Hukuk KültürüBelirli bir toplumda bireylerce paylaşılan, hukuka ilişkin fikirler, tutumlar, değerler, kanılar ve beklentiler toplamıdır. Uzmanlık eğitimi gerektirmeden toplumsallaşma süreciyle aile ve toplumsal gruplar üzerinden öğrenilir.
Karşılaştırmalı HukukFarklı ulus, kültür ve toplumların hukuk düzenlerinin çeşitliliklerine karşın 'hukuk' kavramı altında anlaşılmasını sağlayan hem bir disiplin hem de araştırma yöntemidir. Örneğin yabancı bir kurumun toplumsal işlevini anlamak için ortak zemin sunar.
Hukuk SistemiBir ülkedeki hukuk kurallarının birbirleriyle içsel bağları bulunan bir düzenek olmasını ifade eder. Örneğin Kıta Avrupası Hukuk Sistemi, Nordik ülkeler hariç Avrupa'daki ulusların Roma Hukuku'na dayalı düzenlerini kuşatan bir üst kavramdır.
Tedvin (Codification)Dağınık hâldeki hukuk kurallarının ait oldukları hukuk dalına bağlı olarak derlenip sistemli bir bütünlüğe kavuşturulması etkinliğidir. Örneğin Osmanlı'da Mecelle'nin hazırlanması bir tedvin hareketidir.
InstitutionesRoma Hukuku kurumlarının nasıl anlaşılıp uygulanacağı hakkında hukuk eğitimine giriş amacıyla hazırlanmış başlangıç kitaplarıdır. Gaius'un Institutiones'i kişiler, şeyler ve davalar olmak üzere üç bölüme ayrılır.
Pandekt HukukuRoma Hukuku'nun Orta Çağ ve Rönesans sonrasında Avrupa'da işlenen, Almanya'da Cermen hukukuyla harmanlanarak geçerli kılınan özel hukuk kültürüdür. Digesta'nın Yunanca karşılığından türetilmiştir.
Doğal BorçAlacaklının alacağını elde etmek için dava hakkına sahip olmadığı, ancak borçlu borcunu öderse sonradan geri isteyemediği borç türüdür. Modern hukukta kumar borcu buna örnek gösterilir.
Pater FamiliasRoma aile hukukunda aile reisidir ve egemenliği altındaki kişilerin topluluğunu ifade eder. Roma'da hak ehliyetine sahip olan tek kişi aile reisidir.
Common LawGeniş anlamda İngiltere, ABD, Kanada gibi ülkelerin hukuk ailesini; dar anlamda ise Norman gezici yargıçların kararlarıyla oluşan örnek kararların bağlayıcılığına dayanan içtihat hukukunu ifade eder.
Equity (Hakkaniyet)Common Law'ın aşırı biçimciliğinin adalet arayışını karşılayamaması üzerine Lord Chancellor mahkemelerinde yargıcın vicdanı ve hakkaniyet ilkelerine göre geliştirilen içtihat hukukudur.
Statute Law (Yasa Hukuku)İngiliz Hukuku'nda parlamentonun çıkardığı yasalar, onaylanan uluslararası anlaşmalar ve bunların uygulanma usul ve esaslarını gösteren ikincil düzenlemeleri kapsayan yazılı hukuk kaynağıdır.
Araçsalcılık (Enstrümantalizm)Hukuku salt toplumsal değişmenin veya egemen sınıfın çıkarlarını korumanın bir aracı olarak gören, onun bağımsız bir adalet değeri olmadığını savunan hukuk ideolojisidir.
ŞeriatDar anlamda İslam dinini belirleyen ilahi buyrukların toplamı; geniş anlamda ise insanın toplumsal varoluşunu, bio-fizyolojik ve çevreyle ilişkilerini düzenleyen bütüncül normatif hukuk düzenidir.
Fıkıhİslam hukuk bilimi olup insanın ne yapması gerektiğini, koşullar ile eylemsel gereklilik arasındaki bağı ve sonuçlarını bilme yetisidir. İbâdât, muâmelât ve ukûbât olmak üzere üç alt başlıkta incelenir.
İcmaİslam hukukunda fakihlerin belirli bir hukuki sorun karşısında aynı çözüme ve görüş birliğine ulaşmalarıdır. Şer'i delillerden biridir.
KıyasBelirli bir hukuki sorunu çözmek için, ona çok benzeyen başka bir sorunun Kur'an ve sünnette yer alan çözümünü benzeterek uygulamaktır. Ehl-i rey anlayışının temelidir.
Mecelle-i Ahkamı AdliyyeAhmet Cevdet Paşa başkanlığındaki komisyon tarafından 1868-1878 yılları arasında hazırlanan, Hanefi mezhebinin medeni hukuk kurallarını içeren 1851 maddelik kanun kodeksidir.
Benimseme (Resepsiyon / İktibas)Yabancı bir hukukun, benimseyen toplumun eski yaşam biçimini değiştirme ve tam bağımsızlık gibi iradi arzularına dayalı olarak kendi hukuk düzenine aktarmasıdır. Cumhuriyet döneminde İsviçre Medeni Kanunu'nun alınması buna örnektir.
Demokratik MerkeziyetçilikSosyalist devletlerde iktidardaki komünist partisinin yönetim ilkesidir; bu ilke gereği alt derece mahkemeler üst derece mahkemelerin işlemleriyle ve parti politikalarıyla tamamen bağlıdır.
Ta'zir Cezalarıİslam ceza hukukunda kısas ve had kapsamına girmeyen; dolandırıcılık, şantaj gibi kamu düzenine bırakılmış fiiller için hâkimin takdirine bağlı olarak uygulanan cezalardır.
