← Ünite 6
Temel İlkyardım Bilgisi

Ünite 6: Zehirlenmelerde İlkyardım

Paraselsus'un Doz İlkesi
1493-1541 yılları arasında yaşamış olan ünlü hekim Paraselsus, 'Tüm maddeler zehirdir, ilacı zehirden ayıran dozudur' diyerek tıp ve toksikoloji dünyasına 'doz' kavramını kazandırmıştır.
Hemoglobin Bağlanma Oranı
Karbonmonoksit gazının kanda oksijen taşımakla görevli hemoglobine bağlanma hızı ve oranı, normal oksijen molekülüne kıyasla tam 200 ila 220 kat daha fazladır.
Şofben Hortumu Standardı
Evlerde şofben kazalarını ve gaz sızıntılarını önlemek amacıyla şofben ile tüp arasında kullanılan bağlantı hortumunun uzunluğu kesinlikle 125 santimetreden fazla olmamalıdır.
İlaç Zehirlenmesi İstatistiği
Tüm dünyada ve Türkiye'de kaydedilen genel zehirlenme vakalarının yaklaşık %40 gibi büyük bir oranı doğrudan ilaç zehirlenmelerinden oluşmaktadır.

Anahtar Kavramlar

ZehirVücuda girdikten sonra bölgesel veya genel hasar oluşturarak ölüme kadar varabilecek ciddi sağlık sorunlarına neden olan fiziksel, organik veya kimyasal maddelerdir.
ZehirlenmeZehirleyici bir maddenin vücuda girmesiyle birlikte hücre ve organ düzeyinde normal fonksiyonların bozulması olayıdır.
ToksidromZehrin bedene girmesiyle birlikte bu maddeye karşı organizmada oluşan spesifik değişikliklerin, bulguların ve semptomların toplamına verilen isimdir.
ToksikolojiZehirleri, zehirli maddelerin kimyasal yapılarını, özelliklerini ve canlı organizmalar üzerindeki zararlı etkilerini inceleyen bilim dalıdır.
Karbonmonoksit (CO)Odun, kömür, gaz gibi yakıtların tam yanmamasıyla oluşan; renksiz, kokusuz, tatsız, havadan hafif ve hemoglobine oksijenden 200-220 kat daha hızlı bağlanan ölümcül bir gazdır.
HipoksiHücre ve dokuların yaşamlarını sürdürebilmeleri için ihtiyaç duydukları oksijenden yoksun kalması durumudur; karbonmonoksit zehirlenmesinin ana etkisidir.
SolaninYeşillenmiş ve filizlenmiş patateslerde doğal olarak oluşan, sindirim sistemi yoluyla alındığında ciddi zehirlenmelere yol açan biyolojik bir toksindir.
Deli BalOrmangülü gibi bazı bitkilerin nektarlarından üretilen ve tüketildiğinde tansiyon düşüklüğü, kalp ritminde yavaşlama gibi ciddi zehirlenme belirtileri gösteren doğal bir zehirdir.
Korozif MaddeAsit veya baz içeren, temas ettiği canlı dokularda kimyasal yanıklar ve aşınmalar meydana getiren çamaşır suyu, tuz ruhu gibi yakıcı maddelerdir.
KuduzEnfekte kedi, köpek veya yabani hayvanların ısırması ve tırmalaması sonucu bulaşan, merkezi sinir sistemini etkileyen ve aşısı yapılmadığında ölümcül olan viral bir hastalıktır.
EngerekTürkiye'de bulunan zehirli yılan türlerinin neredeyse tamamını oluşturan, ısırığıyla hematoksik ve nörotoksik etkiler gösteren tehlikeli bir yılan ailesidir.
KaradulIsırdığı bölgede şiddetli karın ağrısı, kasılma ve uyuşukluk yaratan, yuvarlak karınlı, griden kahverengiye değişen renklerdeki zehirli bir örümcek türüdür.
Anafilaktik ŞokArı sokması veya alerjen maddelere karşı vücudun gösterdiği, solunum yollarının tıkanması ve tansiyon düşmesiyle karakterize ani ve ölümcül sistemik alerjik reaksiyondur.
Elastik Bandaj UygulamasıYılan veya akrep sokmalarında, arteriyel akımı engellemeden sadece yüzeysel venöz ve lenfatik akımı keserek zehrin kana karışmasını geciktirmek amacıyla ısırılan yerin üzerine sarılan bandaj yöntemidir.
114 UZEMZehirlenme vakalarında maruz kalınan kimyasal veya organik maddeye karşı uygulanacak tıbbi tedavi ve ilkyardım hakkında bilgi veren Ulusal Zehir Danışma Merkezi hattıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Çocuklarda İlaç Zehirlenmesi Riski

İlaçla zehirlenme vakaları her yaş grubunda görülebilmekle birlikte, en yüksek sıklık oranı merak ve taklit etme duygusu yüksek olan 5 yaş altındaki çocuklarda gözlenmektedir.

Hayvan Isırıklarının Dağılımı

Yapılan bilimsel çalışmalara göre, meydana gelen tüm hayvan ısırma vakalarının %90'ı köpekler, %8'i kediler ve geri kalan %2'si ise kemirgenler ile diğer canlılar tarafından gerçekleştirilmektedir.

Kedi ve Köpek Isırıklarında Enfeksiyon Süresi

Köpek ısırıklarında ezilme tarzı yaralar oluşur ve ortalama 24 saat sonra enfeksiyon başlar; kedi ısırıklarında ise ince dişler derin delikler açtığından enfeksiyon süresi 12 saate kadar iner.

Kuduz Aşısı Kritik Süresi

Kuduz riski taşıyan sahipsiz veya ulaşılamayan bir hayvan tarafından ısırılma durumunda, en geç 48 saat içerisinde kuduz aşısı uygulamasına başlanması hayati önem taşır.

Baş-Boyun Bölgesi Isırıklarında Kuluçka Süresi

Kuduz riski taşıyan ısırık baş veya boyun bölgesine yakınsa, virüsün beyne ulaşma mesafesi kısaldığı için hastalığın kuluçka süresi 5 gün gibi çok kısa bir süreye inebilmektedir.

Türkiye'deki Zehirli Örümcek Türleri

Türkiye sınırları içerisinde yaklaşık 600 civarında örümcek türü yaşamaktadır. Bu türlerden sadece 39 tanesi insan sağlığı açısından tehlikeli olan zehirli örümcek kategorisinde yer alır.

Deniz Canlıları Zehirlenmesinde Sıcaklık Tedavisi

Denizkestanesi veya denizanası temasında etkilenen bölge 30 ila 60 dakika boyunca sıcak suda tutulmalıdır; bu işlem protein yapısındaki zehrin etkisini nötralize eder.

Sınavda Dikkat Et

  • Karbonmonoksit gazının renksiz, kokusuz ve tatsız olduğunu unutmayın; sınavda bu gazın ayırt edici fiziksel özellikleri sıkça sorulur.
  • Asit-baz gibi korozif kimyasal içenlerin kesinlikle kusturulmaması gerektiğini aklınızda tutun; kusturma yemek borusunda ikinci bir kimyasal yanığa yol açar.
  • Yılan ve akrep sokmalarında turnike (sıkı bağlama) yerine elastik bandaj uygulandığını unutmayın; turnike doku ölümüne yol açtığı için yanlıştır.
  • Kedi ve köpek ısırıklarında ilk yapılacak işlemin en az 5 dakika sabunlu suyla yıkamak olduğunu unutmayın; bu işlem kuduz riskini azaltan en kritik adımdır.
  • Zehirlenmelerde en çok etkilenen sistemin 'Dolaşım Sistemi' olduğunu unutmayın; sistem sorularında bu bilgi doğrudan puan kazandırır.
  • Arı iğnesinin cımbızla çekilmemesi, kredi kartı gibi sert bir cisimle kazınması gerektiğini unutmayın; cımbız zehir kesesini sıkarak zehrin vücuda yayılmasına neden olur.