İnfografik
← Ünite 6
Felsefeye Giriş

Ünite 6: Kadar Ele Aldığımız Arkhe ve Değişme Problemleriyle Atomcu Filozoflar

Empedokles ve Dört Kök Madde
Empedokles, evrendeki tüm varlıkların tek bir maddeden değil, 'rizomato panton' olarak adlandırdığı hava, su, ateş ve toprak olmak üzere dört temel elementten oluştuğunu savunmuştur.
Anaxagoras ve Spermata Anlayışı
Anaxagoras, varlıkların oluşumunu tek bir ana maddeyle açıklamak yerine, evrende sonsuz sayıda bulunan ve 'spermata' adı verilen küçük parçacıkların dağılıp birleşmesiyle açıklamıştır.
Demokritos ve Atomlar
Demokritos, evrenin temel yapı taşının sonsuz sayıda bölünüemez parçacıklar olan 'atomon' (atomlar) olduğunu belirtmiş, değişimleri ise uzay ve rastlantı kavramlarıyla ilişkilendirmiştir.
Anaximandros’un Arkhe Görüşü
Anaximandros, arkhenin neliğinin tam olarak bilinemeyeceğini öne sürmüş ve bu görüşü, sonraki dönemde Pitagorasçıların şeylerin özünü maddede değil biçimde aramasına zemin hazırlamıştır.

Anahtar Kavramlar

ArkheHer şeyin kendisinden türediği, evrenin ilk ana maddesi veya kökenidir. Doğa filozofları bu kavramı açıklayarak görünüşlerin ardındaki kalıcı gerçekliği bulmayı amaçlamışlardır.
Rizomato PantonEmpedokles felsefesinde tüm varolanların kendisinden meydana geldiği kabul edilen hava, su, ateş ve toprak olmak üzere dört kök maddedir. Bu dört unsur varlığın temelini oluşturur.
SpermataAnaxagoras felsefesinde yer alan ve her şeyin kendisinden türediği kabul edilen sonsuz sayıdaki küçük parçacıklar veya sperma maddeleridir.
AtomonDemokritos'a göre bölüne မeyuen, sonsuz sayıdaki temel yapı taşları yani atomlardır. Varlıkların oluşumu bu atomların uzaydaki hareketleri ve birleşmeleriyle açıklanır.
Sevgi ve NefretEmpedokles'in rizomato panton adı verilen dört ana maddenin birleşmesini ve ayrılmasını sağlayan hareket ettirici ilke veya güçleridir.
Oluş-DeğişmeThales'ten Demokritos'a kadarki felsefi düşüncenin merkezinde yer alan, varlıkların nasıl dönüştüğünü ve çeşitlendiğini inceleyen temel felsefi problemdir.
Tümel BilgiDoğa filozoflarının arkhe araştırmaları sonucunda evrene ve varlığa ait elde etmeyi amaçladıkları genel ve kuşatıcı bilgi türüdür.
BiçimPitagorasçıların şeylerin neliğine ulaşmada madde yerine temel aldıkları, varlıkların arkasındaki geometrik yapı ve düzen unsurudur.
Varlık ProblemiAntikçağ filozoflarının varolanların ne olduğunu, kökenini ve değişim mekanizmalarını inceledikleri temel felsefi araştırma alanıdır.
Bilgi ProblemiDoğa filozoflarının varlık problemiyle uğraşırken örtük olarak değindikleri, varolanların neliğinin bilgisine ulaşma çabasını kapsayan problem alanıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Pitagorasçıların Geometrik Yapı Yaklaşımı

Pitagorasçılar, Anaximandros’un argümanından hareketle maddesel arayışları bırakmış, şeylerin özünün ve neliğinin ancak geometrik yapı veya biçim aracılığıyla bilinebileceğini savunmuşlardır.

Thales'ten Demokritos'a Temel İki Sorun

Antikçağ felsefesinin bu ilk evresinde düşünürler tüm çabalarını ağırlıklı olarak 'arkhe' ve 'oluş-değişme' olmak üzere iki temel sorun üzerinde yoğunlaştırmışlardır.

Sınavda Dikkat Et

  • Empedokles'in dört kök maddesi olan rizomato panton ile Anaxagoras'ın spermata kavramını birbirine karıştırmayın; Empedokles 4 element, Anaxagoras sonsuz sayıda sperma maddesinden bahseder.
  • Demokritos'un arkhe için 'atomon' kavramını kullandığını ve değişimleri 'uzay ve rastlantı' ile açıkladığını unutmayın.
  • Empedokles'in değişimleri 'sevgi ve nefret' ilkeleriyle açıkladığı bilgisi sınavda sıkça sorulan bir detaydır.
  • Thales'ten Demokritos'a kadarki dönemin ana izleklerinin 'arkhe' ve 'oluş-değişme' sorunları olduğunu aklınızda tutun.
  • Pitagorasçıların Doğa Filozofları'ndan en büyük farkının arkheyi maddede değil 'biçim ve geometrik yapı'da aramaları olduğunu unutmayın.
  • Anaximandros'un 'arkhenin neliğinin bilinemeyeceği' görüşünün Pitagorasçıları biçim odaklı düşünceye yönlendirdiğini hatırlayın.