Ünite 8: Bakım Süreçleri

İkinci Dünya Savaşı Sonrası Dönüm Noktası

Çağdaş bakım konseptinin bugünkü biçimine dönüşmesi İkinci Dünya Savaşı sonrasında ivmelenmiştir. Bunun temel sebebi, teknik, idari, mali ve yasal bakım maliyetlerinin 20. yüzyılın ortalarından sonra kullanıcılar üzerinde büyük bir yük oluşturmaya başlamasıdır.

1950'ler ve Düzeltici Bakım

Teknolojinin artan gelişimine paralel olarak bakımda ilk kayda değer değişimler 1950'lerden sonra görülmüştür. Bu dönemde hemen tüm bakım eylemleri düzeltici nitelikteydi ve bakım, şikayet edilen ancak kaçınılmaz bir maliyet kalemi olarak görülüyordu.

1960'larda Önleyici Bakım Devrimi

1960'lara gelindiğinde mekanik aksamda görülen arızaların kullanım süresine veya tekrarına bağlı olduğu fark edilmiş ve önleyici bakım konseptine geçilmiştir. Amaç, önleyici eylemlerle arızaların oluşmasına engel olarak uzun vadede maliyet tasarrufu sağlamaktı.

1980 Sonu ve 1990 Başlarında Eş Zamanlı Mühendislik

1980'lerin sonunda ve 1990'ların başında 'eş zamanlı mühendislik' ve 'ömür devri mühendisliği' çalışmalarının başlamasıyla bakım ihtiyaçları tasarım ve üretim süreçlerine entegre edilmeye başlanmıştır.

Anahtar Kavramlar

BakımBir sistemin önceden belirlenen çalışma koşullarında faal halde tutulması için gerekli tüm yenileme ve onarım faaliyetleridir. Başka bir deyişle, olası bir arızadan önce sistemi faal durumda bulundurmak için gereken faaliyetlerin bütünüdür.

OnarımBakım faaliyetlerinin bir alt bileşeni olup, arıza belirledikten sonra arızayı gidermek için yapılan tüm faaliyetlerdir. Örneğin, makinede bir parça kırıldıktan sonra yapılan değiştirme işlemi onarımdır.

ArızaSistemin işlevini yerine getirmesine engel olan tüm sorunlar olarak tanımlanır ve ELD süreçlerinde sistemin sürdürülebilirliğinin önündeki en önemli engellerden biridir.

Önleyici BakımMekanik aksamda görülen arızaların kullanım süresine veya tekrarına bağlı olduğunun fark edilmesiyle 1960'larda geçilen, arızaların oluşmasına engel olmayı ve uzun vadede maliyet tasarrufu sağlamayı amaçlayan bakım konseptidir.

Proaktif BakımÜretim sürecinin daha ilk aşamalarında bakımı dikkate alan, olası olumsuz sonuçlardan kaçınmak için tasarım ve üretim süreçlerine bakımı entegre eden güncel bir yaklaşımdır.

Potansiyel Arıza Noktası (P1)Arızanın olmak üzere veya olmaya henüz başladığı durumu temsil eden noktadır. Örneğin bir makinede titreşimin artmaya başladığı an P1 noktası olarak kabul edilir.

(P-F) AralığıPotansiyel arıza olasılığının başladığı andan (P1) fonksiyonun arıza nedeniyle tamamen yok olduğu ana (F1) kadar olan süreci ifade eden arıza gelişim sürecidir. Koşullu bakım görevleri bu aralık içinde yapılmalıdır.

Holistik YaklaşımBakım bütçesini, çevre ile ilgili yasal düzenlemeleri göz önünde bulundururken işçi sağlığı ve güvenliği tedbirleri almayı ve fiziksel varlıkların ömür devirlerini maksimize etmeyi amaçlayan bütünsel bir bakış açısıdır.

Güven Merkezli Bakım (RCM)Makine ve teçhizatın fonksiyonel olmasından ziyade sistemin fonksiyonel olmasına odaklanan, havacılık kökenli ve şimdiye kadar geliştirilmiş en etkin bakım konseptlerinden biridir.

Arıza Bazlı Bakım (FBM)Taktik seviyede uygulanan ve arıza meydana geldikten sonra müdahale edilmesini öngören geleneksel bakım politikalarından biridir.

Koşul Bazlı Bakım (CBM)Sistemin çalışma koşullarının ve performansının izlenerek eşik değerlere göre bakım planlanmasını sağlayan taktik seviyedeki bakım politikalarından biridir.

İş Zaman StandartlarıBakım sürecinde yapılması planlanan işlerin, somut bir faaliyetin işi yapanın tecrübe ve becerisi dikkate alınarak mevcut imkanlarla tamamlanması için gereken optimum sürenin belirlenmesidir.

RCM IIHavacılık uygulamaları ile başlayan RCM'in 1990'lı yıllardan sonra diğer sektörlere uyarlanan versiyonudur; bu sürümle birlikte 'teknik olarak fizibil' terimleri yerine 'uygulanabilir' ve 'etkili' terimleri kullanılmaya başlanmıştır.

Diğer Önemli Bilgiler

RCM'in Havacılık Sektöründeki Doğuşu

Güven Merkezli Bakım'ın (RCM) ilk uygulaması 1960'larda ABD havacılık endüstrisinde gerçekleşmiştir. Daha sonra askeri havacılık sektörüne ve nükleer tesisler gibi yüksek risk taşıyan alanlara uyarlanmıştır.

RCM II ve Küresel Yayılım

Havacılık uygulamaları ile başlayan RCM'in 1990'lı yıllardan sonra diğer sektörlere uyarlanan versiyonu RCM II olarak anılmaktadır. Günümüzde 40'tan fazla ülkede madencilik, üretim, petro-kimya ve demiryolları gibi 1000'den fazla alanda uygulanmaktadır.

Otomotiv Sektöründe Bakım Aralıkları Gelişimi

Yaklaşık 20 yıl önce sıfır kilometre alınan bir otomobil 1000 veya 5000 km aralığında ilk bakımına girerken, günümüzde üretilen bazı otomobiller 30 bin km sonra ilk bakıma ihtiyaç duymaktadır.

RCM Faydaları: Tesis Kullanımı ve Süre Artışı

RCM uygulamaları neticesinde tesis kullanımı yüzde 2 ile 10 arasında artarken, iki bakım arasındaki süre ise yüzde 60 ile 300 oranında artış gösterebilmektedir.

RCM Faydaları: Planlı Bakım Seviyeleri

Güven Merkezli Bakım programının optimizasyonu sayesinde planlı bakım seviyelerinde yüzde 10 ile 50 arasında düşüş elde edilebilmekte ve pahalı ekipmanların ömrü uzatılabilmektedir.

Sınavda Dikkat Et

Bakım ve onarım kavramlarını karıştırmayın; onarım, bakımın bir alt bileşenidir ve arıza belirdikten sonra yapılır.
Şekil 6.1'deki P1 (potansiyel arıza) ile F1 (hizmet dışı kalma) arasındaki (P-F) aralığının arıza gelişim süreci olduğunu unutmayın.
Bakım kararlarının stratejik, taktik ve operatif olmak üzere üç seviyede alındığını ve her seviyenin kapsamını iyi ezberleyin.
Bakım prensiplerinden 'arşiv bilgisine sahip olmak' ilkesinin tecrübelerin aktarılmasını sağladığını sınavda ayırt edebilmeniz önemlidir.
RCM'in (Güven Merkezli Bakım) ilk olarak havacılık sektöründe başladığını ve makineden ziyade sistemin fonksiyonelliğine odaklandığını unutmayın.
Yedek parça maliyetlerinin bakım faaliyetleri içinde en yüksek tutan kalemlerden biri olduğunu ve performans maliyet dengesini gözeten sorulara dikkat edin.