← Ünite 3
Gümrük Mevzuatı

Ünite 3: Gümrük Rejimleri ve Temel Unsurları

24 Mayıs 2019 Yönetmelik Değişikliği
Bu tarihte yapılan Gümrük Yönetmeliği değişikliği ile ihracat beyannameleri ekinde yer alan belgelerin gümrük idaresine kağıt ortamında ibraz edilme zorunluluğu kaldırılarak dijitalleşme sağlanmıştır.
1999 PAAMK Anlaşması
Türkiye'nin 1999 yılında imzaladığı Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyon Sistemi anlaşması ile A.TR ve EUR.1 dolaşım belgeleri ihracat gümrükleme süreçlerinde resmi olarak onaylanmaya başlanmıştır.
İthalat Beyannamesi Sayfa Düzeni
Matbu olarak bastırılan 8'li takım gümrük beyannamesinin son 3 sayfası olan 6., 7. ve 8. sayfaları kopartılarak ithalatta gümrük beyannamesi olarak kullanılır.
Devam Formu Sınırı
İthalat işlemlerinde bir gümrük beyannamesinin ekinde, farklı GTİP numarasına sahip eşyaların beyanı amacıyla en fazla 3 adet Devam Formu kullanılmasına izin verilir.

Anahtar Kavramlar

BİLGE SistemiTicaret Bakanlığı tarafından gümrük işlemlerinin bilgisayar ortamında yürütülmesi, beyannamelerin tescili ve takibi amacıyla kullanılan merkezi otomasyon sistemidir.
GET-APPGümrük işlemlerinde beyanname eki belgelerin dijital ortamda gümrük idaresine sunulmasını, izlenmesini ve arşivlenmesini sağlayan web tabanlı uygulamadır.
Devam FormuGümrük beyannamesine konu olan eşyanın birden fazla kalemden oluşması ve tek bir GTİP numarası altında beyan edilememesi durumunda kullanılan ek formdur.
Ekli ListeAynı ithalat veya ihracat faturasında 10'dan fazla farklı GTİP numarasına sahip eşya bulunması durumunda, Devam Formu yerine kullanılan detaylı döküm listesidir.
Çeki ListesiTaşıma aracına yüklenen eşyanın ambalaj türü, adetleri, kap numaraları, net ve brüt ağırlıkları gibi paketleme detaylarını gösteren belgedir.
A.TR Dolaşım BelgesiTürkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamında, sanayi ürünlerinin serbest dolaşım durumunu gösteren ve gümrük indiriminden yararlanmayı sağlayan belgedir.
EUR.1 Dolaşım BelgesiTürkiye ile Serbest Ticaret Anlaşması (STA) olan ülkelere yapılan ihracatta, tarım ve AKÇT ürünleri için gümrük vergisi muafiyeti sağlayan dolaşım belgesidir.
Menşe ŞahadetnamesiUluslararası ticarete konu olan eşyanın üretildiği veya son esaslı değişikliğe uğradığı ülkeyi (ekonomik milliyetini) gösteren resmi belgedir.
Gümrük Kıymet Bildirim Formuİthal edilen eşyanın gümrük vergisi matrahını oluşturacak kıymetinin tespiti için ithalatçı tarafından doldurulan ve tüm masraf kalemlerini içeren formdur.
CMR SenediKarayolu taşımacılığında kullanılan, gönderici ile taşıyıcı arasında yapılan taşıma sözleşmesini ve eşyanın teslim alındığını belgeleyen uluslararası hamule senedidir.
KonşimentoDenizyolu taşımacılığında taşıyan tarafından düzenlenen, eşyanın teslim alındığını gösteren ve mülkiyeti temsil eden ciro edilebilir kıymetli evraktır.
CIM BelgesiDemiryolu taşımacılığında kullanılan, demiryolu idaresi ile gönderici arasında yapılan taşıma sözleşmesini kanıtlayan Demiryolu Hamule Senedidir.
KKDFKaynak Kullanımı Destekleme Fonu; vadeli ithalat işlemlerinde ithalat bedeli üzerinden %6 oranında tahsil edilen fon kesintisidir.
Dahilde İşleme Rejimi (DİR)İhraç edilecek mamullerin üretiminde kullanılacak yabancı menşeli girdilerin gümrük vergilerinden muaf olarak geçici ithal edilmesini sağlayan teşvik sistemidir.
Şartlı Muafiyet SistemiDİR kapsamında ithal edilen girdilerin gümrük vergilerinin teminata bağlanarak askıya alınması ve ihracat taahhüdü gerçekleştiğinde teminatın iade edilmesi yöntemidir.
Geri Ödeme SistemiDİR kapsamında ithal edilen girdilerin vergilerinin ithalatta ödenmesi, ihracat gerçekleştikten sonra ise ödenen bu vergilerin geri talep edilmesi yöntemidir.
Eşdeğer MalDİR kapsamında ithal girdi yerine kullanılabilen, ithal girdiyle aynı ticari, teknik ve kalite özelliklerine ve aynı ilk 8 haneli GTİP numarasına sahip serbest dolaşımdaki maldır.
Döviz Kullanım Oranı (DKO)Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında ithal edilen girdilerin CIF değerinin, ihraç edilecek mamullerin FOB değerine olan ve genellikle %80'i aşmaması gereken yüzdesel oranıdır.
Hariçte İşleme Rejimi (HİR)Serbest dolaşımdaki eşyanın işlenmek veya tamir edilmek üzere geçici ihraç edilmesi ve işlem görmüş ürün olarak vergi muafiyetiyle geri ithal edilmesini sağlayan rejimdir.
Gümrük Antrepo RejimiSerbest dolaşımda olmayan eşyanın gümrük vergileri ödenmeksizin ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın gümrük gözetimindeki depolarda muhafaza edilmesini sağlayan rejimdir.
ATA KarnesiUluslararası Geçici İthalat Sözleşmesi kapsamında, eşyanın gümrük vergisi ödenmeksizin ve teminat verilmeksizin geçici ithalatını sağlayan uluslararası gümrük belgesidir.
CPD KarnesiÖzel ve ticari karayolu taşıtlarının, yabancı ülkelerin gümrüklerinden teminat bırakmaksızın geçici geçişini sağlayan Gümrüklerden Geçiş Karnesidir.
NCTS SistemiYeni Bilgisayarlı Transit Sistemi; transit rejimine tabi eşyaların işlemlerinin ve takibinin dijital ortamda mesajlaşmalarla yürütüldüğü uluslararası otomasyon sistemidir.
SBBUPSerbest Bölgeler Bilgisayar Uygulama Programı; serbest bölgelerdeki tüm idari, ticari ve stok işlemlerinin dijital ortamda e-imza ile yürütüldüğü yazılımdır.
Serbest Bölge İşlem FormuSerbest bölgelere giren veya buralardan çıkan her türlü mal ve hizmet hareketinin belgelendirilmesi amacıyla düzenlenen resmi formdur.

Diğer Önemli Bilgiler

Ekli Liste Kullanım Eşiği

Aynı ithalat faturasında 10'dan fazla farklı GTİP numarasıyla tanımlanan eşya bulunması durumunda, gümrük işlemlerinde Devam Formu yerine Ekli Liste kullanılması zorunludur.

KKDF Oranı ve Muafiyeti

Mal mukabili veya vadeli ithalat işlemlerinde %6 Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu (KKDF) kesintisi uygulanırken, peşin ödemeli ithalatlarda bu kesinti yapılmaz.

DİR Otomasyon Projesi (2006)

2006 yılında tamamlanan proje ile Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki tüm belge başvuruları, revizeler ve kapatma işlemleri internet ortamına ve e-imza kullanımına taşınmıştır.

Döviz Kullanım Oranı (DKO) Sınırı

Dahilde İşleme İzin Belgelerinde (DİİB) ithal edilen girdilerin değerinin ihraç edilen mamul değerine oranı olan DKO'nun uygulamada %80'i aşmaması istenir.

HİR Belge Süre Sınırı

Hariçte İşleme İzin Belgelerinin ve izinlerinin geçerlilik süresi en fazla 12 ay olup, talep halinde bu sürenin yarısı (6 ay) kadar ek süre verilebilir.

Antrepodan Çıkış Sınırı

Antrepoya konulan serbest dolaşımdaki eşyanın ihraç edilmemesi durumunda, beyanname iptaliyle antrepodan geri çıkarılması yılda en fazla 5 defa ile sınırlandırılmıştır.

ATA Sözleşmesi Üye Sayısı

Dünya Gümrük Örgütü tarafından 1961'de geliştirilen ve geçici ithalatta gümrük vergisi muafiyeti sağlayan ATA Sözleşmesi'ne Türkiye dahil 78 ülke taraftır.

Türkiye'de ATA Karnesi Yetkilisi

Uluslararası ATA Sözleşmesi kapsamında Türkiye'deki resmi kefil kuruluş TOBB (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği) olup, bu yetkiyi odalar vasıtasıyla kullandırır.

Türkiye'de CPD Karnesi Yetkilisi

Taşıt araçlarının gümrüklerden teminatsız geçişini sağlayan CPD Karnesini Türkiye'de düzenlemeye yetkili tek kuruluş Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu'dur.

TIR Sözleşmesi ve Türkiye (1966)

Uluslararası TIR Sözleşmesi 1959'da imzalanmış, Türkiye ise bu sözleşmeye 1966 yılında taraf olarak uluslararası karayolu transit taşımacılığında büyük kolaylık elde etmiştir.

Serbest Bölgelerde Yasaklı Maddeler

Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği uyarınca ateşli silahlar, mühimmatlar, radyoaktif maddeler ile tehlikeli ve zehirli atıkların serbest bölgelere getirilmesi kesinlikle yasaktır.

Sınavda Dikkat Et

  • İhracat beyannamelerinde kağıtsız dijital süreç (GET-APP) geçerliyken, ithalat beyannamelerinde kağıt ortamında ibraz zorunluluğu devam etmektedir. Sınavda bu ayrımı karıştırmayın.
  • A.TR Dolaşım Belgesi kesinlikle bir menşe belgesi değildir, sadece serbest dolaşım durumunu gösterir. Sınavda 'menşe belgesidir' ifadesi içeren şıkları doğrudan eleyin.
  • Gümrük Birliği üyesi ülkelere dahi olsa, işlenmemiş tarım ürünleri ve AKÇT ürünleri ihraç edilirken A.TR yerine EUR.1 belgesi düzenlenmelidir. Bu istisna sınavlarda sıklıkla sorulur.
  • Ödeme şekli vadeli ise %6 KKDF ödenir, peşin ise ödenmez. Sorularda ödeme şeklinin peşin mi vadeli mi olduğuna dikkat ederek KKDF yükümlülüğünü belirleyin.
  • Dahilde İşleme Rejiminde (DİR) her türlü vergi muafiyeti sağlanırken, işletme malzemesi ithalatında ödenen KDV ve ÖTV'nin iade edilmediğini unutmayın.
  • ATA Karnesi genel eşyalar için, CPD Karnesi ise sadece taşıt araçlarının geçici ithalatı için düzenlenir. Bu ikilinin kullanım alanları sınavda karıştırılmamalıdır.