Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Halk Hikâyeleri

Ünite 6: Dede Korkut, Meddah ve İstanbul Hikâyeleri — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Boy — Dede Korkut hikâyelerinde her bir hikâyeyi ifade etmek için kullanılan terimdir. Halk hikâyelerindeki 'fasıl' veya 'hikâye' kelimesinin Dede Korkut'taki karşılığıdır.

Kopuz — Ozanların elinden düşürmediği, Türklerde tanınma işareti olan geleneksel telli çalgıdır. Dede Korkut hikâyelerinde ve ozan geleneğinde merkezi bir yere sahiptir.

Kalı (Başlık Parası) — Eski Türk geleneklerinde kız isteme sırasında istenen ağır başlık bedelidir. Örneğin Deli Karçar'ın Banu Çiçek için istediği binlerce tek cins hayvan bu dönemin kalıntısıdır.

Alp Tipi Evlilik — Kahramanın gösterdiği yiğitlikler ve mücadeleler sonucunda eşini hak etmesi durumudur. Bamsı Beyrek ve Kan Turalı hikâyelerinde en güzel örnekleri görülür.

Oğuznâme — Oğuz Türklerinin boy tarihlerini, kahramanlıklarını ve efsanelerini anlatan eserlerin genel adıdır. Dede Korkut Kitabı en önemli Oğuznâme örneğidir.

Kırk İnce Belliki Kız — Dede Korkut ve halk hikâyelerinde hatunların ve bey kızlarının yanında bulunan, onların sırdaşı ve yoldaşı olan kırk kişilik cariye grubudur.

Sersuhana — Doğu Anadolu bölgesindeki halk hikâyelerinin başında yer alan tekerleme veya giriş bölümüdür. Âşıkların usta çırak ilişkisinde sıklıkla kullandığı kalıp ifadelerdir.

Fütüvvetnâme — Fütüvvet teşkilatının yapısını, kurallarını, adap ve erkânını kapsayan, esnaf ve zanaatkârlar ile meddahlar için nizamname niteliği taşıyan manzum veya mensur eserdir.

Meddah — Halkı güldüren, eğiten, hikâyeler anlatan, tek kişilik tiyatro sanatçısıdır. Elinde sopası ve mendiliyle kahvehanelerde veya sarayda hikâyeler icra eder.

Râvî — Fütüvvetnâmelere göre meddahlık sınıfına giren, büyüklerin şiirlerini ve başkalarının manzum sözlerini ezberleyip halka aktaran anlatıcıdır.

Kitabî Mensur Realist İstanbul Hikâyesi — XIX. yüzyılda İstanbul'da ortaya çıkan, IV. Murat dönemi olaylarını ve gerçekçi karakterleri işleyen, masalsı unsurlar yerine tesadüflere dayanan yazılı hikâye türüdür.

Beşik Kertmesi — Çocukların daha bebeklik veya beşik dönemindeyken aileleri tarafından birbirlerine nişanlanması âdetidir. Dede Korkut hikâyelerinde izlerine rastlanır.

Toy — Türk kültüründe bayram, şölen veya büyük ziyafet anlamlarına gelen toplu kutlama törenidir. Dede Korkut'ta açların doyurulduğu, çıplakların giydirildiği sosyal etkinliklerdir.

Yuğ — Eski Türklerde ölüm merasimlerinin ve yas törenlerinin adı olup, Türk şiiri ve folklorunun kökeni açısından büyük önem taşır.

Sığır — Eski Türklerin toplu olarak düzenledikleri sürek avı törenleridir. Bu törenler sonrasında av hikâyeleri anlatılarak nesilden nesile aktarılmıştır.

Şölen (Şeylan) — Eski Türklerde toplu yemek yeme, eğlenme ve kurban kesme amacıyla düzenlenen büyük bayram ve ziyafet törenleridir.

Baksı — Eski Türklerde şairlik, halk hekimliği ve büyü işlerini birlikte yürüten dinî ve kültürel liderlerden biridir.

Kam — Şamanist Türk topluluklarında ruhlarla iletişim kuran, hekimlik ve büyü yapan dinî tören yöneticisidir.

Şaman — Doğa üstü güçlerle ilişki kurabildiğine inanılan, ayinleri yöneten ve şifacılık yapan dinî figürdür.

Musahip — Padişahların yanından ayrılmayan, sohbet eden ve eğlendiren yakın adamı, dostu ve sırdaşıdır.

Batakhane — Realist İstanbul hikâyelerinde (örneğin Tayyarzâde) zenginleri kandırıp soyduktan sonra öldüren suç şebekelerinin mekânı olan tehlikeli yerdir.

Bezirgân — Uzak yerlere giderek ticaret yapan tüccar demektir. Dede Korkut ve halk hikâyelerinde kervanlarla seyahat eden önemli bir tiptir.

Varyant — Bir halk edebiyatı ürününün (destan, masal, hikâye) sözlü gelenekte yayıldıkça uğradığı değişikliklerle ortaya çıkan farklı kolları ve versiyonlarıdır.

Teberrük — Kutsal veya değerli sayılan bir nesneyi hatıra olarak saklama veya armağan etme eylemidir.

Bergüzar — Gurbete giden veya gelen birinin yakınlarına armağan olarak verdiği hatıra, yadigar nesnedir.