← Ünite 5
Temel İlkyardım Bilgisi

Ünite 5: Isı Değişikliklerinde İlkyardım

Normal Beden Isısı Değeri
İnsan yaşamının ve biyokimyasal reaksiyonların sağlıklı bir şekilde devam edebilmesi için insan bedeninin sahip olması gereken sabit sıcaklık değeri 36,5-37 °C derecedir.
Şok Pozisyonunda Ayak Yüksekliği
Sıcak çarpması ve sıcak bitkinliği yaşayan, bilinci açık hastalarda beyne kan akışını desteklemek amacıyla şok pozisyonu verilir ve ayaklar yerden tam olarak 30 cm yukarı kaldırılır.
Lokal Yanıklarda Su Uygulama Süresi
Aleve veya haşlanmaya bağlı lokal yanıklarda, yanma sürecini sonlandırmak ve doku hasarını azaltmak için etkilenen bölge akan tazyiksiz çeşme suyu altında en az 20 dakika tutulmalıdır.
Sıvı Kaybını Önleyici Karışım Oranı
Bilinci açık yanık ve sıcak çarpması hastalarında sıvı kaybını önlemek için 1 litre su içerisine 1 çay kaşığı karbonat ve 1 çay kaşığı tuz katılarak hazırlanan özel karışım içirilir.

Anahtar Kavramlar

HomeostasisDeğişen iç ve dış koşullara rağmen canlı iç ortamının ve beden değerlerinin sabit tutulması olayıdır. Örneğin, dışarıdaki hava sıcaklığı ne olursa olsun insan vücudunun iç sıcaklığını 36,5-37 °C derecede sabit tutmaya çalışması bu duruma örnektir.
HipertermiBeden sıcaklığının normal değerlerinin (37 °C) üzerinde olması durumudur. Bedende ısı üretimi ile ısı kaybı arasındaki dengenin bozulması sonucu ortaya çıkar ve metabolizmayı bozarak yaşamsal tehlike yaratır.
HipotermiBeden sıcaklığının normal değerlerin altına, yani 35 °C'nin altına düşmesi durumudur. Soğuğa bağlı olarak ortaya çıkan bu durum sinir sistemi üzerinde baskılayıcı etkiler yaratarak bilinç gerilemesine ve refleks kaybına yol açar.
Sıcak ÇarpmasıYüksek sıcaklık ve nem içeren bir ortamda, vücut ısısını ayarlamak amacıyla aşırı derecede sıvı ve elektrolitin terleme yoluyla kaybedilmesi durumudur. Tedavi edilmezse bilinç kaybı ve ölüme yol açabilir.
Sıcak BitkinliğiAşırı sıcağa maruz kalma ve yetersiz sıvı alımı sonucunda bedende hipovolemi (sıvı eksikliği) gelişmesi durumudur. Kas krampları, halsizlik, hızlı ve zayıf nabız ile kendini gösterir.
EpidermisDerinin en dıştaki tabakası olan üst deridir. Keratinosit ve melanosit hücrelerinden oluşur, damar barındırmaz ve beslenmesini altındaki dermis tabakasından difüzyon yoluyla sağlar.
DermisDeriye elastikliğini veren, lifli, damar ve sinirleri içeren asıl alt deri tabakasıdır. Bedenin ısı ve basınç düzenlenmesinde aktif olarak görev alır.
Bülİkinci derece yanıklarda ve ikinci derece donuklarda, yanan veya donan bölgenin etrafında oluşan içi berrak ve temiz su dolu keseciklerdir. Enfeksiyon riskini önlemek için asla patlatılmamalıdır.
DonmaAşırı soğuğa bağlı olarak kan akımının azalması ve dokularda kanın pıhtılaşması ile hasar oluşması durumudur. Kan akımının kesilmesiyle dokularda nekroz ve kangren meydana gelir.
Soğuk Isırması (Soğuk Yanığı)Bedenin kuru buz, kar veya sıvı nitrojen gibi aşırı soğuk bir maddeyle doğrudan teması sonucu ortaya çıkan lokal doku hasarı ve yanık çeşididir.

Diğer Önemli Bilgiler

Hafif Hipotermi Sınırları

Hafif hipotermi, vücut sıcaklığının 32-35 °C arasında olduğu aşamadır. Bu aşamada kişide çok şiddetli titreme, denge kaybı, hafıza kaybı ve kalp hızında aşırı artış gözlenir.

Orta Hipotermi Sınırları

Orta hipotermi, vücut sıcaklığının 28-32 °C arasında olduğu durumdur. Bu aşamaya gelindiğinde hafif hipotermide görülen titreme reaksiyonu ortadan kalkar, denge kaybolur ve nabız çok zor hissedilir.

Şiddetli Hipotermi Sınırları

Şiddetli hipotermi, vücut sıcaklığının 28 °C'nin altına düştüğü ölümcül aşamadır. Solunum ve dolaşım hissedilemeyecek kadar derinleşir, kalp durur ve beyin ölümü süreci başlar.

Sınavda Dikkat Et

  • Sıcak çarpması ve sıcak bitkinliği ilkyardımında bilinci açık hastaya verilecek sıvı karışımının oranlarına (1 litre su, 1 çay kaşığı tuz, 1 çay kaşığı karbonat) dikkat edin; sınavda bu karışım formülü doğrudan sorulabilir.
  • Geniş yanık yüzeylerinde soğuk su uygulamasının şok riskini artırdığı için önerilmediğini unutmayın; sınavda 'hangisi yanlıştır' sorularında çelişki yaratmak için kullanılabilir.
  • Toz kimyasal yanıklarında suyla yıkama yapılmaz, fırça veya bezle temizlenir. Kimyasalın türü bilinmiyorsa su sürülmemesi kuralı sınavda sıkça sorgulanır.
  • Hipotermi aşamalarından 'Orta Hipotermi'de titremenin durduğunu unutmayın; titremenin durması iyileşme değil, durumun kötüleştiği anlamına gelir.
  • Donuklarda ve yanıklarda oluşan içi su dolu kesecikler (büller) asla patlatılmaz; patlatılması enfeksiyon riskini doğrudan artırır.
  • Elektrik yanıklarında ilk önceliğin her zaman 'akımı kesmek' (güvenlik) olduğunu, akım kesilmeden yaralıya asla dokunulmaması gerektiğini unutmayın.