İnfografik
← Ünite 2
Kamu Yönetimi

Ünite 2: Yönetim İlkeleri

Yönetim İlkeleri - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 66
Kameral Bilimler Kürsülerinin Kuruluşu
1727 yılında Prusya (eski Almanya) üniversitelerinde kurulan 'Kameral Bilimler' kürsüleri, kamu yönetimini özel bir akademik konu olarak ele alan dünyadaki ilk öncü girişimlerden biridir. Başlangıçta kamu mali yönetimi anlamına gelirken, zamanla idari teknikler, personel seçimi ve yönetim sanatını kapsayacak şekilde genişlemiştir.
Bonnin'in 'Kamu Yönetimi İlkeleri' Eseri
Fransız Charles Jean Bonnin tarafından 1812 yılında yayımlanan üç ciltlik 'Príncipes d’Administration Publique' kitabı, kamu yönetimine ilişkin ilkeleri sistematik ele alan ilk eserdir. Aynı zamanda 'kamu yönetimi' kavramını devlet yönetiminde uygulanan kuralları belirten bir bilim anlamında ilk kez bu kitapta kullanmıştır.
Wilson'ın 1887 Tarihli Öncü Makalesi
Woodrow Wilson'ın 1887 yılında yayımladığı 'İdarenin İncelenmesi' (The Study of Public Administration) başlıklı makalesi, ABD'de bu alanda yazılan ilk makale olup 'siyaset-yönetim ikiliğini' savunarak modern kamu yönetiminin doğum belgesi kabul edilmektedir.
Taylor'un Bilimsel Yönetim Kitabı
Amerikalı makine mühendisi Frederick W. Taylor, sanayi işletmelerinde yıllar süren zaman ve hareket incelemeleri sonucunda elde ettiği bulguları 1911 yılında 'Bilimsel Yönetimin İlkeleri' (The Principles of Scientific Management) başlığıyla kitaplaştırarak Taylorizm akımını başlatmıştır.

Anahtar Kavramlar

Kameral Bilimler18. yüzyılın ilk yarısında Prusya üniversitelerinde kurulan ve kamu yönetimini özel bir konu olarak ele alan öncü kürsülerdir. Başlangıçta kamu mali yönetimi anlamında kullanılırken, daha sonra ekonomi, maliye, muhasebe ve yönetim sanatı gibi konuları kapsayarak modern kamu hizmeti düşüncesinin doğmasına zemin hazırlamıştır.
Siyaset-Yönetim Ayrımı (İkiliği)Woodrow Wilson tarafından ortaya atılan, siyasetin politika yapımı ve devletin iradesini ortaya koyması, yönetimin ise bu politikaların tarafsız, profesyonel ve idari tekniklerle uygulanması gerektiğini savunan görüştür. Bu ayrım kamu yönetiminin siyaset biliminden ayrı bağımsız bir disiplin olmasını sağlamıştır.
Bilimsel Yönetim Anlayışı (Taylorizm)Frederick W. Taylor tarafından geliştirilen, rutin işlerde zaman ve hareket incelemeleri yapılarak verimliliğin artırılmasını ve bir işi yapmanın 'en iyi tek yolunun' (the best way) bulunmasını savunan yaklaşımdır.
Yönetim İlkeleri YaklaşımıHenri Fayol, Luther Gulick ve Lyndall Urwick gibi isimler tarafından savunulan, yönetimin özel veya kamu sektöründe geçerli evrensel ilkelere sahip olduğunu öne süren klasik yönetim akımıdır.
PÖYEDHenri Fayol tarafından tanımlanan ve yönetim faaliyetlerinin temel fonksiyonları olan Planlama, Örgütleme, Yöneltme, Eşgüdüm ve Denetim süreçlerinin baş harflerinden oluşan kavramdır.
POSDCORBLuther Gulick tarafından Fayol'un ilkeleri geliştirilerek oluşturulan; Planlama, Örgütleme, Personel Yönetimi, Yönlendirme, Eşgüdüm, Rapor Verme ve Bütçeleme fonksiyonlarını kapsayan kısaltmadır.
Denetim Alanı (Span of Control)Bir yöneticinin doğrudan etkili ve verimli bir biçimde denetleyebileceği ast sayısını ifade eden yönetsel ilkedir.
İdeal-Tip BürokrasiMax Weber'in geliştirdiği; yazılı kurallar, hiyerarşi, uzmanlaşma, liyakat ve resmiyet ilkelerine dayanan en rasyonel ve verimli büyük ölçekli örgütlenme modelidir.
Davranışsal Yaklaşım (İnsan İlişkileri Okulu)Klasik dönemin katı biçimsel yapısını eleştirerek örgütlerdeki insan davranışını, psikolojik ve sosyal faktörleri inceleme konusu yapan neoklasik yönetim akımıdır.
Doğal (Enformel) ÖrgütÖrgüt içinde yönetim tarafından resmi olarak belirlenmeyen, çalışanların karşılıklı etkileşimleri ve sosyal ilişkileri sonucunda kendiliğinden ortaya çıkan yapıdır.
Yönetsel AdamHerbert Simon'ın karar verme sürecinde ortaya attığı; karar vericinin tüm seçenekleri incelemek yerine kısıtlı bilgiyle yetinerek kendine 'tatmin edici' veya yeterince iyi olan seçeneği bulmaya çalışan insan modelidir.
Sınırlı RasyonellikKarar vericinin tam bilgiye sahip olamaması, zihinsel kapasitesinin ve zamanının kısıtlı olması nedeniyle optimum (en mükemmel) kararı değil, sınırlı bilgilerle tatmin edici kararı seçmesi durumudur.
Yeni Kamu İdaresi1968 Minnowbrook Konferansı ile Dwight Waldo öncülüğünde doğan; geleneksel verimlilik odaklı anlayışı eleştirerek sosyal eşitlik, adalet, hakkaniyet ve katılım değerlerini savunan akımdır.
Yeni Kamu Yönetimi (Yeni Kamu İşletmeciliği)1980'lerden itibaren özel sektör yönetim tekniklerini kamuya uyarlayan; müşteri odaklılık, rekabetçilik, sonuç odaklılık, performans ve girişimciliği savunan reformcu yaklaşımdır.
Yeni Kamu HizmetiJanet ve Robert Denhardt tarafından Yeni Kamu Yönetimi'ne eleştiri olarak geliştirilen; merkeze vatandaşı, kamu yararını, ortak diyalogu ve demokratik değerleri koyan yaklaşımdır.
Enderun MektebiOsmanlı Devleti'nde saray içinde yer alan ve devletin üst düzey idari yöneticilerini, bürokratlarını ve devlet adamlarını yetiştiren kurumsal eğitim merkezidir.
Mülkiye MektebiOsmanlı'dan günümüze modern kamu yönetimi alanında sivil mülki amirler ve bürokratlar yetiştirmek üzere kurulmuş köklü yükseköğretim kurumudur.
Kameralizm18. yüzyılda Prusya'da merkezi devletin gücünü ve verimliliğini artırmak amacıyla geliştirilen devlet yönetimi bilgisi, tekniği ve mali disiplin anlayışıdır.
Subsidiarite (Hizmette Yerellik)Kamu hizmetlerinin vatandaşa en yakın olan birimler tarafından yürütülmesi gerektiğini, üst birimlerin ancak alt birimler yetersiz kaldığında müdahale edebileceğini savunan ilkedir.
Komuta BirliğiHenri Fayol'un yönetim ilkelerinden biri olup, bir örgütte her astın yalnızca tek bir üstten emir alması ve ona karşı sorumlu olması kuralıdır.
Yönetim BirliğiAynı amaca hizmet eden faaliyetlerin tek bir plan ve program çerçevesinde tek bir yönetici tarafından koordine edilerek yürütülmesidir.
Dış Kaynak Kullanımı (Outsourcing)Yeni kamu yönetimi anlayışıyla birlikte kamu kurumlarının bazı hizmetleri kendi bürokrasisi yerine özel sektör kuruluşlarına ihale yoluyla yaptırmasıdır.
Kutadgu BiligYusuf Has Hacib tarafından kaleme alınan, devletin temelinin adalet olduğunu, kanunun hükümdardan üstün tutulması gerektiğini ve halkın refahını savunan siyasetname türü eserdir.
SiyasetnameNizam’ül Mülk tarafından yazılan, devlet yönetiminin esasının adalet olduğunu ve devletlerin zulüm nedeniyle batacağını vurgulayan klasik yönetim metnidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Fayol'un 1916 Tarihli Yönetim Eseri

Fransız sanayici Henri Fayol, yöneticilik deneyimlerine dayanarak evrensel yönetim ilkelerini ve PÖYED (Planlama, Örgütleme, Yöneltme, Eşgüdüm, Denetim) fonksiyonlarını 1916 yılında 'Genel ve Sanayi Yönetim' (General and Industrial Management) adlı kitabında toplamıştır.

Gulick ve Urwick'in POSDCORB Formülasyonu

Luther Gulick ve Lyndall Urwick'in editörlüğünü yaptığı 1937 tarihli 'Yönetim Bilimi Üzerine Makaleler' (The Papers on the Science of Administration) derlemesinde, örgüt fonksiyonları POSDCORB kısaltmasıyla formüle edilerek yönetim biliminde klasik döneme damga vurmuştur.

Western Electric Hawthorne Araştırmaları

1920'lerin sonu ile 1930'ların başlarında Elton Mayo ve arkadaşları tarafından Western Elektrik firmasının Hawthorne tesislerinde gerçekleştirilen deneyler, klasik yapısal yaklaşımın aksine insan ilişkilerinin ve sosyal faktörlerin verimlilik üzerindeki devasa etkisini ortaya koyarak davranışsal yaklaşımı doğurmuştur.

Simon'ın 'İdari Davranış' Eseri ve Nobel Ödülü

Herbert Simon'ın 1947 yılında yayımladığı 'İdari Davranış' (Administrative Behavior) adlı eseri yönetim bilimi alanında klasik bir yapıt kabul edilir. Simon, örgütsel karar verme ve sınırlı rasyonellik üzerine yaptığı çığır açıcı çalışmalarından dolayı 1978 yılında İktisat alanında Nobel Ödülü'nü kazanmıştır.

Minnowbrook Konferansı ve Yeni Kamu İdaresi

1968 yılında Dwight Waldo'nun öncülüğünde Syracuse Üniversitesi'nin Minnowbrook Konferans Merkezi'nde toplanan genç kamu yönetimcileri, dönemin krizlerine çözüm aramak amacıyla 'Yeni Kamu İdaresi' hareketini başlatarak sosyal adalet ve eşitlik ilkelerini gündeme taşımıştır.

Osborne ve Gaebler'in 'Yönetimin Yeniden İcadı' Kitabı

David Osborne ve Ted Gaebler'in 1992 yılında yayımladığı bu kitap, girişimci devlet modelini, kürek çeken değil dümen tutan kamu yönetimini ve pazar odaklı reformları savunarak Yeni Kamu Yönetimi yaklaşımının manifestosu olmuştur.

Nizam'ül Mülk'ün Siyasetname Eseri

Karahanlı ve Gazneli dönemlerinden sonra Selçuklu Devleti'ne vezirlik yapan Nizam’ül Mülk'ün kaleme aldığı 'Siyasetname', devlet yönetiminin temelinin adalet olduğunu ve devletlerin zulüm yüzünden yıkılacağını vurgulayan kadim bir Türk yönetim metnidir.

Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig Eseri

Kutadgu Bilig eseri, devletin temelinin adalet olduğunu, kanunun hükümdardan üstün tutulması gerektiğini ve devletin zenginliğinin değil halkın tok olmasının esas alınmasını öğütleyen köklü bir Türk siyaset ve yönetim kılavuzudur.

Denhardt Çiftinin 'Yeni Kamu Hizmeti' Yaklaşımı

Janet ve Robert Denhardt, Yeni Kamu Yönetimi'nin vatandaşı müşteri konumuna indirgeyen pazar odaklı yapısını eleştirmek amacıyla 2000'li yıllarda 'Yeni Kamu Hizmeti' (New Public Service) yaklaşımını geliştirerek kamu yararı ve vatandaşa hizmet etmeyi öne çıkarmıştır.

White'ın 1926 Tarihli İlk Ders Kitabı

Leonard D. White tarafından 1926 yılında yayımlanan 'Kamu Yönetimi İncelemesine Giriş' (Introduction to the Study of Public Administration) kitabı, Amerika'da kamu yönetimi alanında yazılan ilk ders kitabı olma özelliğini taşımaktadır.

Waldo'nun 'İdari Devlet' Tezi

Dwight Waldo'nun 1948 yılında doktora tezinden dönüştürerek yayımladığı 'İdari Devlet' (Administrative State) başlıklı eseri, idarenin siyasetten ayrılamayacağını savunarak kamu yönetimi literatürünün en saygın temel kitapları arasına girmiştir.

Sınavda Dikkat Et

  • Siyaset-yönetim ikiliğini ilk kez başlatan ismin Woodrow Wilson (1887) olduğunu, bu ayrımı eleştiren ve birleştirenlerin ise Paul Appleby ve Dwight Waldo olduğunu asla karıştırmayın.
  • Frederick Taylor'un 'bilimsel yönetim' (Taylorizm) ile verimlilik ve 'en iyi tek yol' odaklı olduğunu, Elton Mayo ve Mary Parker Follett'in ise 'davranışsal yaklaşım' ile insan ve grup ilişkilerine odaklandığını iyi ayırt edin.
  • Henri Fayol'un PÖYED (Planlama, Örgütleme, Yöneltme, Eşgüdüm, Denetim) fonksiyonları ile Luther Gulick'in POSDCORB formülünün açılımlarını sınavda karıştırmamak için ezberleyin.
  • Herbert Simon'ın 'İdari Davranış' kitabını, 'sınırlı rasyonellik' ve 'yönetsel adam' kavramlarını klasik dönemle değil, mutlaka davranışsal yaklaşım başlığı altında değerlendirin.
  • Minnowbrook Konferansı'nın (1968) 'Yeni Kamu İdaresi' (sosyal adalet/eşitlik) ile ilişkili olduğunu, Osborne ve Gaebler'in kitabının ise 'Yeni Kamu Yönetimi' (girişimci/pazar odaklı) akımına ait olduğunu unutmayın.
  • Türk kamu yönetimi tarihine ilişkin sorularda Yusuf Has Hacib (Kutadgu Bilig) ve Nizam’ül Mülk (Siyasetname) eserlerinin 'adalet' kavramı üzerine kurulduğunu mutlaka göz önünde bulundurun.