Ünite 7: Boğulmalarda İlkyardım ve Hasta/Yaralı Taşıma Teknikleri

Küresel Boğulma Raporu Verileri

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada her yıl yaklaşık 400 bin kişi boğularak hayatını kaybetmektedir. Bu ölümlerin %90'ından fazlası Bangladeş, Kamboçya, Çin, Hindistan ve Vietnam gibi düşük ve orta gelirli ülkelerde meydana gelmektedir.

Çocuk Ölümlerinde Boğulma Oranı

Dünyada en sık 1-4 yaş ve 5-9 yaş arası çocuklar boğulma nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Bangladeş'te 1-4 yaş arasındaki çocuk ölümlerinin %43'ünün nedeni boğulmadır.

Türkiye'deki Boğulma İstatistikleri

TÜİK raporlarına göre Türkiye'de her yıl ortalama 643 kişi bilinçsizlik ve eğitimsizlik nedeniyle boğularak yaşamını yitirmektedir. Boğulma, Türkiye'deki genel ölüm nedenleri arasında ilk 10 içinde yer almaz.

Beyin Ölümü Süresi

Beyne giden kan akımının kesilmesi veya oksijen yetersizliği durumunda beyin hücreleri 3 ila 5 dakika içinde geri dönüşümsüz olarak hasar görür ve beyin ölümü gerçekleşir.

Anahtar Kavramlar

BoğulmaBedene enerji üretimi için gerekli olan oksijenin alınamaması ve metabolizma sonucu oluşan karbondioksitin dışarı atılamaması nedeniyle solunumun durmasıdır.

HipoksiVücut dokularının ve hücrelerinin fonksiyonlarını sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu oksijenden yoksun kalması durumudur.

HiperkapniKanda karbondioksit miktarının normal sınırların üzerine çıkması durumudur. Suda boğulmada solunum merkezini uyararak istemsiz nefes alma çabasına yol açar.

AsidozVücutta karbondioksit birikmesi ve dokuların oksijensiz kalması sonucu kanın ve vücut sıvılarının asitlik derecesinin artması durumudur.

LaringospazmSuda boğulma esnasında gırtlağa su kaçmasıyla refleks olarak ses tellerinin kasılarak soluk borusu girişini kapatması durumudur.

BradikardiKalp atım hızının normalin altına düşerek yavaşlamasıdır. Suda boğulmanın ilerleyen evrelerinde hipoksiye bağlı olarak gelişir.

HipotermiVücut sıcaklığının normalin altına düşmesidir. Soğuk suda boğulanlarda hipotermi oksijen tüketimini azalttığı için beyin hasarını geciktirir.

TriajÇok sayıda yaralının bulunduğu durumlarda, tedavi ve nakil önceliklerini belirlemek amacıyla yapılan hızlı sınıflandırma işlemidir.

Rentek ManevrasıKaza geçirmiş yaralı bir kişiyi, omuriliğine zarar vermeden ve baş-boyun-gövde eksenini bozmadan araç içinden çıkarma tekniğidir.

Kırmızı KodTriaj sınıflandırmasında, solunumu veya dolaşımı stabil olmayan ve acil müdahale ile nakil gerektiren birinci öncelikli grubu temsil eder.

Sarı KodTriajda, hayati tehlikesi o an için bulunmayan ancak belirli bir süre içinde müdahale edilmezse durumu kötüleşebilecek yaralıları temsil eder.

Yeşil KodTriaj sınıflandırmasında, ayakta tedavi edilebilen, hayati fonksiyonları stabil olan ve ilkyardım açısından aciliyeti bulunmayan hafif yaralıları ifade eder.

Siyah KodTriajda, hayatını kaybetmiş ya da hayatta kalma şansı olmayan, müdahale önceliği en son sırada yer alan kişileri belirten koddur.

Kaşık TekniğiYaralıya sadece tek bir yönden yaklaşılabildiği durumlarda, en az üç ilkyardımcı ile yaralıyı sarsmadan sedyeye yatırma tekniğidir.

Köprü TekniğiYaralının her iki yanından yaklaşılabildiği durumlarda, dört ilkyardımcı ile baş-boyun-gövde eksenini koruyarak kaldırma ve altına sedye sürme tekniğidir.

İtfaiyeci TekniğiBilinci kapalı yaralıları taşımak için kullanılan, ilkyardımcının bir elini boşta bırakarak rahat hareket etmesini sağlayan omuzda taşıma yöntemidir.

Altın BeşikBilinci açık ve ciddi yaralanması olmayan hastaların, iki, üç veya dört el kullanılarak oluşturulan kilit sistemiyle taşınması tekniğidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Suda Boğulmada Yaş Grubu Riski

Herhangi bir sıvının hava yollarını tıkamasıyla oluşan suda boğulma vakaları, özellikle 18-45 yaş arası yetişkin nüfusta en önemli ölüm nedenlerinden birini oluşturmaktadır.

Triaj Değerlendirme Süresi

Çoklu yaralanmalarda triaj sorumlusu ilkyardımcı, her bir yaralının solunum, dolaşım ve bilinç durumunu değerlendirmek için en fazla 1 dakika süre ayırmalıdır.

Temel Yaşam Desteği Sınırı

Triaj kurallarına göre, olay yerinde 15 dakikadan uzun süre nabız alınamayan, aşırı radyasyona maruz kalan veya vücudunun büyük kısmı yanmış kişilere öncelikli müdahale yapılmaz.

Suda Boğulmada İlk Müdahale Farkı

Suda boğulma vakalarında oksijen depoları tamamen tükendiği için, standart temel yaşam desteğinden farklı olarak uygulamaya 2 kurtarıcı soluk verilerek başlanır.

Geçici Sedye Yapımı

Olay yerinde sedye bulunmadığında, bir battaniye ve iki sağlam uzun ahşap sopa kullanılarak battaniyenin katlanması yöntemiyle güvenli bir geçici sedye oluşturulabilir.

Sedye ile Taşıma Yönü

Sedye ile taşıma esnasında hastanın başı her zaman gidiş yönünde olmalı ve sedye yatay pozisyonda tutulmalıdır. Lider ilkyardımcı hastanın baş ucunda yer almalıdır.

Suda Arkadan Yaklaşma Tekniği

Boğulan kişinin can havliyle kurtarıcıya sarılmasını önlemek için en güvenli yöntem arkadan yaklaşmaktır. Çene altından tutularak kafa yukarıda kalacak şekilde karaya çekilir.

Rentek Manevrasında Boyun Tespiti

Rentek manevrasında ilkyardımcı bir eliyle yaralının koltuk altından diğer kolunu kavrarken, diğer eliyle yaralının çenesini tutarak boyun omurlarını tamamen sabitler.

Sınavda Dikkat Et

Suda boğulma vakalarında temel yaşam desteğine solukla (2 kurtarıcı nefes) başlandığını unutmayın; çünkü bu vakalarda birincil sorun oksijen depolarının tükenmesidir.
Rentek manevrasının temel amacının yaralının omuriliğini korumak ve felç oluşumunu engellemek olduğunu sınav sorularında mutlaka hatırlayın.
Triajda renk kodlarının anlamlarını iyi bilin; Kırmızı acil/stabil olmayan, Sarı geciktirilebilir, Yeşil hafif ve Siyah ölü/ölmek üzere olan hastaları temsil eder.
Suda boğulmalarda akciğerdeki suyu boşaltmak için kazazedeyi ters çevirme veya karna bastırma gibi manevraların yapılmaması gerektiğini, bunun aspirasyona yol açabileceğini unutmayın.
Sedyeyle taşımada liderin her zaman hastanın baş ucunda durması ve hastanın başının gidiş yönünde olması gerektiğini sınavda doğru şık olarak arayın.
Suda kurtarma yaparken ilkyardımcının can güvenliğinin birinci öncelik olduğunu, doğrudan suya atlamak yerine sopa, ip veya can yeleği uzatmanın öncelikli olduğunu unutmayın.