| Voltaire | Tarihte tek tek olayları bağlayan deneysel yasalar aranmalıdır. | İnsanlığın barbarlıktan geliştiğini savunur; savaş ve din ilerlemeyi engeller. | Düşüncenin tarihi, Essay on the Manners... |
| Turgot ve Condorcet | Bilim ve akıl tarihte ilerlemeyi sağlayan temel güçlerdir. | İnsanın sınırsız yetkinleşebileceğini savunurlar; tarih on döneme ayrılır. | Yetkinleşme, İnsan Tininin İlerlemeleri... |
| Rousseau | Doğa durumunda mülkiyet ve devlet yoktur, insanlar eşit ve özgürdür. | Tarih ilerleme değil, eşitsizlik ve gerileme sürecidir. | Eşitsizlik, Doğa durumu, Altın çağ |
| Immanuel Kant | Aydınlanma insanın ergin olmama durumundan kurtulmasıdır. | Tarih gizli bir doğa planına göre dünya yurttaşlığına doğru ilerler. | Ergin olmama, Evrensel tarih, Doğa planı |
| Herder | Tarihin anlamı yine tarihin içinden çıkarılır, doğa ile bütünleşiktir. | Soyut evrensel ilerlemeye karşı çıkar; her ulus özgündür. | Hümanite (Humanität), Dik yürüme |
| Alman İdealizmi | Gerçeklik bütününde akla indirgenmiştir. | İlerleme mantıksal-diyalektik bir süreç olarak açıklanır. | Diyalektik, Metafizik sistem, Mutlak akıl |
| Fichte | Felsefe apaçık bir bilim haline gelmelidir. | Tarih aklın aşama aşama gerçekleştirdiği zorunlu bir gelişimdir. | Bilim sistemi, Türetmeci yaklaşım |
