Ünite 6: Anlamlarına Göre Cümleler — Önemli Kavramlar

Yüklemi isim veya isim soylu kelimelerden oluşan, ek eylem alarak yargının gerçekleştiğini veya var olduğunu bildiren cümle türüdür. Örnek: 'İstanbul fethedildiği zaman çok harap bir şehirdi.'

Yüklemi çekimli bir fiil olan ve işin, oluşun veya hareketin gerçekleşmediğini '-mA-' olumsuzluk eki, 'değil' veya 'ne...ne' bağlacıyla bildiren cümledir. Örnek: 'Her kuşun eti yenmez.'

Yüklemi isim ya da isim soylu olan ve yargının yokluk ya da olumsuzluk bildirdiği, 'değil' ve 'yok' sözcükleriyle kurulan cümle türüdür. Örnek: 'Muhsin Çelebi... küçük ruhlu değildi.'

Yapısında olumsuzluk eki veya kelimesi barındırmadığı halde, bağlam veya soru kalıpları sebebiyle anlam olarak olumsuzluk bildiren cümlelerdir. Örnek: 'Ayol, benim dilim döner mi böyle şeylere?'

Soru yoluyla bilgi almayı, bir durumun olup olmadığını ya da bir düşüncenin kabul görüp görmediğini öğrenmeyi amaçlayan cümlelerdir. Örnek: 'Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer?'

İsimleri soru yoluyla belirten, soru anlamını isim öbekleri üzerinden sağlayan kelimelerdir. Örnek: 'Hangi bir belde-i hayâle gider, / Böyle sessiz ve kimsesiz, şimdi?'

İsimlerin yerini soru yoluyla tutan, kim, ne, nere gibi sorularla kurulan sözcüklerdir. Örnek: 'Aynalar, söyleyin bana, ben kimim?'

Fiillerin veya fiilimsilerin anlamını soru yoluyla niteleyen, zaman, durum veya sebep soran kelimelerdir. Örnek: 'Neye geç kaldın, Ağa?'

Cümlelere soru anlamı katmak için kullanılan 'mı, mi, mu, mü' ekleri veya 'hani' gibi edat gruplarıdır. Örnek: 'Hani Yunus Emre ki, kıyında geziyordu?'

Yüklemi emir kipinde çekimlenmiş olan, buyruk bildiren ve bazen dilek, istek, yalvarma anlamları da içeren cümlelerdir. Örnek: 'Haydi edebinle çık, git, çekil karşımdan!'

İçinde ünlem barındıran ya da mantıki bir yargıdan çok sevgi, korku, hayret, coşku gibi ani duyguları yansıtan cümlelerdir. Örnek: 'Eyvah, ne yer ne yâr kaldı!'

Bir metindeki cümle sayısının, cümleleri oluşturan ögelerin ve bu ögelerin içerisindeki kelime gruplarının ayrıntılı olarak incelenip belirlenmesidir.

Aynı kelimenin veya anlamca ilgili sözcüklerin peş peşe tekrarlanmasıyla oluşan ve genellikle zarf görevinde kullanılan kelime grubudur. Örnek: 'damla damla'.

Bir isim veya isim soyul sözcüğün sonuna edat getirilmesiyle kurulan, cümle içinde genellikle zarf veya yer tamlayıcısı olan gruptur. Örnek: 'bir zambak kadar'.