Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Eleştiri Kuramları

Ünite 5: Sosyolojik Eleştiri — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 20 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Sosyolojik Eleştiri — Edebiyatın toplum içinde var olduğunu, toplumun bir ifadesi ve yansıması olduğunu savunan, yazarın ve eserin toplumsal koşullarca belirlendiğini inceleyen eleştiri yaklaşımıdır. Örneğin, bir yazarın eserinde dönemin toplumsal ve ekonomik sınıflarını ele alması sosyolojik eleştirinin konusudur.

Ortam Kuramı (Milieu Teorisi) — Hippolyte Taine tarafından ortaya atılan; bir yazarın psikolojisini ve dolayısıyla edebî eseri belirleyen temel faktörlerin ırk, dönem ve çevre olduğunu savunan kuramdır. Örneğin, bir yazarın eserindeki karakter özelliklerinin o coğrafyanın iklimi ve toplumsal koşullarıyla açıklanması bu kurama dayanır.

Tarihî Maddecilik (Materyalizm) — Karl Marx ve Friedrich Engels'in ekonomi kuramı üzerine oturtulmuş tarih felsefesidir. Tarihin gelişiminin belirli yasalara göre işlediğini savunur ve Marksist estetiğin temel dayanağını oluşturur.

Anlamlı Yapı (Structure Signifiante) — Lucien Goldmann tarafından geliştirilen, hem yorumsal (hermeneutik) hem de Hegelci anlamda belirli bir bütünlüğe işaret eden kavramdır. Metnin her bağımsız bölümünün birbiriyle ve genel bağlamla uyumlu bir bütünlük oluşturduğunu ifade eder.

Genetik Yapısalcılık — Lucien Goldmann'ın, eserlerin belirli bir sosyo-tarihsel bağlamda ve toplumsal sınıfların dünya görüşüyle nasıl üretildiğini incelediği edebiyat araştırma yöntemidir.

Aura (Hava / Orijinallik) — Walter Benjamin'in sanat eserinin tekkeliğine ve geleneksel/dini kökenlerine atfettiği biriciklik özelliğidir. Mekanik çoğaltma tekniklerinin (fotoğraf, sinema) gelişmesiyle sanat eserinin bu havasının (aurasının) bozulduğunu savunur.

Karnavallaşma — Mikhail Bakhtin'in eserlerde ve halk kültüründe her türlü resmi ciddiyete, hiyerarşiye, kurala alay, küfür ve müstehcenlikle meydan okunduğu, tüm sınıfların eşitlendiği durumu ifade eden kavramdır. Örneğin, orta çağ şenliklerindeki tersine çevrilmiş hiyerarşik yapılar karnavallaşmanın somut göstergesidir.

Çokseslilik (Polifoni) — Bakhtin'in Dostoyevski romanlarında keşfettiği; anlatıcının metindeki diğer özerk seslere müdahale etmediği, farklı dünya görüşlerinin ve seslerin özgürce diyaloga girdiği roman özelliğidir.

Akıldışılık — Bakhtin'in kuramında bilinç ile bilinçsizlik, rüya ile uyanıklık arasındaki kaynaşmadan doğan eleştirel ve özgürleştirici ilkedir.

Mimesis — Doğa ve insan davranışının sanatta ve yazında taklide dayanan temsilidir. Aristoteles mimesinin 'doğanın taklidi' olduğunu öne sürmüştür.

Eleştirel Edebiyat Teorisi — Peter V. Zima'nın XX. yüzyıl edebiyat kuramlarını felsefi ve estetik temellere (Kant, Hegel, Nietzsche) dayandırarak, ideoloji ve kültür endüstrisi ilişkisi içinde yeniden yorumladığı teorik yaklaşımdır.