Ünite 5: Dünyada Modern Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi — Önemli Kavramlar

Modernitenin temel akılcı, bilimci ve laik değerlerine göre yapılandırılmış, yeni nesillere bu ilkeleri aktararak modern devlet ve toplumun inşasını sağlayan eğitim sistemidir. Metinde, geleneksel eğitimin karşısında yer alan ve sanayi ile ulus devletlerin ihtiyacını karşılayan sistem olarak tanımlanır.

Yönettiği topraklardaki halkı tek bir ulusun kültür ve hedeflerine göre, tek dil ile eğiten, diğer etnik azınlıkları baskılayan devlet modelidir. Örn. Fransa, okullarda tek standart Fransızca öğreterek ve yerel ağızları unutturarak bu modeli yaratmıştır.

Alman din adamı Luther’in başlattığı ve Avrupa halklarının çoğunu Roma Katolik Kilisesinden ayıran dinî harekettir. Bu hareket, halka kendi ana dilinde din eğitimi verilmesi amacıyla ilköğretimin yaygınlaşmasında öncülük etmiştir.

İnsanın bilime, devlet vatandaşlığına ve yüksek insanlık ideallerine göre yeniden biçimlendirilmesi sürecidir. Ders programları ve okul sisteminde kilisenin egemenliği azaldıktan sonra bu kavram ön plana çıkmıştır.

Bütün eyaletlerde geçerli ve zorunlu olan, her derste asgari verilmesi gereken konuları belirleyen ulusal ders programıdır. Örn. ABD'de 'A Nation at Risk' raporundan sonra programları standartlaştırmak için yayınlanmıştır.

Orta Çağ’dan beri gelen, Olgunluk Sınavı da denen ve öğrencilere üniversiteye giriş hakkı tanıyan lise bitirme sınavıdır. Prusya’da ortaöğretime standart getirmek için uygulanmıştır.

Fransa’da sayıları 250’yi bulan, üniversitelerin dışında yapılandırılmış çok saygın ve seçkin yükseköğretim kurumlarıdır. Örn. École Polytechnique ve École Normale Supérieure bu niteliktedir.

Alman eğitimci Fröbel’in kurduğu 'Çocuk Bahçesi' adlı okulöncesi eğitim kurumu olup bütün dünyada okulöncesi eğitimin simgesi haline gelmiştir. 3-6 yaş arası çocukların gelişimini hedefler.

Her meslekte ve öğretim kademesinde çağdaş standartları belirleyerek, öğretim kurumlarını izlemek ve kredilendirmektir. Ekonomideki kredi değerlendirme kurumlarına benzer şekilde 1998'den sonra üniversitelerde gelişmiştir.

İktisat tarihi literatüründe ekonomik bakımdan geri kalmış veya geri bırakılmış ülkeler için kullanılır. Örn. 19-20. yüzyıllarda sermaye birikimi ve sanayileşmeyi gerçekleştirememiş olan Osmanlı Devleti, Mısır ve İran çevre ülkeleri arasındadır.

Felsefi olarak Aydınlanma Çağı’na, siyasi olarak Fransız Devrimi’ne ve ekonomik olarak Sanayi Devrimi’ne dayanan; akılcılık, bilimcilik, millî egemenlik ve laiklik gibi temel değerleri içeren süreçtir.

Çağdaşlaşma ve yenileşme sözcükleriyle aynı anlamda kullanılan, devlet ve toplum yaşamında Batının etkisiyle meydana gelen değişme ve yenileşmelerin tamamını ifade eden kavramdır.

1960’lardan sonra zorunlu eğitimin uzaması ve öğrenci sayılarının katlanarak artmasıyla ortaya çıkan, elit üniversite anlayışından uzaklaşarak geniş kitleleri eğiten devasa üniversite yapısıdır.

Alman üniversite modelinin temel özelliği olup, araştırma ile öğretim arasında sıkı bağlar kuran, bilimsel araştırmayı öğretimin üzerinde tutan 'bilim yoluyla eğitim' (Bildung durch Wissenschaft) anlayışıdır.

ABD’nin kuzeydoğusundaki Harvard, Yale, Princeton gibi sekiz vakıf üniversitesinin oluşturduğu dünyanın en seçkin üniversiteler birliğidir.

Yönetim yetkisinin merkezi hükümetten yerel yönetimlere veya birimlere devredilmesini savunan siyasi ve idari anlayıştır.

Türk ve İslam dünyasında geleneksel eğitim ve yaşam tarzı yerine modern, fen bilimlerine ve yeni usullere dayalı eğitimi savunan yenilikçi hareket ve eğitim reformu anlayışıdır.

Ülke içindeki tüm eğitim ve öğretim kurumlarının tek bir merkezi otoriteye (milli eğitim bakanlığına) bağlanmasını ve eğitimde ikiliklerin giderilmesini ifade eden ilkedir.