Ünite 8: Batı Edebiyatı ve Edebî Akımların Türk Edebiyatındaki Etkileri — Önemli Kavramlar

Tüm bilgilerimizin yaşanmış deneyimlerimizden kaynaklandığını savunan felsefi öğretidir. Aydınlanma Çağında İngiliz filozoflar Locke, Bacon ve Hobbes tarafından uygulamaya konulmuştur.

Tüm düşüncelerin ve zihinsel süreçlerin insan duyularından ortaya çıktığını savunan öğretidir. İngiliz düşünürlerin ardından Fransız Aydınlanma filozoflarını da etkilemiştir.

Yakındoğu ülkelerine yerleşmiş, oralarda yaşayan ayrı ırktan ve dinden kimselerle evlenerek soyu karışmış Avrupa asıllı kimselerdir. Türkiye'de edebiyata ve kültüre katkı sağlamışlardır.

Fransızcayı gerek ana dil gerekse ikinci dil olarak öğrenen ve kullanan kişi veya uluslar için kullanılan tanimdir. Osmanlı'da bu kesim Fransız edebiyatını yakından takip etmiştir.

1839 Gülhane Hattı Hümayunu sonrasında Batı tarzı yenileşme çalışmalarını kapsayan, Şinasi ve Namık Kemal gibi aydınların öncülük ettiği, sanatı toplum için kullanan edebî dönemdir.

Klasisizmin akılcı kurallarına tepki olarak doğan, duyguların, hayal gücünün, ulusal değerlerin ve doğanın ön planda tutulduğu, Tanzimat roman ve şiirine damga vuran edebî akımdır.

Toplumu incelemek, birey ve toplum gerçeklerini aldatmacasız ve gözleme dayalı olarak yansıtmayı amaçlayan akımdır. Balzac ve Flaubert öncülüğünde Türk edebiyatında da etkili olmuştur.

İtalyan edebiyatında doğan, klasik Avrupa şiirinde yaygın olarak kullanılan iki dört dizeli ve iki üç dizeli bölümlerden oluşan nazım biçimidir. Servet-i Fünûn döneminde Türk şiirine girmiştir.

Uyak şeması aba bcb cdc ded e şeklinde olan ve tek dizeyle biten İtalyan kökenli şiir biçimidir. Dante'nin İlahi Komedya'sı bu biçimle yazılmış, Türk edebiyatında Tevfik Fikret denemiştir.

Şiirde biçim mükemmelliğine, dış dünyaya ait nesnel betimlemelere ve estetik kaygıya önem veren, Servet-i Fünûn şairlerini derinden etkileyen Fransız şiir akımıdır.

Gerçeğin doğrudan yansıtılamayacağını, duygu ve düşüncelerin simgelerle, musiki ve alacalı renklerle ifade edilebileceğini savunan, Ahmet Haşim'i etkileyen edebî akımdır.

Servet-i Fünûn sonrasında kurulan, 'sanat şahsi ve muhteremdir' anlayışını benimseyen, Batı edebiyatını yakından izlemeyi amaçlayan genç yazarların oluşturduğu edebî topluluktur.

Ömer Seyfettin ve Ziya Gökalp öncülüğünde Genç Kalemler dergisinde doğan, dilde sadeleşmeyi ve İstanbul Türkçesini esas alarak ulusal konuları işlemeyi amaçlayan akımdır.

Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'ın öncülüğünde geleneksel kuralları, kafiyeyi ve ölçüyü reddederek sıradan insanı ve günlük yaşamı şiire taşıyan akımdır.

Garip akımının şiiri basite indirgemesine tepki olarak doğan; anlamdan çok imgeye, soyutlamaya ve bilinçaltına önem veren, Dadaizm ve gerçeküstücülükten beslenen şiir hareketidir.

Felsefede insancıllık, ekonomide serbest piyasa, edebiyatta ise geleneksel kalıpları reddederek bireyin iç dünyasına, öznel zamana ve bilinç akışına yönelen kapsamlı akımdır.

Modernizmin kurallarını dogmalaştırmasına karşı çıkan; üst-alt kültür ayrımını reddeden, metinlerarasılık, üstkurmaca ve ironi gibi teknikleri kullanan edebî ve düşünsel akımdır.

Olayı en aza indirgeyerek, anlatmaktan çok okurun zihninde canlandırmayı amaçlayan, soyut ve kısa anlatım biçimine sahip çağdaş öykü türüdür.

Marksist dünya görüşü temelinde toplumsal çatışmaları, sömürüyü ve insan üzerindeki etkilerini yansıtan, estetik kaygıdan ziyade ideolojik ve toplumsal faydayı önceleyen akımdır.