Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Çağdaş Türk Edebiyatları 2

Ünite 1: Çağdaş Kazak Edebiyatı 1 — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Şecire — Bütün Türk halklarının eski tarihini, 14-16. yüzyıllardaki Kazakistan'ın siyasi durumunu ve Kazak Hanlarının soy ağacını anlatan tarihî-edebî eserdir. Eserin giriş kısmı orta asırdaki edebî Türk dilinde yazılmış olup atasözleri ve deyimler barındırır.

Cırav / Cırşı — Kazak halk edebiyatında halk şarkılarını, destanları ve kahramanlık şiirlerini söyleyen halk ozanlarına verilen adı ifade eder. Asan Kaygı ve Buhar Cırav bu geleneğin en önemli temsilcilerindendir.

Añız-Ertegi — Anonim olarak ortaya çıkan, halkın sözlü geleneğinde gelişen rivayet, efsane ve masalların genel adıdır. Kazak halkının hayat tarzını, hayal dünyasını ve duygu dünyasını edebi bir dille yansıtır; örneğin 'Er Töstik' masalı bu türdendir.

Hiperbol — Sözlü edebiyat geleneklerinde, masallarda ve kahramanlık destanlarında kahramanlara yüklenen olağanüstü abartı sıfatlarıdır. Örneğin 'Koblandı' destanında atın uçan kuş gibi hızlı hareket etmesi hiperboldür.

Cumbak — Tabiattaki canlı ve cansız her varlığı kapsayan, Kazak sözlü edebiyatında bilmece veya bulmaca anlamına gelen türdür. Eski dönemlerde cumbak çözemeyenler cezalandırılır veya düğünlerde tuzlu su içirilirdi.

Makal-Metel — Kazak sözlü edebiyatının en eski türlerinden olup Anadolu Türk edebiyatındaki atasözü ve deyimlere karşılık gelir. Mazmunu halkın yaşantısını, geleneklerini ve tabiatını yansıtır.

Şeşendik Söz — Tarihte var olmuş bilge kişiler (Aldar Köse, Korkut Ata, Cirenşe Şeşen vb.) tarafından söylenen, sözlü edebiyatın didaktik ve veciz türüdür. Mazmunu derin, sözleri seçilmiş ve düşünceleri sistematiktir.

Turmıs-Salt Cırları — Göçebe halkın evlilik ve göç gibi gündelik hayatını anlatan, halk hayatının aynası olarak kabul edilen cırlardır. Evlilik üzerine söylenen 'Betaşar' (yüz görünümlüğü) bu türe örnek gösterilebilir.

Batırlar Cırı — Nesilden nesile ulaşan vatan sevgisini, kahramanlık duygularını ve dış düşmanlara karşı verilen mücadeleleri anlatan manzum destanlardır. 'Koblandı', 'Alpamış' ve 'Edige' bu türün önemli örnekleridir.

Tarihî Cırlar — Kazak halkının başından geçen tarihî olayları, dönüm noktalarında yiğitlik göstermiş liderleri anlatan şiirlerdir. 18. yüzyılda Cungar saldırılarını anlatan cırlar bu kapsamdadır.

Aytıs — Akınların dombıra eşliğinde, halkı ilgilendiren her konuda irticalen (doğaçlama) söyledikleri söz yarışı, fikir dalaşı ve zekâ sanatıdır. Halk, aytısların doğal hakemidir.

Tökpe Akın — Aytıslarda ve şiirlerde irticalen (doğaçlama) söylemek zorunda olan ve karşılıklı sanatlarını icra eden Kazak akınlarına verilen unvandır.

Balalar Folkloru — Çocukların ahlakî talim ve terbiyesini amaçlayan, çocuk edebiyatı ürünlerini kapsayan bir halk edebiyatı alt türüdür.

Tolgav — Anadolu Türk edebiyatındaki koçaklama türüne denk gelen, cıravların ve akınların öğüt, kahramanlık ve dünya görüşü içeren manzum şiir türüdür.