Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Çağdaş Türk Edebiyatları 2

Ünite 8: Diğer Çağdaş Türk Edebiyatları — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Usul-i Cedid — XIX. yüzyılda geleneksel eğitim sistemini modernize etmek amacıyla ortaya çıkan 'yeni usul' eğitim reformu hareketidir. Bu sistemle birlikte medreselerin sayısı artmış, öğrencilerin modern bilimlerle tanışması sağlanmıştır; örneğin Başkurt medreselerinde bu usulle eğitim veren kurumlar yaygınlaşmıştır.

Didaktik Şiir — Yaşam, tabiat, felsefî ve dinî düşünceleri estetik tasvirlerden ziyade doğrudan fikir yürüterek ve öğüt vererek aktaran şiir türüdür. Başkurt edebiyatında Akmulla ve diğer şairler bu tür eserlerle ahlaki öğretileri halka yaymayı amaçlamıştır.

Kobayır — Başkurt halk edebiyatında ve yazılı edebiyatında geniş yer bulan, genellikle yedi heceli şiirler için kullanılan geleneksel bir nazım türüdür. Şeyhzade Babiç gibi şairler şiirlerinde bu türden esinlenerek millî bir tavır sergilemişlerdir.

Türkî Til — XIX. yüzyılda İdil-Ural bölgesinde Tatar, Başkurt ağızlarıyla Osmanlıca ve Çağatayca'nın bir karışımı olarak ortaya çıkan ortak kitap dilidir. Bu dil, 1920'li yıllara kadar bölgedeki Türk boylarının ortak kültürel devresinde kullanılmıştır.

Satirik Şiir — Toplumsal aksaklıkları, haksızlıkları, zenginleri veya siyasî otoriteyi eleştiren, hiciv ağırlıklı şiir türüdür. İslam Kırımşavhal ve Şeyhzade Babiç gibi isimler bu tarzda önemli eserler vermiştir.

Lirik Peyzaj — Tabiatın güzelliklerini, doğa tasvirlerini şairin iç dünyası ve coşkulu duygularıyla harmanlayarak anlatan şiir tarzıdır. İssa Karaköt'ün 'Kafkas' adlı şiiri bu tarzın Karaçay-Malkar edebiyatındaki önemli örneklerinden biridir.

Alıptıh Nımah — Hakas Türklerinde 'Haycı' adı verilen destan anlatıcıları tarafından geceler boyu söylenen geleneksel kahramanlık destanlarıdır. Bu destanlar Hakas zengin sözlü edebiyatının temelini oluşturur.

Olonho — Saha (Yakut) Türklerinin zengin sözlü edebiyat geleneği içinde en önemli yeri alan geleneksel kahramanlık destanlarıdır. Bu destanlar Yakut halkının mitolojik ve kültürel birikimini yansıtır.

Ana Bulgarca — Çuvaşçanın kökenini oluşturan, İdil Bulgarlarının dilinin devamı olan ve günümüzdeki tek temsilcisi kabul edilen tarihî Türk lehçesi koludur. W. Schott ve diğer Türkologlar bu bağları incelemiştir.

Kamlık İnancı — Sibirya Türk topluluklarında, özellikle Tuva ve Hakaslarda Budizm ile birlikte görülen geleneksel şamanist inanç sistemidir. Sovyetlerin çöküşünden sonra bu inanca ait öğretiler edebiyatta yeniden canlandırılmaya başlanmıştır.

Simbir Çuvaş Öğretmen Okulu — XIX. yüzyılda Simbir'de açılan ve Yakovlev'in hazırladığı alfabe ile çok sayıda ders kitabının basıldığı, Konstantin İvanov gibi önemli ediplerin yetiştiği eğitim kurumudur. Çuvaş edebiyatı ve ekolünün doğmasında merkezi bir rol oynamıştır.

Hıpar — 1905 yılının sonlarında yayımlanmaya başlayan, Çuvaş edebiyatının gelişiminde ve birçok yazarın yetişmesinde büyük katkısı olan günümüze kadar gelen en uzun soluklu Çuvaş gazetesidir.

Ural Gazetesi — 1907 yılında Orenburg'da Tatarca yayımlanan, hürriyet düşüncesi ile birlikte toplumsal-siyasî şiirin gelişmesini hızlandıran dönemin önemli bir süreli yayın organıdır.

Ulug-Hem (Yenisey) — 1946 yılında Tuva'da yayın hayatına başlayan ve günümüzde de sürdürülen, Tuvalı şair ve yazarların ilk olarak eserlerini yayımladıkları köklü edebiyat dergisidir.

Ana Tili (Ana Dili) — İsmail Akbay tarafından 1916 yılında Tiflis'te Arap harfli Karaçay alfabesiyle yayımlanan, kendi şiirleri ve Krılov'dan çevirdiği masalları içeren ilk Karaçay-Malkar okuma kitabıdır.

Kara Kübür (Kara Sandık) — Hasan Appa tarafından 1930'larda kaleme alınan, Karaçay-Malkar edebiyatının ilk romanı olma özelliği taşıyan ve 19. yüzyıl sonlarındaki feodal düzeni eleştiren üç ciltlik eserdir.

Narspi — Konstantin İvanov tarafından 1908 yılında kaleme alınan, Çuvaşların dünyaca ünlü ve bu edebiyatın ilk büyük başyapıtı kabul edilen manzum eseridir.

Arattın Sözü (İşçi Sözü) — S. Toka tarafından kaleme alınan, 1940'ların başında ilk cildi yayımlanan ve daha sonra üçleme hâline getirilerek Tuvacadan başka dillere de çevrilen önemli bir romandır.