Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Osmanlı Türkçesine Giriş 2

Ünite 2: Kelime Sınıfları II: Sıfatlar — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 20 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Berkitme Sıfatı — Nitelik yoğunluğunun bir kişi veya nesnede yüksek, çok yüksek derecelerde bulunduğunu karşılaştırmaya başvurmadan anlatan sıfatlardır. Metinden örnek vermek gerekirse, 'yemyeşil' veya 'gezegen' (durmadan gezip duran) kelimeleri berkitme sıfatıdır.

Mübâlağa Kalıpları — Arapçada birden çok kalıpla fiilden türetilmiş berkitme sıfatı üreten kalıplardır. Bu kalıplarla türetilen sıfatlara mübâlağa sıfatları denir; örneğin 'seyyâh' (çok gezen) veya 'kezzâb' (çok yalancı) bu gruptadır.

Küçültme Sıfatı — Nitelik yoğunluğunu düşük ve aşağı derecesiyle anlatan sıfatlardır. Türkçede -raḳ/-rek, -ca/-ce, -cıḳ/-cik gibi eklerle yapılır; örneğin 'küçükrek', 'uzunca' veya 'azacıḳ' küçültme sıfatıdır.

Belirtme Sıfatı — Bir nesneyi kendi asıl nitelikleriyle değil, gösterme, soru sorma, belirsizlik veya sayı gibi birtakım dış katma niteliklerle belirten ve sınırılandıran sıfatlardır. Örneğin 'bu taraf' veya 'hangi gün' ifadelerindeki kelimeler belirtme sıfatıdır.

Gösterme Sıfatı — Bir varlığın zamanca, mekânca ve zihince bulunduğu uzaklığa göre yerini göstererek belirten sıfatlardır. Metinde geçen 'bu', 'şu', 'ol', 'işbu' sözcükleri bu gruba girer.

Soru Sıfatı — Adları soru yoluyla belirten ve sınırılandıran sıfatlardır. Metindeki 'ḳaç kerre', 'hangi gün', 'ne vaḳt' ifadeleri soru sıfatlarına örnektir.

Belirsiz Sıfat — Adı tek bir varlığın adı olmaktan çıkarıp belirsizleştiren, genelleyerek tanıtan sıfatlardır. Örneğin 'âhar' (başka), 'dîger', 'fülân/falan' ve 'her' sözcükleri belirsiz sıfatlardır.

Sayı Sıfatı — Adları sayıları, sıraları, üleşme kümeleri, kesirleri veya toplulukları yönünden belirten sıfatlardır. Türkçe asıl sayı sıfatlarının yanı sıra Arapça 'ehad', 'isnân' ve Farsça 'yek', 'dü' gibi sayı sözcükleri de bu gruptadır.

Nispet (İlgi) Eki — Adların sonuna gelerek ilgi anlamı veren ve o ulusun dilini veya mensubiyetini bildiren eklerdir. Türkçede -ca/-ce ('Türkçe'), Arapçada -iyyun ve Farsçada -î okunarak sıfat ve zarf türetir.

Sıfat-Fiil (Eylemlık) — Fiil kök veya tabanlarından belirli eklerle türetilerek cümle içinde sıfat görevi üstlenen kelimelerdir. Osmanlı Türkçesinde -an/-en, -(y)ıcı/-(y)ici, -dıḳ/-dik ekleriyle yapılan sıfat-fiiller çok yaygındır.

Mef'ûl İsmi — Arapça üçlü ve arttırılmış fiillerden türetilen edilgen anlamlı sıfat-fiillerdir. Osmanlı Türkçesinde genellikle Türkçenin -an/-en, -mış/-miş veya -dıḳ/-dik ekli sıfat-fiilleriyle karşılanmıştır.