Ünite 2: Türkiye’de Anayasa Gelişmelerine Genel Bakış — Örnekler

1924 Anayasası döneminde, Meclis çoğunluğunu elinde bulunduran bir siyasi grup, azınlıkta kalanların itirazlarını dikkate almadan bir kanunu hızla yasalaştırabilir. Rousseau'nun genel irade anlayışından beslenen bu sistemde, çoğunluğun kararı 'yanılmaz' kabul edildiği için denge-fren mekanizmaları işletilmez ve azınlık hakları kolaylıkla kısıtlanabilir.

1961 Anayasası'nın getirdiği bu ilke, bir vatandaşın dernek kurma özgürlüğünü kısıtlayan bir kanun çıktığında devreye girer. Eğer kanun, dernek kurma hakkını tamamen kullanılamaz hale getirecek kadar ağır sınırlamalar getiriyorsa, anayasadaki 'hakkın özüne dokunulamayacağı' kuralı sayesinde mahkemeler bu düzenlemeyi iptal edebilir.

1961 Anayasası öncesinde, meclis tarafından çıkarılan bir kanun anayasaya aykırı olsa bile uygulanmaya devam ediyordu çünkü bunu denetleyecek bir mekanizma yoktu. Ancak 1961 Anayasası ile kurulan Anayasa Mahkemesi sayesinde, artık bir kanun anayasanın temel ilkeleriyle çeliştiğinde yargı yoluyla denetlenebilir ve hukuki geçerliliği sorgulanabilir hale gelmiştir.