İnfografik
← Ünite 7
Turizm Sosyolojisi

Ünite 7: Turizm ve Kültür İlişkisi

1945 ve Soğuk Savaş Dönemi
İkinci Dünya Savaşı'nın 1945'te sona ermesiyle dünya, Batı ve Sovyet blokları olmak üzere çift kutuplu bir yapıya bürünmüştür. Bu dönemdeki kapalı ulusal ekonomiler ve katı sınırlar, turizmin uluslararası düzeyde kısıtlı kalmasına neden olmuştur.
1970'lerdeki Yumuşama (Detant)
1970'lerden itibaren bloklar arasındaki siyasi yumuşama ve ulusal ekonomilerin dışa açılması, sermaye ve insanların sınır ötesi hareketliliğini başlatarak modern küresel turizmin önünü açmıştır.
Schengen Vize Antlaşması (1985)
İlk olarak 1985 yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu üyesi 5 ülke arasında imzalanan antlaşma, günümüzde 26 Avrupa ülkesini ve 400 milyonluk bir nüfusu kapsayarak sınırları kaldırmış ve turistik hareketliliği devasa boyutlara ulaştırmıştır.
John Urry ve 'Mekânları Tüketmek' (1999)
Sosyolog John Urry'nin 1999 tarihli bu çalışması, turizm destinasyonlarındaki otantik değerlerin ve yerel kültürün küresel tüketim kültürü tarafından nasıl metalaştırıldığını ve yapaylaştırıldığını kuramsal olarak açıklamaktadır.

Anahtar Kavramlar

KüreselleşmeEmek, sermaye, bilgi ve insanların ulusal sınırları aşarak dünya genelinde hızlı ve sınırsız bir şekilde dolaşması sürecidir. Turizmde seyahatlerin kıtalararası düzeyde yaygınlaşmasını ve pazarın bütünleşmesini sağlar.
Tarihsel BağlamBelirli bir dönemde tanımlayıcı olan politik, ekonomik, sosyal ve kültürel koşulların bütünüdür. Bir olayın veya dönüşümün derinlemesine analiz edilmesinde kritik önem taşır.
Ağ ToplumBireylerin ve kurumların yerel veya ulusal kimliklerden ziyade, küresel iletişim ağlarındaki konumları ve karşılıklı ilişkileriyle tanımlandığı toplumsal yapıdır.
Merkez-Çevre İkilemiGelişmiş, sanayileşmiş ülkeler (merkez) ile gelişmekte olan, hammadde ve ucuz işgücü sağlayan ülkeler (çevre) arasındaki yapısal ve ekonomik eşitsizliği ifade eden teorik yaklaşımdır.
Çok Uluslu ŞirketlerEn az iki farklı ülkede yatırımı, şubesi, üretimi veya hizmet sunumu bulunan büyük ölçekli şirketlerdir. Küresel turizm pazarında otel ve restoran zincirleri olarak başat rol oynarlar.
Doğrudan Yabancı Sermaye YatırımlarıÇok uluslu şirketlerin kendi ülkeleri dışındaki pazarlarda üretim veya hizmet tesisleri kurarak yaptıkları uzun vadeli fiziki yatırımlardır. Temel amaçlarından biri emek maliyetlerini düşürmektir.
Küresel Tüketim ToplumuKüresel piyasaların bütünleşmesiyle birlikte bireylerin ihtiyaçlarının ötesinde, tasarımlar ve markalar aracılığıyla sürekli daha fazla tüketmeye yönlendirildiği yaşam biçimidir.
EtnografiAntropoloji biliminin temel yöntemi olup, bir topluluğun veya kültürün katılımcı gözlem ve saha çalışması yoluyla derinlemesine incelenmesi ve belgelenmesidir.
Uluslararası Emekli GöçüÇalışma hayatını tamamlamış zengin ülke vatandaşlarının, iklimi ve yaşam koşulları daha uygun olan turizm destinasyonlarına uzun dönemli veya kalıcı olarak yerleşmesidir.
Post-TurizmBilişim teknolojileri ve imajların yaygınlaşmasıyla birlikte, bir yeri fiziki olarak ziyaret etme zorunluluğunun ortadan kalktığı, turizm imajının kaynağın önüne geçtiği yeni dönem turizm algısıdır.
Gelir Kaçışı (Leakage)Bir destinasyonda turizmden elde edilen gelirlerin yabancı sermaye transferleri, ithalat, komisyonlar ve reklam giderleri gibi nedenlerle yerel ekonomiden dışarıya sızması sorunudur.
Alternatif TurizmGeleneksel deniz-kum-güneş odaklı kitle turizminin dışında kalan; çevreye duyarlı, daha küçük ölçekli ve özel ilgi alanlarına hitap eden turizm türlerinin ortak adıdır.
EkoturizmDoğal alanlara yönelik, çevreye duyarlı, yerel halkın refahını gözeten ve doğal kaynakların korunmasını ön planda tutan alternatif bir turizm türüdür.
MetalaşmaKültürel, doğal veya manevi değer taşıyan nesnelerin, hizmetlerin ve ilişkilerin piyasada alınıp satılabilen ticari birer ürüne dönüştürülmesi sürecidir.
Sürdürülebilir KalkınmaDoğal kaynakların gelecek nesillerin ihtiyaçlarını da karşılayacak şekilde rasyonel kullanılmasıyla ekolojik denge, sosyal refah ve ekonomik büyümeyi bir arada hedefleyen modeldir.
HegemonyaGüçlü aktörlerin veya ülkelerin, kendi çıkarlarını korumak amacıyla daha zayıf gruplar üzerinde kurduğu politik, ekonomik ve kültürel üstünlük ve yönlendirme gücüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Azra Erhat ve 'Mavi Anadolu' (1969)

Azra Erhat'ın 1969 tarihli eseri, Türkiye'de Ege kıyılarının mitolojik geçmişini keşfetmek amacıyla entelektüel bir çabayla başlatılan ilk 'mavi yolculuk' deneyimlerini ve Bodrum'un bakir dönemlerini anlatmaktadır.

Belek Turizm Bölgesi ve Dışlanma

Antalya Belek sahilinde devlet arazilerinin tahsisiyle inşa edilen yaklaşık 50 adet beş yıldızlı otel, komşu Kadriye ve Dikmen köylerindeki yerel halkın ekonomik olarak dışlanmasına ve tarım arazilerinin kaybına yol açmıştır.

Türkiye'nin İlk Cittaslow'u: Seferihisar

İzmir'in Seferihisar ilçesi, sürdürülebilir turizm ilkelerini hayata geçirerek Türkiye'nin ilk 'Yavaş Şehri' (Cittaslow) unvanını almış ve yerel üretici pazarlarıyla küçük girişimciliği desteklemiştir.

2009 Küresel Ekonomik Krizi ve Türkiye

ING Bank'ın 2009 raporuna göre, küresel kriz döneminde Avrupalı turistlerin bütçe kısıntısına gitmesi, Euro bölgesine kıyasla ucuz bir alternatif sunan Türkiye'ye yönelik turist akışını ve pazar payını artırmıştır.

West Edmonton Alışveriş Merkezi Örneği

Kanada'da yer alan, 110 dönümlük alanda 628 mağaza, yapay göl, su parkı ve tematik otel odaları barındıran bu devasa kompleks, seyahat etmeden her yerin tüketilebildiği 'turizmin sonu' tezine örnek gösterilmektedir.

Manuel Castells ve Enformasyon Çağı (2008)

Sosyolog Castells'in 2008 tarihli çalışması, bilişim teknolojileri devrimiyle birlikte bilginin akışkan hale geldiğini ve toplumsal örgütlenmenin artık ağlar üzerinden şekillendiğini ortaya koymaktadır.

Julia Roberts ve 'Ye, Sev, Dua Et' Etkisi

Aynı isimli kitaptan uyarlanan ve Julia Roberts'ın başrolünde oynadığı film, İtalya, Hindistan ve Endonezya'nın turizm imajını (medya-peyzajını) yeniden inşa ederek bu ülkelere yönelik turist talebini patlatmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Manuel Castells'in 'Ağ Toplumu' ve 'Bilgi Çağı' kavramlarının ayrımına dikkat edin; ağ toplumu kimliklerin ağdaki yerle tanımlanmasını, bilgi çağı ise bilgi akışlarının üretimi yönlendirmesini ifade eder.
  • Schengen Vize Antlaşması'nın tarihini (1985) ve kapsamını (26 ülke, 400 milyon nüfus) sınavda çıkabilecek somut bir bilgi olarak mutlaka ezberleyin.
  • John Urry'nin 'Mekânları Tüketmek' eseri ile 'Metalaşma' kavramı arasındaki doğrudan ilişkiyi unutmayın; otantik değerlerin pazarlanması metalaşmadır.
  • Turizmde 'Gelir Kaçışı' (Leakage) sorununun nedenlerini iyi öğrenin; ithalat, yabancı sermaye transferleri ve yabancı tur operatörleri bu sorunun ana kaynaklarıdır.
  • Türkiye'nin ilk Cittaslow (Yavaş Şehir) destinasyonunun İzmir Seferihisar olduğunu ve bunun sürdürülebilir turizm kapsamında yer aldığını aklınızda tutun.
  • Sanayi Devrimi'nin kitle turizmini (deniz-kum-güneş) doğuran iki temel sonucunun 'kentleşme' ve 'proleterleşme' (çalışma ve tatil sürelerinin düzenlenmesi) olduğunu unutmayın.