Ünite 1: Tedarik Zinciri ve Lojistikte Temel Kavramlar

Küresel Lojistik Pazarı Büyüklüğü

Dünya genelinde lojistik sektörü pazarı 2009 yılı itibarıyla 6 trilyon USD büyüklüğe ulaşmıştır. Yapılan projeksiyonlar doğrultusunda bu değerin 2015 yılında 10 trilyon USD seviyesine çıkacağı öngörülmüştür. Bu durum, sektörün yıllık ortalama %10 gibi çok yüksek bir büyüme ivmesine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Üretim ve Lojistik Maliyet İlişkisi

Sanayi ve üretim sektörlerinde gerçekleştirilen her 1 USD'lik üretimin yaklaşık %15 ile %25 arasındaki kısmı doğrudan lojistik faaliyetlere harcanmaktadır. Bu yüksek oran, lojistik süreçlerin ürünün nihai maliyeti ve rekabet gücü üzerindeki belirleyici etkisini açıkça ortaya koymaktadır.

Lojistik Harcamalarında Taşımacılık Payı

Toplam lojistik maliyetleri analiz edildiğinde, en büyük harcama kaleminin taşımacılık faaliyetleri olduğu görülmektedir. Taşımacılık harcamaları, toplam lojistik maliyetlerinin yaklaşık %40'ını oluşturarak ilk sırada yer almaktadır.

Lojistik Harcamalarında Depolama Payı

Lojistik maliyetleri içerisinde taşımacılıktan sonraki en büyük ikinci pay depolama faaliyetlerine aittir. Depolama ve stok tutma işlemleri, toplam lojistik harcamalarının yaklaşık %25'lik kısmını oluşturmaktadır.

Anahtar Kavramlar

Lojistik YönetimiTedarik zinciri içindeki malzemelerin, hizmetlerin ve ilgili bilgilerin başlangıç noktasından tüketim noktasına kadar olan çift yönlü akışının ve depolanmasının etkin bir şekilde planlanması, uygulanması ve kontrol edilmesidir.

Tedarik Zinciri YönetimiMalzeme, bilgi ve sermaye akışlarının, hammadde tedarikçisinden nihai tüketiciye kadar olan tüm aşamalarda, zincirdeki tüm paydaşların değerini maksimize edecek şekilde entegre yönetilmesidir.

Dış Kaynak Kullanımı (Outsourcing)Bir firmanın kendi bünyesinde yürüttüğü veya yürütebileceği belirli süreçleri, uzun vadeli bir sözleşme kapsamında uzmanlığı olan harici bir hizmet sağlayıcı firmaya devretmesidir.

Zaman Faydası (Time Utility)Bir ürünün veya hizmetin, müşterinin ihtiyaç duyduğu ve talep ettiği tam doğru zamanda hazır bulundurulmasıyla lojistik süreçler tarafından yaratılan katma değerdir.

Yer Faydası (Place Utility)Bir ürünün, müşterinin onu tüketmek veya kullanmak istediği doğru coğrafi noktada hazır bulundurulmasıyla lojistik süreçler aracılığıyla sağlanan faydadır.

Lojistik Merkez (Lojistik Üs)Ulusal ve uluslararası düzeyde taşımacılık, depolama, elleçleme, ambalajlama ve gümrükleme gibi lojistik faaliyetlerin farklı işletmeciler tarafından organize bir bölgede yürütüldüğü alanlardır.

TEU (Twenty-foot Equivalent Unit)Lojistik merkezlerin ve limanların işlem hacimlerini ölçmek için kullanılan, 20 feet uzunluğundaki standart konteyner birimi cinsinden kapasite ifadesidir.

Lojistik Performans İndeksi (LPI)Dünya Bankası tarafından ülkelerin gümrük, altyapı, uluslararası sevkiyat, hizmet kalitesi, takip ve zamanlama gibi alanlardaki lojistik yetkinliklerini ölçmek için oluşturulan endekstir.

Intermodal TaşımacılıkAynı yükün, yükleme ve boşaltma yapılmadan, sadece taşıma kaplarının (konteyner vb.) değiştirilmesi yoluyla birden fazla taşıma modu kullanılarak nihai noktaya ulaştırılmasıdır.

Yüklerin KonsolidasyonuAynı yöne gidecek olan küçük miktarlı veya farklı müşterilere ait yüklerin, taşıma maliyetlerini düşürmek amacıyla tek bir büyük taşıma aracında birleştirilmesi işlemidir.

İtme Yaklaşımı (Stoğa Üretim)Gelecekteki talebin tahmin edilmesine dayanarak önceden yüksek miktarda üretim yapılması ve ürünlerin satış noktalarına yakın depolarda stoklanması esasına dayanan geleneksel yaklaşımdır.

Çekme Yaklaşımı (Tam Zamanında Üretim)Malzeme ve ürün akışının doğrudan kesinleşmiş müşteri talebine göre tetiklendiği, stok tutma ihtiyacını ve israfı en aza indirmeyi hedefleyen çağdaş yaklaşımdır.

ElleçlemeDepo veya terminal içinde malzemelerin forklift, transpalet gibi araçlarla veya elle yüklenmesi, boşaltılması, yerinin değiştirilmesi, paketlenmesi ve etiketlenmesi faaliyetlerinin tümüdür.

Veri (Data)Bir organizasyon için önem taşıyan olaylar, işlemler veya nesneler hakkında toplanmış, henüz işlenmemiş ve tek başına doğrudan bir anlam ifade etmeyen ham gerçeklerdir.

Enformasyon (Information)Ham verilerin belirli bir amaç doğrultusunda analiz edilip, düzenlenip ve işlenerek kullanıcılar için anlamlı ve karar vermeye yardımcı bir forma getirilmiş halidir.

Bilgi (Knowledge)Enformasyonun deneyim, bağlam ve yorumlama süzgecinden geçirilerek eyleme dönüştürülebilir, karar süreçlerinde doğrudan sonuç üretebilir hale getirilmiş rafine şeklidir.

RFID (Radyo Frekansı ile Tanımlama)Ürünlerin üzerine yerleştirilen mikroçipli etiketlerin, radyo dalgaları aracılığıyla temas olmadan uzaktan okunarak otomatik olarak takip edilmesini sağlayan teknolojidir.

EDI (Elektronik Veri Transferi)Ortak iş yapan farklı firmaların bilgisayar sistemleri arasında, fatura veya sipariş gibi ticari belgelerin insan müdahalesi olmadan standart formatta aktarılmasıdır.

Sipariş Çevrim SüresiMüşterinin siparişi verdiği andan başlayıp, siparişin hazırlanması, gönderilmesi ve müşteriye hasarsız bir şekilde teslim edilmesine kadar geçen toplam süredir.

Ters Lojistik (Reverse Logistics)Ürünlerin nihai tüketim noktasından (müşteriden) geri kazanım, iade, tamir, geri dönüşüm veya bertaraf amacıyla tedarik zinciri boyunca geriye doğru hareket ettirilmesi sürecidir.

Ana Faaliyet (Core Business)Bir firmanın pazarda rekabet avantajı sağladığı, en yetkin ve uzman olduğu, işletmenin varoluş nedenini oluşturan temel iş ve süreçleridir.

Diğer Önemli Bilgiler

Rotterdam Limanı İşlem Hacmi

Avrupa'nın en büyük deniz limanı odaklı lojistik üssü olan Rotterdam'da işlem gören yıllık mal hacmi yaklaşık 11 milyon TEU düzeyindedir. Bu devasa miktar, Türkiye'nin tüm limanlarından gerçekleştirdiği toplam dış ticaret hareketinin (5.8 milyon TEU) neredeyse iki katına denk gelmektedir.

LPI 2010 Almanya Başarısı

Dünya Bankası'nın 2010 yılı Lojistik Performans İndeksi (LPI) değerlendirmesinde Almanya, 5 tam puan üzerinden 4.11 skor elde ederek dünya genelinde birinci sıraya yerleşmiştir. Almanya'yı sırasıyla Singapur, İsveç ve Hollanda takip etmiştir.

Türkiye Lojistik Pazarının Gelişimi

Türkiye'de lojistik pazarının büyüklüğü 2008 yılında 60 milyon USD olarak tahmin edilirken, hızlı bir gelişimle 2011 yılında 100 milyon USD sınırını aşmıştır. Sektör Türkiye'de yıllık %10-15 civarında istikrarlı bir büyüme sergilemektedir.

Türkiye Dış Ticaret Hacmi Sıçraması

Türkiye'nin toplam dış ticaret hacmi 2000 yılındaki 80 milyar USD seviyesinden, 2008 yılında büyük bir sıçrama gerçekleştirerek 300 milyar USD seviyesine yükselmiştir. Bu artış, lojistik hizmetlere olan talebi doğrudan tetiklemiştir.

Türkiye'nin LPI 2010 Karnesi

Dünya Bankası'nın 2010 LPI raporunda Türkiye 3.22 genel puanla 155 ülke arasında 39. sırada yer almıştır. Türkiye en yüksek puanını 'Zamanında Teslim' (3.94) kriterinden alırken, en düşük puanını 'Gümrükleme İşlemleri' (2.08) kriterinden almıştır.

Türkiye Dış Ticaretinde Denizyolu Hakimiyeti

TÜİK'in 2009 yılı verilerine göre Türkiye'nin uluslararası dış ticaret taşımalarında en çok tercih edilen mod %54 pay ile denizyoludur. Denizyolunu sırasıyla %31 ile karayolu, %9 ile havayolu ve %1 ile demiryolu taşımacılığı izlemektedir.

Türkiye İçi Taşımalarda Karayolu Oranı

Türkiye sınırları içerisinde gerçekleştirilen yurtiçi yük taşımacılığı faaliyetlerinin %90'dan fazlası karayolu modu ile yapılmaktadır. Bu durum, Türkiye'nin iç lojistikte karayolu altyapısına ne kadar yüksek oranda bağımlı olduğunu göstermektedir.

Avrupa Birliği İçi Taşımacılık Mod Dağılımı

Avrupa Birliği sınırları içerisinde gerçekleştirilen tüm taşımacılık faaliyetlerinin yaklaşık %45'i karayolu taşımacılığı ile icra edilmektedir. Bu oran, gelişmiş demiryolu ağlarına rağmen karayolunun esnekliğinin Avrupa'da da tercih edildiğini kanıtlar.

Kötü Müşteri Hizmetlerinin Ticari Sonuçları

Lambert ve arkadaşlarının araştırmasına göre, kötü yönetilen müşteri hizmetleri nedeniyle ticari müşterilerin %29'u iş hacmini azaltmakta, %26'sı şikayette bulunmakta ve %18'i tedarikçiyle olan iş ilişkisini tamamen sonlandırmaktadır.

Kötü Müşteri Hizmetlerinin Bireysel Sonuçları

Lojistik ve müşteri hizmetlerindeki aksaklıklar karşısında bireysel müşterilerin %31'i alışverişi farklı bir mağazadan yapmayı tercih etmekte, %26'sı ise doğrudan başka bir markanın ürününe yönelerek mevcut markayı terk etmektedir.

Hava Limanı Odaklı Küresel Lojistik Üsler

Dünya ticaretinde havayolu taşımacılığının merkez üssü haline gelmiş en önemli hava limanı odaklı lojistik merkezler Frankfurt (Almanya), Singapur ve New York (Amerika Birleşik Devletleri) olarak öne çıkmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

LPI (Lojistik Performans İndeksi) kriterlerini mutlaka ezberleyin; sınavda hangisinin bu kriterlerden biri olduğu veya olmadığı sıklıkla sorulur.
Türkiye'nin LPI puanlarında en güçlü olduğu alanın 'Zamanında Teslim' (3.94), en zayıf olduğu alanın ise 'Gümrükleme' (2.08) olduğunu unutmayın.
Lojistik maliyetleri içinde en büyük payın Taşımacılığa (%40), ikinci büyük payın ise Depolamaya (%25) ait olduğunu rakamsal olarak aklınızda tutun.
Zaman faydası (doğru zamanda bulunma) ve Yer faydası (doğru yerde bulunma) kavramlarının tanımlarını karıştırmayın; sınavda senaryo üzerinden sorulabilir.
Intermodal taşımacılığın tanımını iyi bilin; yükün kabının değiştirilmeden birden fazla modla taşınması anahtar kelimedir.
Veri, Enformasyon ve Bilgi hiyerarşisini unutmayın; veri işlenmemiş ham gerçektir, enformasyon işlenmiş anlamlı veridir, bilgi ise eyleme dönüştürülebilir rafine halidir.