← Ünite 8
Görüşme Teknikleri

Ünite 8: Görüşmede Etik İlkeler

Amerika'da Çevre Koruma Yasası (1960)
Çevre koruma konusu ABD'de ilk olarak 1950'lerde etik ve ahlaki bir bağlamda tartışılmaya başlanmış, bu etik tartışmaların evrimleşerek yasalaşması sonucu ilk temel çevre yasası 1960'larda yürürlüğe girmiştir.
İş Güvenliği ve Ayrımcılık Yasası (1970)
Amerika Birleşik Devletleri'nde iş güvenliği ve ayrımcılık sorunlarına ilişkin etik tartışmalar 1960'larda yoğunlaşmış, toplumsal mutabakatın ardından 1970'lerde bu konuda resmi bir yasa çıkarılmıştır.
İşyerinde Cinsel Taciz Yasası (1980)
İşyerinde cinsel taciz konusu ilk kez 1970'lerde etik bir sorun olarak gündeme getirilmiş, tartışmaların yasalaşma sürecini tamamlamasıyla birlikte 1980'lerde resmi yasa uygulamaya konulmuştur.
SHUD Etik İlkeler Kabulü (1997)
Türkiye Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği (SHUD), 1997 yılında gerçekleştirdiği 4. Olağan Genel Kurulunda, Uluslararası Sosyal Hizmet Uzmanları Federasyonu'nun (IFSW) belirlediği etik ilke ve sorumlulukları resmen kabul etmiştir.

Anahtar Kavramlar

Etikİnsan davranışlarını ahlaki açıdan değerlendiren, ideal davranış formüllerini araştırarak insan yaşamına ve eylemlerine kılavuzluk eden felsefi bir disiplindir.
Etik DeğerZihinde davranışı belirleyen düşünme süreçleri için ölçüt, toplum ölçeğinde ise davranışı düzenleyen kurallar için kaynak oluşturan, davranışlara yön gösteren öneri veya yönergelerdir.
Etik İlkeFarklı çerçevelere özgü temel yaklaşımları ve davranışlara yön gösteren, ölçüt oluşturan en genel, temel ve soyut kurallardır.
Etik KuralEtik ilkelerden türetilen, ilkelerin uygulamaya yansımasını sağlayan, onlara göre daha özel, somut ve eyleme dönük düzenlemelerdir.
Etik KodBelirli bir meslek grubu ya da ülke içindeki insanların nasıl davranmaları gerektiğini gösteren yazılı kurallar kümesidir.
Etik StandartBeklenen davranışların sergilenmesinde ve istenmeyenlerden kaçınılmasında rehberlik yapan, kabul edilmiş ve tekrarlanabilen yöntemler sistemidir.
Etik SorumlulukBelirli bir görevin mesleki ve etik ölçülere uygun olarak, istenilen nitelik ve nicelikte yerine getirilmesi yükümlülüğüdür.
Etik SorunBir davranışın iyi veya doğru olmasıyla ilgili tereddütlerin, itirazların veya belirsizliklerin ortaya çıktığı durumlardır.
Etik İkilemKurala bağlanmamış durumlarda, iki farklı etik ilkenin aynı anda devreye girip çelişmesi sonucu karar vericinin yaşadığı seçim yapma güçlüğüdür.
Etik İhlaliMesleki eylemleri düzenleyen standart kuralların ve etik ilkelerin tereddüde yer bırakmayacak biçimde çiğnenmesi veya aykırı davranılmasıdır.
AhlakBelirli bir topluma ait, zamanla değişebilen, doğru-yanlış ve iyi-kötü davranışları belirleyen toplumsal ve somut kurallar bütünüdür.
Etiğin YasalaşmasıUygun bir davranış biçimi üzerinde toplumun görüş birliğine varması sonucu, etik kuralların hukuki düzenlemelere dönüştürülerek yaptırım kazanması sürecidir.
Bilim EtiğiBilimsel araştırma yaparken ve bulguları yayınlarken uyulması gereken ahlaki kuralları gösteren, araştırmacılara yükümlülükler getiren etik alt dalıdır.
Meslek EtiğiDoğrudan insanla ilgili mesleklerde, meslek mensuplarının kişisel eğilimlerini sınırlayan ve davranışlarına yön veren ilkeler bütünüdür.
Bilgilendirilmiş OnayBaşvuranın görüşmenin amacı, riskleri, faydaları ve hakları konusunda aydınlatıldıktan sonra çalışmaya katılmayı kendi rızasıyla kabul etmesidir.
MahremiyetBir kişi ya da grubun kendilerine ait bilgilerin ne zaman, nasıl ve ne kadarının başkaları tarafından bilineceğine karar verme hakkıdır.
Yararlılık İlkesiSosyal hizmet görüşmelerinde başvuranın iyiliğini gözetmeyi, eylemlerin onun için faydalı sonuçlar üretmesini amaçlayan temel ilkedir.
Sömürü (İstismar)Bir insanın başka bir insanı kendi kişisel, maddi veya duygusal çıkarları doğrultusunda adaletsizce bir araç olarak kullanmasıdır.
Etik Karar Verme SüreciBirbiriyle çatışan seçeneklerin olduğu durumlarda, sistematik ve mantıksal bir düşünme biçimiyle ahlaki açıdan en doğru eylemi seçme sürecidir.
Etik HiyerarşiEtik karar verme sürecinde çelişen ilkeler arasında hangisinin öncelikli olduğunu belirleyen, en başında yaşam hakkının yer aldığı sıralama sistemidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Sosyal Hizmet Etik Kitabı (2004)

Türkiye Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği, kabul ettiği ilkeleri somutlaştırmak amacıyla 2004 yılında 'Sosyal Hizmet Mesleğinin Etik İlkeleri ve Sorumlulukları' adında kılavuz bir kitap yayınlamıştır.

Anadolu Üniversitesi Bilim Etiği Kılavuzu (2003)

Anadolu Üniversitesi tarafından 2003 yılında yayınlanan kılavuz, bilimsel etkinliklerin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan değer sorunlarını ve araştırmacıların uyması gereken ahlaki yükümlülükleri düzenler.

Uluslararası Sosyal Hizmet Uzmanları Federasyonu (IFSW)

Dünya genelindeki sosyal çalışmacıların ortak bir mesleki kimlik ve evrensel etik standartlar çerçevesinde çalışmasını sağlayan, Türkiye'nin de ilkelerini benimsediği uluslararası çatı örgüttür.

Etik Hiyerarşide Gizlilik İlkesinin Sırası

Etik karar verme modellerindeki hiyerarşide, insan yaşamını korumak ilk sırada yer alırken, gizlilik ve mahremiyet hakkı listenin son sıralarında (altıncı sırada) yer almaktadır.

Westin'in Mahremiyet Tanımı (1967)

Westin tarafından 1967 yılında yapılan çalışmada mahremiyet, bireyin veya grubun kendi yaşamlarının kamuya kapalı kalmasını ve kendileri hakkındaki bilgi akışını kontrol etme hakkını ifade eder.

Dillon'un Saygı Gösterme Yolları (1992)

Dillon (1992) tarafından yapılan çalışmaya göre, başvuranlara saygı göstermenin üç temel yolu özen gösterme, değer yükleme ve uygun davranışta bulunmaktır.

Fromm'un Nesnellik Tanımı (1981)

Erich Fromm (1981) nesnelliği, insanın nesne ve bireyleri kendi kişisel istek, korku ve beklentilerinden arındırarak, tam olarak oldukları gibi görebilme yetisi olarak tanımlamıştır.

Lamberton ve Minor'un Ayrımcılık Analizi (1995)

Lamberton ve Minor (1995) tarafından geliştirilen yaklaşıma göre, önyargı zihinsel bir tutumu ifade ederken, ayrımcılık bu tutumun eyleme dökülmüş halidir.

Covey'in Doğruluk ve Dürüstlük Ayrımı (1996)

Covey (1996) çalışmasında doğruluğu sözleri gerçeğe uydurmak (gerçeği söylemek), dürüstlüğü ise gerçeği sözlerimize uydurmak (sözüne bağlı kalmak) olarak tanımlar.

Tecavüz Vakalarında Yasal Bildirim Zorunluluğu

8 yaşındaki bir çocuğun aile içi istismara uğradığı durumlarda, ailenin itibar kaygısıyla yalvarması bir etik ikilem oluşturmaz; olayın derhal adli makamlara bildirilmesi yasal ve kesin bir zorunluluktur.

Sınavda Dikkat Et

  • Etik ve ahlak kavramlarının soyut-somut, teorik-pratik ve evrensel-göreli ayrımlarına dikkat edin; sınavda bu iki kavramın farkları sıklıkla sorulur.
  • Etik hiyerarşide 'yaşamı koruma' ilkesinin en üstte, 'gizlilik' ilkesinin ise en alt sıralarda yer aldığını unutmayın; ikilem sorularında bu sıralama hayat kurtarır.
  • Her zor durumun bir etik ikilem olmadığını, çocuk istismarı gibi adli vakalarda yasal bildirim zorunluluğunun kesin olduğunu ve ikilem yaratmadığını aklınızda tutun.
  • Bilgilendirilmiş onayın sadece izin almak değil; amaç, risk, fayda ve hakların başvurana açıkça anlatılması süreci olduğunu unutmayın.
  • Görüşmecinin baş sallama, gülümseme gibi jestlerle başvuranı yönlendirmesinin 'etik dışı yönlendirme' kapsamında değerlendirildiğine dikkat edin.