararlanacağına karar veren ve bakım raporunu hazırlayan uzman heyettir.

Mesleki PersonelBakım merkezlerinde görev yapan sosyal çalışmacı, psikolog, çocuk gelişimci, fizyoterapist, psikolojik danışman, gerontolog ve ergoterapist unvanına sahip lisans mezunlarıdır.

Bakıcı PersonelEngelli bireylerin banyo, yemek, temizlik gibi kişisel (öz) bakım hizmetlerini doğrudan yerine getiren, ilgili lise/ön lisans bölümlerinden mezun veya sertifikalı elemandır.

Tükenmişlik SendromuUzun süreli ve ağır bakım sorumluluğu üstlenen bireylerin fiziksel, duygusal ve zihinsel enerjilerinin tükenmesiyle ortaya çıkan ruhsal çöküş halidir.

Günlük Yaşam Aktiviteleri (ADLs)Yemek yeme, banyo yapma, tuvalete gitme, giyinme ve hareket etme gibi bireyin hayatını sürdürmesi için her gün yapması gereken temel fiziksel eylemlerdir.

Yardımcı Günlük Yaşam Aktiviteleri (IADLs)Yemek hazırlama, ev işleri yapma, alışverişe gitme, ilaç takibi ve fatura ödeme gibi ev idaresine yönelik destekleyici faaliyetlerdir.

RehabilitasyonEngelliliğin etkilerini asgariye indirmek ve bireye fiziksel, sosyal, mesleki yetenekler kazandırarak toplumla bütünleşmesini sağlamak amacıyla sunulan hizmetler bütünüdür.

Toplum Temelli BakımBireyin kendi sosyal çevresinde, düşük maliyetli ve yüksek toplumsal çıktılı hizmetlerle desteklenmesini öngören insan odaklı modern bakım konseptidir.

Mesleki EtikBelirli bir meslek grubunun üyelerini belli davranış standartlarına zorlayan, hizmet kalitesini ve müracaatçı haklarını korumayı amaçlayan ilkeler bütünüdür.

Bakım PsikolojisiBakım sürecinde ortaya çıkan ruhsal problemleri inceleyen, bakıcı ile bakılan arasındaki uyumu ve iş stresini azaltmayı hedefleyen bilim dalıdır.

Bakım KültürüBakıcı personel arasında sağlıklı ilişkiler kurulmasını, kuruma uyumu ve ortak değerler etrafında verimli bir çalışma atmosferi oluşmasını sağlayan normlar bütünüdür.

Evde Bakım AylığıAğır engelli yakınına evde kesintisiz bakan ve gelir kriterini karşılayan aile bireyine devlet tarafından ödenen bir net asgari ücret tutarındaki sosyal yardımdır.

Özel Bakım MerkeziGerçek veya özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılan, Aile Bakanlığı izni ve denetimiyle yatılı veya gündüzlü bakım hizmeti sunan sosyal hizmet kuruluşudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Coğrafi Dağılım ve Kapasite Sınırı

Bir ildeki resmi ve özel bakım merkezlerinin toplam kapasitesi, dengeli dağılım ilkesi gereğince o ilin toplam nüfusunun on binde üçünden (%0.03) fazla olamaz.

Evde Bakım Birimi Personel Standardı

Özel bakım merkezleri bünyesinde kurulan evde bakım hizmet birimleri; sorumlu müdür denetiminde görev yapan ikisi meslek, biri sağlık personeli olmak üzere toplam üç kişiden oluşur.

Bakıcı Personel Çalışma Sınırı

Evde bakım hizmet biriminde görevli bir bakıcı personel, İş Kanunu standartları çerçevesinde bir gün içinde en fazla üç bakıma muhtaç engelli bireye hizmet sunabilmektedir.

İlk Belediye Uygulaması

Türkiye'de yerel yönetimler düzeyinde evde bakım hizmetleri ilk kez 1994 yılında Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından sosyal bakım ağırlıklı olarak başlatılmıştır.

İstanbul ve Kocaeli Belediyeleri

Evde bakım hizmetlerini İstanbul Büyükşehir Belediyesi 2001 yılında tıbbi bakım, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ise 2005 yılında hem tıbbi hem sosyal bakım entegrasyonuyla başlatmıştır.

400 Saatlik Eğitim Modülü

Bakıcı personel yeterliliği için MEB onaylı asgari 400 saatlik 'Engelli Bireyler İçin Bakım Elemanı Modül Programı' sertifikasına sahip olma şartı aranmaktadır.

Gündüzlü Merkez Personel Oranları

Gündüzlü resmi bakım merkezlerinde bakılan her 36 engelli için bir mesleki personel, her 48 engelli için bir sağlık personeli ve her 6 engelli için bir bakıcı istihdamı zorunludur.

Almanya Bakım Sigortası Başlangıcı

Almanya'da sosyal güvenlik sistemi bünyesinde oluşturulan ve tüm hastalık sigortalılarını kapsayan sosyal bakım sigortası uygulaması 01.01.1995 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Almanya Sigorta Prim Şartı

Alman bakım sigortası hizmetlerinden yararlanabilmek için başvuru sahibinin son 10 yıl içerisinde en az 5 yıl boyunca düzenli sigorta primi ödemiş olması yasal zorunluluktur.

Almanya Kısa Süreli Bakım Hakkı

Almanya'da aile bakıcılarının dinlenebilmesi amacıyla, engelli bireyin yılda azami 4 hafta boyunca bir bakım yurdunda ücretsiz kısa süreli yatılı kalması sigorta tarafından karşılanır.

Gelir Kriteri Sınırı

Evde bakım parası veya resmi kurum bakım desteği alabilmek için hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelirin, net asgari ücretin 2/3'ünden az olması şarttır.

Sınavda Dikkat Et

5378 sayılı Kanun'un yılına (2005) ve temel felsefesi olan 'öncelikle kendi ortamında bakım' ilkesine sınavda doğrudan atıf yapılabilir, unutmayın.
Ekonomik muhtaçlık sınırının 'net asgari ücretin 2/3'ü' olduğunu ezberleyin; sınavlarda bu oran rakamsal çeldirici olarak sıkça sorulmaktadır.
Resmi kurumlardaki yaş ve cinsiyet gruplaması sınırlarına (0-6, 7-12, 13-18 ve 19+) dikkat edin, aralıklar karıştırılmamalıdır.
Sosyal İnceleme Raporu'nu hazırlayanın 'sosyal çalışmacı', Bakım Raporu'nu hazırlayanın ise 'Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyeti' olduğunu ayırt edin.
Özel bakım merkezlerindeki devlet desteğinin 'iki asgari ücret', evde bakım parası desteğinin ise 'bir net asgari ücret' olduğunu karıştırmayın.
İlk evde bakım hizmeti başlatan belediyenin Ankara (1994) olduğunu, İstanbul'un tıbbi (2001), Kocaeli'nin ise karma (2005) modelle izlediğini unutmayın.
ADLs (temel öz bakım) ve IADLs (ev idaresi/yardımcı bakım) ayrımını iyi yapın; banyo ADLs iken, alışveriş IADLs kapsamındadır.