← Ünite 2
Gümrük Mevzuatı

Ünite 2: Gümrük İşlemleri ve Aşamaları

26190 Sayılı İhracat Yönetmeliği
06.06.2006 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan bu yönetmelik, Türkiye'de ihracatçı sıfatının kazanılması, ihracat şekilleri ve gümrük idarelerinin uygulayacağı kuralları yasal çerçeveye oturtmuştur.
Konsinye İhracatta 1 Yıllık Süre Sınırı
Konsinye ihracat yoluyla gönderilen malların gümrük sınırından çıkışından itibaren 1 yıl içinde kesin satışının yapılması zorunludur. Haklı gerekçelerle bu süre en fazla 2 yıl daha uzatılabilir.
Katma Değer Vergisi Kanunu Madde 11
3065 Sayılı KDV Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca mal ve hizmet ihracatı KDV'den istisna edilmiştir. İhracatçılar, üretim sürecinde yüklendikleri KDV'yi vergi dairesinden iade olarak talep edebilirler.
1567 Sayılı Kanun ve Kambiyo Mevzuatı
Türk Parasının Kıymetinin Korunması Hakkında 1567 Sayılı Kanun, dış ticarette ihracat bedellerinin yurda getirilmesi ve ithalat bedellerinin transferine dair yasal yaptırımları düzenler.

Anahtar Kavramlar

İhracatçıİhraç edeceği mala göre ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine üye olan, vergi numarasına sahip gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişilik statüsüne sahip olmamakla birlikte yürürlükteki mevzuat hükümlerine istinaden hukuki tasarruf yapma yetkisi tanınan ortaklıklardır.
İntaç (Fiili İhracat)İhracat rejimine uygun olarak gümrük işlemleri tamamlanan eşyanın Türkiye Gümrük Sınırını fiilen terk ettiği veya gümrük idaresinin Gümrük Beyannamesini kapattığı andır.
Döviz Alım Belgesi (DAB)İhracatçının döviz cinsinden gelen ihracat bedelini yetkili bankalar veya özel finans kurumları vasıtasıyla Türk Lirasına dönüştürdüğünü gösteren ve kambiyo taahhüdünü kapatan belgedir.
Döviz Satım Belgesi (DSB)İthalatçının ithalat bedelini yurt dışına transfer etmek amacıyla bankalar aracılığıyla döviz satın aldığını gösteren ve ithalattan kaynaklanan kambiyo taahhüdünü kapatan belgedir.
Proforma FaturaKesin ticari fatura niteliği taşımayan, ihracatçı ve ithalatçı arasında yapılan anlaşmanın detaylarını, fiyatını ve şartlarını gösteren sözleşme niteliğindeki ön faturadır.
KonşimentoDenizyolu taşımacılığında kullanılan, malların taşıyıcı tarafından teslim alındığını ve belirtilen varış limanına taşınacağını taahhüt eden kıymetli evrak niteliğindeki taşıma senedidir.
CMR (Karayolu Hamule Senedi)Uluslararası karayolu taşımacılığında CMR Sözleşmesi hükümlerine göre düzenlenen, malların taşıyıcı tarafından teslim alındığını gösteren kıymetli evrak hükmündeki belgedir.
CIM (Demiryolu Hamule Senedi)Uluslararası demiryolu taşımacılığında kullanılan, nakliye firması veya acentesi tarafından onaylandığında taşımayla ilgili sorumluluğun nakliyeciye geçtiğini gösteren belgedir.
Havayolu KonşimentosuHavayolu taşımacılığında kullanılan, kıymetli evrak niteliğinde olan ve havayolu nakliye firmasının malları teslim aldığını tevsik eden taşıma senedidir.
Ordino Belgesiİthalatta varış limanına gelen eşyanın, lojistik firma tarafından orijinal konşimento karşılığında ithalatçıya teslim edildiğini gösteren teslim talimatı belgesidir.
Dahilde İşleme Rejimi (DİR)İhracatı artırmak amacıyla, ihraç edilecek ürünlerin üretiminde kullanılacak yabancı girdilerin gümrük vergilerinden muaf veya teminatla geçici olarak ithal edilmesine izin veren ekonomik etkili gümrük rejimidir.
Hariçte İşleme Rejimi (HİR)Serbest dolaşımdaki Türk menşeli veya millileşmiş eşyanın işlenmek, tamir edilmek veya yenilenmek üzere geçici olarak ihraç edilmesini ve geri dönüşte gümrük vergisi muafiyetinden yararlanmasını sağlayan rejimdir.
Gümrük AntreposuGümrük gözetimi altında bulunan eşyanın veya ihraç edilmek kaydıyla konulan serbest dolaşımdaki eşyanın muhafaza edildiği genel veya özel yerlerdir.
Sınır Ticareti BelgesiSınır illerinde en az iki yıldır yerleşik olan esnaf ve tacirlere, sınır ticareti kapsamında ithalat ve ihracat yapabilmeleri için valilikler tarafından düzenlenen belgedir.
İthalat Uygunluk BelgesiSınır ticareti kapsamında ithalat yapmak isteyen esnaf ve tacir adına, her bir ürünün ithalatı için İl Değerlendirme Komisyonu tarafından düzenlenen belgedir.
Transit TicaretTürkiye Gümrük Bölgesi dışındaki bir ülkeden satın alınan malın, Türkiye üzerinden transit olarak veya doğrudan doğruya üçüncü bir ülkeye satılması işlemidir.
Bedelsiz İhracatKarşılığında yurt dışından herhangi bir bedel veya döviz getirilmesi zorunluluğu bulunmayan, numune, hediye veya garanti kapsamındaki parça gönderimlerini içeren ihracat türüdür.
Konsinye İhracatKesin satışı daha sonra yapılmak şartıyla, dış alıcılara, komisyonculara veya şubelere mal gönderilmesi esasına dayanan ihracat şeklidir.
Serbest Dolaşımdaki EşyaTamamıyla Türkiye Gümrük Bölgesinde elde edilen veya ithalat vergileri ödenerek Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi kapsamında millileştirilmiş olan eşyadır.
Gümrük BeyanıBelirli bir eşyanın, ilgili kişi tarafından gümrük idaresine bildirilerek belirli bir gümrük rejimine tabi tutulması talebini ifade eden işlemdir.
Devam Formuİhracat veya ithalat beyannamesinde birden fazla kalem mal bulunması durumunda, ana beyannameye eklenen ve en fazla 3 adet kullanılabilen dijital formdur.
Ekli ListeAynı faturada 10'dan fazla farklı GTİP numarasına sahip ürün bulunması durumunda, devam formu yerine kullanılan ve dijital ortama yüklenen detaylı ürün listesidir.
ATA KarnesiEşyanın gümrük vergilerinden muaf olarak geçici ithalatını ve geçici ihracatını sağlayan, uluslararası geçerliliği olan gümrük belgesidir.
Gümrük Sınırı (Hattı)Türkiye'nin siyasi sınırları ile birlikte serbest bölgeleri ve diplomatik alanları da kapsayan, gümrük denetimlerinin başladığı ve bittiği sınırlardır.

Diğer Önemli Bilgiler

3218 Sayılı Serbest Bölgeler Kanunu

1985 yılında 18785 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan bu kanun, serbest bölgelerin kurulması, işletilmesi ve bu bölgelerde uygulanacak gümrük ve vergi muafiyetlerinin sınırlarını belirler.

Dahilde İşleme Rejimi Kararı (2005/8391)

25.01.2005 tarihinde yürürlüğe giren 8391 sayılı bu karar, dünya piyasalarından gümrüksüz hammadde temin ederek ihracatı artırmayı ve uluslararası rekabet gücü kazandırmayı amaçlar.

Hariçte İşleme Rejimi Kararı (2011/2094)

2011 yılında revize edilen 2094 sayılı karar, Türkiye'deki üreticilerin ekonomik çıkarlarını koruyarak, serbest dolaşımdaki malların işlenmek üzere geçici ihracatını ve muafiyetli dönüşünü düzenler.

Geçici İthalat Sözleşmesi (İstanbul Sözleşmesi)

Türkiye'nin 31 Mart 2004 tarihli ve 5108 sayılı kanunla onaylayarak taraf olduğu bu uluslararası sözleşme, ATA Karnesi uygulamalarının ve geçici ithalat rejiminin temelini oluşturur.

Sınır Ticaretinde En Az 2 Yıl Yerleşik Olma Şartı

Sınır Ticaretinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğ kapsamında sınır ticareti yapacak esnaf ve tacirlerin, sınır illerinde en az 2 yıldır yerleşik olarak faaliyet gösteriyor olması zorunludur.

İhracat Beyannamelerinde Dijital Dönüşüm Tarihi

Ticaret Bakanlığı'nın 24.05.2019 tarihinde Gümrük Yönetmeliği'nde yaptığı değişiklikle, kağıt ortamında onaylanması gerekenler dışındaki tüm ihracat beyannameleri dijital ortama taşınmıştır.

Gümrük Beyannamesinde Devam Formu Sınırı

İhracat rejiminde bir gümrük beyannamesinin ekinde en fazla 3 adet Devam Formu yer alabilir. Bu formlar beyannamede en fazla 10 farklı GTİP numaralı eşyanın beyan edilmesine izin verir.

Fuar İhracatında 15 Günlük Bildirim Süresi

Yurt dışı fuar ve sergilere gönderilen malların çıkışına ilişkin gümrük beyannamesinin bir örneği, fiili ihracat tarihinden itibaren 15 gün içinde ilgili İhracatçı Birliği'ne gönderilmelidir.

4458 Sayılı Gümrük Kanunu

Türkiye Gümrük Bölgesi sınırlarını, gümrük rejimlerini, beyan usullerini ve gümrük vergilerinin tarh ve tahakkuk işlemlerini düzenleyen temel kanundur.

Türk-Eximbank Taahhütleri

Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş. tarafından ihracatı teşvik amacıyla verilen kredilerden yararlanan ihracatçıların, ihracat gerçekleştikten sonra bu taahhütlerini kapatması zorunludur.

Sınır Ticareti Belgesi Onay Süresi

İl Değerlendirme Komisyonu tarafından incelenen sınır ticareti başvuruları uygun bulunduğu takdirde, Valilik tarafından 10 iş günü içerisinde onaylanarak belge düzenlenir.

Sınavda Dikkat Et

  • İhracat ve ithalat süreçlerindeki aktif/pasif adımları karıştırma; gümrük mevzuatını ilgilendiren tüm işlemler pasif adımlar içinde yer alır.
  • Proforma faturanın kesinlikle ticari bir fatura olmadığını, sadece sözleşme niteliği taşıyan bir ön belge olduğunu unutma.
  • İhracatta kambiyo taahhüdünün kapatılması için Döviz Alım Belgesi (DAB), ithalatta ise Döviz Satım Belgesi (DSB) düzenlenmesi gerektiğini aklında tut.
  • Taşıma modlarına göre belgeleri eşleştir: Denizyolu için Konşimento, Karayolu için CMR, Demiryolu için CIM ve Havayolu için Havayolu Konşimentosu kullanılır.
  • Gümrük beyannamesinde 10 kaleme kadar Devam Formu (en fazla 3 adet), 10 kalemden fazlası için ise Ekli Liste kullanıldığını unutma.
  • Sınır ticaretinde 'en az 2 yıl yerleşik olma' şartı ve ithalat için 'İthalat Uygunluk Belgesi' alınması zorunluluğu sınavda sıkça sorulur.