DurakHece ölçüsüyle yazılmış şiirlerde mısraların ahengi artırmak için geleneksel olarak belli yerlerden bölümlere ayrılmasıdır. Durak yerlerinde kesinlikle kelime bölünmez, kelimenin bitmesi şarttır; örneğin 11'li hece ölçüsü 4+4+3 şeklinde duraklara ayrılabilir.
Kafiye (Uyak)Şiirde anlamları ayrı, ancak sesleri aynı olan sözcüklerin mısra sonlarında yer almasıyla oluşan ses benzerliğidir. Halk şiirinde kafiyenin dizilişi nazım şeklini, yapılış özellikleri ise yarım, tam, zengin gibi kafiye çeşitlerini belirler.
RedifŞiirde kafiyeden sonra gelen, anlam ve görevleri aynı olan ek veya kelimelerin tekrarıdır. Şiirde ahengi güçlendirir ve şaire kafiye bulma kolaylığı sağlar; örneğin 'bağ ağlar, bağıban ağlar' dizesindeki 'ağlar' kelimesi rediftir.
Yarım KafiyeBenzerliği çoğunlukla bir tek sessiz harfe dayanan kafiye çeşididir. Türkçenin yapısına çok uygun olduğu için halk şiirinde ve doğaçlama atışmalarda son derece yaygın olarak kullanılmıştır; örneğin koru, yarı, geri kelimelerindeki 'r' sesi yarım kafiyedir.
Tam KafiyeSes benzerlikleri çoğunlukla bir sessiz ve bir sesli harfe dayanan kafiyedir. Türkçede bulunması oldukça kolaydır; örneğin 'sıcak' ve 'ıslak' kelimelerindeki '-ak' sesleri tam kafiye oluşturur.
Zengin KafiyeMısra sonlarında redif dışında üç veya daha fazla sesin benzeşmesiyle oluşan kafiye türüdür. Örneğin 'sene' ve 'gene' kelimelerindeki 'ene' sesleri zengin kafiyedir.
Tunç KafiyeKafiyeyi oluşturan ses benzerliğinin üçten fazla olması ve kafiye olan kelimelerden birinin diğerinin sonunda aynen tekrar edilmesidir. Örneğin 'direk' ve 'indirek' kelimelerinde 'direk' sözcüğünün aynen yer alması tunç kafiyedir.
Cinaslı KafiyeSesçe aynı, anlamca ayrı olan kelimelerden veya kelime gruplarından yapılan kafiyelerdir. Örneğin 'kapımdaki asmaya / götürseler asmaya' mısralarındaki 'asmaya' kelimeleri cinaslı kafiye oluşturur.
Ana Kafiye (Ayak)Bir halk şiirinin bütün dörtlüklerinde belli bir plan dahilinde tekrarlanan mısra sonu ana kafiyesidir. Aşık şiirinde bu kavrama 'ayak' da denilmektedir.
Musammatİçerisinde mısra sonları dışında mısra içinde uygun yerlerde de kafiye (iç kafiye) bulunduran şiirlerdir. Divan ve halk şiirinde ortakca kullanılan bir ahenk özelliğidir.
Düz KafiyeKafiyelerin alt alta sıralandığı dizelerde görülen kafiye örgüsü düzenidir. Kafiyenin yarım, tam veya zengin olması bu örgü türünü değiştirmez (aaaa veya aaab gibi).
Çapraz KafiyeKafiyelerin birer dize aralıkla sıralandığı dizelerde görülen kafiye örgüsü düzenidir (abab gibi).
Nazım ŞekliŞiirin dış yapı özellikleri olan nazım birimi, nazmın hacmi, kafiye örgüsü ve ölçüsüne bağlı olarak geleneksel kalıplaşmış formların her biridir. Halk şiirinde mani, koşma ve destan temel nazım şekilleridir.
MâniTek dörtlükten oluşan, kafiye örgüsü aaxa biçiminde düzenlenen, genellikle hecenin 7'li veya 8'li kalıplarıyla yazılan halk şiiri nazım şeklidir.
KoşmaÇoğunlukla hecenin 8'li ve 11'li kalıplarıyla yazılan, en az iki en fazla dört dörtlükten oluşan en yaygın halk şiiri nazım biçimidir.
Kavuştak (Nakarat)Halk şiirinde (özellikle türkü ve koşma şarkılarda) dörtlük aralarında veya sonunda aynen tekrarlanan, ezberlemeyi kolaylaştıran ve vurguyu artıran bölümdür.
Tecnis KoşmaBütün kafiyeleri cinaslı kelimelerden oluşan, usta aşıkların maharet gösterdiği özel koşma türüdür.
Ayaklı KoşmaKoşmanın dörtlüklerinde mısralardan sonra beş heceli kısa ziyade (artık) mısraların eklenmesiyle oluşturulan yedekli koşma türüdür.
Destan (Nazım Şekli ve Türü)En az beş dörtlükten başlayıp sınırsız dörtlük sayısına sahip olan, koştigal veya mani tipi kafiye örgüsüyle kurulan, tarihsel, toplumsal veya mizahi konuları işleyen en uzun halk şiiridir.
Nazım TürüŞiirin konusu, şairin anlatım tutumu (eda), ezgisi ve nazım şekli gibi ölçütler dikkate alınarak belirlenen sınıflandırmadır. Güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıt başlıca nazım türleridir.
GüzellemeSevgi, doğa, güzel ve güzelliklerin övüldüğü, övmeye yönelik anlatım tutumuyla ve kendine has ezgilerle söylenen koşma türüdür.
Koçaklama (Yiğitleme)Yiğitlik, kahramanlık, savaş ve dövüş konularını işleyen, övmeye yönelik anlatım tutumuyla oluşturulan koşma türüdür; Köroğlu bu türün en büyük temsilcisidir.
TaşlamaToplumdaki haksızlıkları, aksaklıkları ve kişilerin kusurlarını alaya alarak, iğneleyici ve güldürücü bir dille eleştiren yermeye yönelik nazım türüdür.
VarsağıKendine has sert, dağlı bir dile ve özel ezgiye sahip olan, genellikle 8'li hece ölçüsüyle söylenen, kahramanın kendine güvenini ve meydan okumasını içeren koşma türüdür.
