Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Tarih Lisans Programı » Osmanlı Devleti Yenileşme Hareketleri 1876 1918

Ünite 5: İktisadi ve Mali Reformlar — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Muharrem Kararnamesi — 20 Aralık 1881 tarihinde Osmanlı hükümeti ile Avrupalı alacaklılar arasında imzalanan ve Duyûn-ı Umumiyye İdaresi'nin kurulmasını sağlayan mali anlaşmadır. Bu kararname ile Osmanlı Devleti'nin dış borçları yeniden yapılandırılarak indirime gidilmiş ve belirli devlet gelirleri doğrudan bu idareye devredilmiştir.

Duyûn-ı Umumiyye — Osmanlı Devleti'nin ödeyemediği dış borçlarını tahsil etmek amacıyla Avrupalı alacaklı devletler tarafından 1881'de kurulan uluslararası borç yönetim idaresidir. Devletin tuz, tütün, ipek, alkollü içki ve damga vergisi gibi önemli gelir kaynaklarını doğrudan toplayarak alacaklılara aktarmıştır.

1875 Moratoryumu — Sadrazam Mahmud Nedim Paşa hükümetinin, bütçe açığını kapatmak amacıyla devletin dış borç faizlerinin yarısını ödeyemeyeceğini ilan ettiği mali karardır. Bu durum Avrupa finans çevrelerinde büyük tepki çekmiş ve Osmanlı Devleti'nin dış borçlanma imkanını tamamen ortadan kaldırmıştır.

İltizam Sistemi — Devlete ait vergi gelirlerinin (mukataa) belirli bir bedel karşılığında ve açık artırma usulüyle mültezim adı verilen şahıslara ihale edilmesi sistemidir. Tanzimat döneminde kaldırılmaya çalışılsa da mali yetersizlikler nedeniyle tekrar uygulanmak zorunda kalınmıştır.

Emanet Sistemi — Devletin vergi gelirlerini mültezimler yerine doğrudan kendi atadığı maaşlı memurlar (eminler) aracılığıyla tahsil etmesi yöntemidir. Bu sistemde eminlerin toplanan verginin kâr veya zararından kişisel bir sorumluluğu bulunmamaktaydı.

Tashih-i Ayar Fermanı — 1844 yılında Osmanlı para sistemindeki karmaşayı düzeltmek amacıyla çıkarılan ve 1 altın lira = 100 gümüş kuruş standardını getiren ferman dır. Bu düzenleme ile mecidiye adı verilen gümüş sikke temel ödeme araçlarından biri haline gelmiştir.

Tevhid-i Meskûkât Kanunu — İttihat ve Terakki hükümeti tarafından 8 Nisan 1916'da çıkarılan ve değer ölçüsü olarak altını, para birimi olarak ise kuruşu esas alan geçici kanundur. Bu kanunla piyasadaki yabancı paraların tedavülü sınırlandırılmıştır.

Kaime — Osmanlı Devleti'nde ilk kez 1840 yılında basılan ve hazine faiz getirili senedi olarak tedavül eden kâğıt para türüdür. Savaş dönemlerinde bütçe açıklarını kapatmak amacıyla kontrolsüzce basılması enflasyona ve değer kaybına yol açmıştır.

Memleket Sandıkları — Midhat Paşa'nın çiftçilere ucuz kredi sağlamak amacıyla 1861'de Niş valiliği sırasında kurduğu ilk zirai kredi örgütüdür. Sermayesi, köylülerin imece usulüyle işledikleri tarlalardan elde edilen gelirlerle oluşturulmuştur.

Menafi Sandıkları — Memleket sandıklarında yaşanan yolsuzluk ve adam kayırma gibi aksaklıkları gidermek amacıyla 1883'te kurulan ve Ticaret Nezareti'ne bağlanan yeni kredi sandıklarıdır. Bu sandıkların sermayesi aşar vergisine eklenen %10'luk payla oluşturulmuştur.

Kilometre Garantisi — Osmanlı Devleti'nin yabancı demiryolu şirketlerini ülkeye çekebilmek için uyguladığı, şirketlere inşa ettikleri hat boyunca kilometre başına yıllık belirli bir gelir garanti eden teşvik sistemidir. Gelir bu sınırın altında kalırsa fark hazineden ödenirdi.

Milli İktisat — İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Birinci Dünya Savaşı sürecinde uyguladığı, ekonomiyi yabancı ve gayrimüslim tekelinden kurtararak Müslüman-Türk burjuvazisi yaratmayı amaçlayan korumacı ekonomi politikasıdır.

Mudarebe Şirketi — Bir tarafın sermayeyi, diğer tarafın ise emeğini ortaya koyarak kurduğu, kârın paylaşıldığı ancak olası zararın yalnızca sermayedar tarafından üstlenildiği İslam hukuku kökenli ortaklık modelidir.

Levanten — Osmanlı liman kentlerinde yaşayan, genellikle Venedik ve Ceneviz kökenli tüccarların yerli gayrimüslimlerle evlenmesiyle oluşan, ticaret ve finans sektöründe etkin olan zümredir.

Tarik Bedeli — 1910 yılında çıkarılan bir kanunla, erkeklerin yol yapımında bedenen çalışma zorunluluğunun kaldırılarak yerine nakdi olarak ödemeye başladıkları yol vergisidir.

Kapitülasyon — Osmanlı Devleti'nin yabancı devlet tebaasına ve şirketlerine tanıdığı ticari, adli, mali ve hukuki ayrıcalıklardır. 19. yüzyılda yerli sanayinin gelişmesini engelleyen en büyük hukuki bariyer haline gelmiştir.

Şehremaneti — Osmanlı Devleti'nde belediye işlerini yürütmekle görevli olan yerel yönetim birimidir. Birinci Dünya Savaşı yıllarında İstanbul'un iaşe sorununu çözmekte yetersiz kaldığı için yetkileri kısmen İttihatçıların kurduğu heyetlere devredilmiştir.