Ünite 2: Türkiye’de Kentleşme — Önemli Kavramlar

Nüfusun küçük yerleşim birimlerinden doğrudan büyük şehirlere (İstanbul, Ankara gibi) akması sürecidir. Sanayileşme ile paralel gelişmeyen, daha çok göç odaklı bir büyüme biçimidir.

Devlet arazileri üzerine izinsiz ve ruhsatsız olarak kısa sürede inşa edilen, genellikle altyapıdan yoksun konutlardır. Türkiye'de hızlı iç göçün bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

İnsanları kırsal alandan ayrılmaya zorlayan faktörlerdir. Tarımda makineleşme, toprakların bölünmesi ve kırsal yoksulluk temel itici nedenlerdir.

Kentlerin sunduğu iş, eğitim, sağlık ve kültürel imkanlar gibi insanları kente çeken cazibe unsurlarıdır. 'Taşı toprağı altın' düşüncesi bu çekiciliğin sembolüdür.

Kentleşmeyi doğrudan başlatmasa da hızlandıran faktörlerdir. Ulaşım ağlarının gelişmesi ve kitle iletişim araçları (TV, gazete) kent yaşamının cazibesini kırsala taşır.

Bireylerin grup normlarına uymasını sağlayan baskı mekanizmasıdır. Köylerde aile ve çevre baskısı ile çok güçlü, kentlerde ise daha zayıftır.

Üretimin fabrikalarda, iş bölümü ve standartlaşma ile yapıldığı, zaman bilincinin ve dakikliğin öne çıktığı toplumsal yapıdır.

Resmi kayıtlara girmeyen, sigortasız ve düzensiz iş kollarını ifade eder. Kente göç eden vasıfsız kitlelerin temel geçim kaynağıdır.

Arazi kısıtlılığı ve hızlı nüfus artışı nedeniyle yatay yerleşim yerine çok katlı binaların inşa edilmesidir. Komşuluk ilişkilerini zayıflattığı savunulur.

Çarpık yapılaşmış veya gecekondu bölgelerinin yıkılarak yerine modern ve planlı konutların yapılması sürecidir. Genellikle yüksek rant beklentisiyle ilişkilendirilir.

Köy gibi küçük yerleşimlerde bireylerin benzer değerlere, inançlara ve yaşam tarzlarına sahip olduğu toplumsal yapıdır.

Kentlerde farklı kültürlerden, mesleklerden ve sosyal sınıflardan insanların bir arada yaşadığı çeşitlilik gösteren toplumsal yapıdır.

2. Dünya Savaşı sonrası ABD'nin Türkiye gibi ülkelere yaptığı ekonomik yardımlardır. Bu yardımların tarımda makineleşmeye yönlendirilmesi göçü tetiklemiştir.

Siyasi popülizm amacıyla, kaçak yapıların yasallaştırılması ve mülkiyet haklarının verilmesi sürecidir. Bu durum gecekondu yapımını teşvik etmiştir.

İnsanların birbirini tanıdığı, dayanışmanın ve yardımlaşmanın ön planda olduğu geleneksel yerleşim birimleridir.

Osmanlı toplum yapısında yönetim, yargı ve eğitim işlerinden sorumlu olan, medrese eğitimi almış sınıftır.

Osmanlı devlet yapısında askerî kanadı temsil eden, tımarlı sipahiler ve kapıkulu askerlerinden oluşan sınıftır.

Osmanlı bürokrasisinde idari görevleri yerine getiren memurlar sınıfıdır.

Kente göç eden ailelerin hayatta kalma ve zenginleşme sürecinde giriştikleri ekonomik faaliyetlerin toplamıdır.

Sanayi toplumunun bir gereği olarak, hayatın her alanında dakikliğin ve zaman planlamasının önem kazanmasıdır.

Bireylerin eğitim veya meslek yoluyla alt sosyal statüden daha üst bir ekonomik ve toplumsal statüye geçiş yapmasıdır.