Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Osmanlı Türkçesi Grameri 1

Ünite 1: Arapça Kelime Yapımı: Kelime Kalıpları ve Çokluk Kategorisi — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 20 kelime var.

1 / 200 doğru

Aslî harflerinden üçüncüsü (son harfi) illet harfi olan kelime türüdür. Örneğin 'afv' veya 'sa'y' kelimeleri •••.

Zâd Harf — Kelime kökünü oluşturan aslî ••• dışındaki, yeni kelimeler türetmek amacıyla kelimenin başına, ortasına veya sonuna eklenen •••. Örneğin 'k-t-b' kökünden türetilen 'kâtib' kelimesindeki elif ••• zâd bir •••.

Vezin — Arapçada kelimelerin hangi kalıba göre türetildiğini gösteren model yapıdır. (ف ع ل) kök harfleri esasına dayanır; örneğin 'cehl' kelimesi 'fa'l' veznindedir.

Aksâm-ı Seb'a — Arapça kelimelerin aslî harflerinin niteliklerine göre ayrıldığı yedi kısmı ifade eden genel terimdir. Sâlim, mehmûz, muzâ'af, misâl, ecvef, nâkıs ve lefîf olmak üzere yedi gruba ayrılır.

Sahih Kelime — Aslî harflerinde illet harfleri (elif, vav, ye) bulunmayan ••• grubudur. Sâlim, mehmûz ve muzâ'af olmak üzere üç alt gruba ayrılır; örneğin 'darb' ••• sâlim bir •••.

Mu'tell Kelime — Aslî harflerinden biri veya ikisi illet harfi olan •••. Misâl, ecvef, nâkıs ve lefîf olmak üzere dört alt gruba ayrılır; örneğin 'kavl' ••• ecveftir.

Sâlim Kelime — Aslî harflerinden hiçbirinde elif, vav, ye veya hemze bulunmayan ve aynı cinsten iki harf barındırmayan •••. Örnek olarak 'hükm' ••• •••.

Mehmûz — Aslî harflerinden biri hemze olan kelime türüdür. Hemze kelimenin başında, ortasında veya sonunda yer alabilir; örneğin 'edeb' kelimesi •••.

Muzâ'af — Aslî harflerinin son iki harfi aynı olan (şeddeli okunan) kelimelerdir. Örneğin 'sebeb' veya 'tıbb' kelimeleri ••• grubuna girer.

Misâl — Aslî harflerinden ilk harfi vav veya ye olan mu'tell kelime türüdür. Örneğin 'va'z' veya 'yüsr' kelimeleri •••.

Ecvef — Aslî harflerinden ikinci harfi vav veya ye olan kelimelerdir. Örneğin 'kavl' veya 'sevk' kelimeleri ••• grubundadır.

Nâkıs — Aslî harflerinden üçüncüsü (son harfi) illet harfi olan kelime türüdür. Örneğin 'afv' veya 'sa'y' kelimeleri •••.

Lefîf — Aslî harflerinden herhangi ikisi illet harfi olan kelimelerdir. Örneğin 'vefâ' veya 'râyâ' kelimeleri ••• grubundandır.

Tesniye — Arapçada nesnenin veya öznenin iki adet oluşunu bildiren ikilik kategorisidir. +eyn veya +ân ekleriyle yapılır, örneğin 'tarafeyn' (iki taraf) kelimesidir.

Sâlim Çokluk (Cem'-i Sâlim) — Türkçedeki eklemeli ••• benzer şekilde, kelimenin sonuna +în, +ûn veya +ât eklenerek yapılan kurallı •••. Örneğin 'müslimîn' veya 'malûmât' kelimeleridir.

Mükesser Çokluk (Cem'-i Mükesser) — Kelimenin aslî harflerine çeşitli zâd harfler eklenip belirli vezinlere konulmasıyla elde edilen bükünlü (kırık) ••• türüdür. Örneğin 'kitâb' kelimesinin çoğulu olan 'kütüb' kelimesi gibidir.

Masdar — Fiillerden türeyen; hareket, oluş, kılış veya durum bildiren isim kategorisidir. Semâî (mücerred) ve kıyâsî (mezîdünfîh) olmak üzere ikiye ayrılır.

İsm-i Fâil — Fiilde belirtilen hareket veya oluşu yapan kişiyi veya nesneyi ifade eden isim türüdür. Türkçedeki '-yen, -yan, yazar' gibi anlamlara gelir, örneğin 'câhil' kelimesidir.

İsm-i Mef'ûl — Fiilde belirtilen hareketten etkilenen, işe maruz kalan nesneyi veya kişiyi ifade eden kelime türüdür. Örneğin 'mektûb' (yazılmış olan) kelimesidir.

İsm-i Tasgîr — İsimlerde küçültme kategorisini ifade eden kalıptır. Türkçedeki '+cık/+cük' eklerine benzer, küçük anlamı katar.

İsm-i Mekân — Fiilde belirtilen hareket veya işin gerçekleştiği yeri ifade eden kelime kategorisidir. Türkçedeki '+lık/+lik' ekine benzer, örneğin 'mekteb' kelimesidir.